Samenvatting orgaansystemen
Nieren
Biomedische Wetenschappen
2020-2021
Door Nicole (studente BMW)
,Inhoudsopgave
Anatomie nieren, urinewegen en vaten abdomen ................................................................................. 3
Bijnieren .............................................................................................................................................. 3
Opbouw nieren.................................................................................................................................... 5
Urinewegen en blaas ........................................................................................................................... 6
Blaas ................................................................................................................................................ 6
Vaten abdomen ................................................................................................................................... 7
Arteriële systeem ............................................................................................................................ 7
Veneuze system............................................................................................................................... 8
Microscopie nieren en urinewegen....................................................................................................... 10
Embryologie....................................................................................................................................... 10
Nefronen ........................................................................................................................................... 11
Embryologie nierlichaampje .......................................................................................................... 13
Bloedvoorziening nier ....................................................................................................................... 14
Nierschors.......................................................................................................................................... 17
Mergstralen ................................................................................................................................... 18
Nierlichaampjes ............................................................................................................................. 19
Glomerulus .................................................................................................................................... 20
Filtratiemembraan......................................................................................................................... 21
Nierschors (cortex) ............................................................................................................................ 23
Proximale tubulus.......................................................................................................................... 23
Distale tubulus ............................................................................................................................... 24
Juxtaglomerulair apparaat ............................................................................................................ 25
Niermerg (medulla) ........................................................................................................................... 26
Ureter, blaas en urethra .................................................................................................................... 27
Basis over de nieren .............................................................................................................................. 28
Functionele anatomie........................................................................................................................ 29
Excretie .............................................................................................................................................. 31
Renal plasma flow (RPF) ................................................................................................................ 32
Glomerular filtration rate (GFR) .................................................................................................... 34
Azotemie........................................................................................................................................ 38
Autoregulatie ................................................................................................................................. 39
Reabsorptie ................................................................................................................................... 44
Secretie .......................................................................................................................................... 52
1
,Regulatie nieren .................................................................................................................................... 54
Osmoregulatie ................................................................................................................................... 54
Nieren en waterbalans .................................................................................................................. 57
Negatieve waterbalans .................................................................................................................. 62
ADH-afgifte .................................................................................................................................... 63
Overzicht osmolariteit ................................................................................................................... 66
Zoutbalans ......................................................................................................................................... 67
Bloeddruk ...................................................................................................................................... 68
Renine-angiotensie-aldosteronsysteem (RAAS)............................................................................ 69
Zuur-base balans ................................................................................................................................... 78
pH arteriële bloed ............................................................................................................................. 78
Relatie tussen [H+] en pH............................................................................................................... 78
Zuur-base balans ........................................................................................................................... 79
Zuur-base stoornissen ....................................................................................................................... 82
Respiratoire zuur-base stoornissen ............................................................................................... 83
Metabole zuur-base stoornissen ................................................................................................... 85
Functie nieren zuur-base balans ....................................................................................................... 89
Resorptie bicarbonaat ................................................................................................................... 90
Productie bicarbonaat ................................................................................................................... 93
Uitscheiding van bicarbonaat ........................................................................................................ 99
2
,Anatomie nieren, urinewegen en vaten abdomen
De nieren zijn boonvormige organen van 10 tot 12 cm die zich in het retroperitoneum (achter
peritoneum) bevinden. Ze bevinden zich dus buiten de peritoneale holte en worden dus niet volledig
omgeven door het buikvlies. Ze steken echter wel deels in de buikholte en zijn aan hun buitenkant
gedeeltelijk met buikvlies bekleed. De niervaten en ureteren liggen eveneens retroperitoneaal.
Bijnieren
De bijnieren (glandulae suprarenales) bevinden zich rond de bovenpool van de nieren. Hoewel de
bijnieren vlak bij de nieren liggen, zijn ze niet met de nieren vergroeid.
Figuur 1 Schematische weergave van de ligging van de nieren en bijnieren.
3
,Zowel de nieren als de bijnieren worden goed beschermd door retroperitoneaal vet en een fascie. De
binnenste vetlaag, die vlak om de nier heen ligt, wordt perirenaal vet of capsula adiposa genoemd.
De meer vezelige laag die daarbuiten ligt wordt de fascia renalis genoemd en de buitenste vetlaag
wordt pararenaal vet genoemd. Deze beschermende lagen zijn in preparaten doorgaans verwijderd
om een beter zicht te geven op de nieren en bijnieren.
Figuur 2 Schematische weergave van een dwarsdoorsnede door het abdomen ter hoogte van de nieren.
4
, Opbouw nieren
De nier wordt omgeven door een bindweefselomhulling die strak op de nier zit, namelijk het capsula
fibrosa. Verschillende structuren bereiken de nierholte (sinus renalis) via de nierhilus (hilum renale).
De sinus renalis bevat onder andere vertakkingen van:
• Bloedvaten
• Lymfevaten
• Zenuwen
• Vet
Het gedeelte van de nier waar urine geproduceerd wordt, bevindt zich in de cortex renalis en de
medulla renalis. Deze medulla renalis is verdeeld in donker gekleurde driehoekige pyramides
renales. Tussen deze pyramides zet de cortex zich voort als columnae renales. Aan het einde van de
pyramide renales bevindt zich een afgeronde top (papilla renalis) waarin zich vele kleine openingen
bevinden.
Nadat urine in de schors (cortex) en het merg (medulla) geproduceerd is, wordt het afgevoerd via de
urinewegen. Hierbij sluit elke papilla renalis aan op een calix renalis minor. Deze kleinere
urinewegen (calices renales minores) verzamelen zich tot de grotere urinewegen, namelijk de calices
renales majores. Deze grote urinewegen komen vervolgens samen om het nierbekken (pelvis
renalis) te vormen. Vanuit het nierbekken stroomt de urine verder naar de ureter.
Figuur 3 Schematische weergave van de opbouw van een nier.
5
Nieren
Biomedische Wetenschappen
2020-2021
Door Nicole (studente BMW)
,Inhoudsopgave
Anatomie nieren, urinewegen en vaten abdomen ................................................................................. 3
Bijnieren .............................................................................................................................................. 3
Opbouw nieren.................................................................................................................................... 5
Urinewegen en blaas ........................................................................................................................... 6
Blaas ................................................................................................................................................ 6
Vaten abdomen ................................................................................................................................... 7
Arteriële systeem ............................................................................................................................ 7
Veneuze system............................................................................................................................... 8
Microscopie nieren en urinewegen....................................................................................................... 10
Embryologie....................................................................................................................................... 10
Nefronen ........................................................................................................................................... 11
Embryologie nierlichaampje .......................................................................................................... 13
Bloedvoorziening nier ....................................................................................................................... 14
Nierschors.......................................................................................................................................... 17
Mergstralen ................................................................................................................................... 18
Nierlichaampjes ............................................................................................................................. 19
Glomerulus .................................................................................................................................... 20
Filtratiemembraan......................................................................................................................... 21
Nierschors (cortex) ............................................................................................................................ 23
Proximale tubulus.......................................................................................................................... 23
Distale tubulus ............................................................................................................................... 24
Juxtaglomerulair apparaat ............................................................................................................ 25
Niermerg (medulla) ........................................................................................................................... 26
Ureter, blaas en urethra .................................................................................................................... 27
Basis over de nieren .............................................................................................................................. 28
Functionele anatomie........................................................................................................................ 29
Excretie .............................................................................................................................................. 31
Renal plasma flow (RPF) ................................................................................................................ 32
Glomerular filtration rate (GFR) .................................................................................................... 34
Azotemie........................................................................................................................................ 38
Autoregulatie ................................................................................................................................. 39
Reabsorptie ................................................................................................................................... 44
Secretie .......................................................................................................................................... 52
1
,Regulatie nieren .................................................................................................................................... 54
Osmoregulatie ................................................................................................................................... 54
Nieren en waterbalans .................................................................................................................. 57
Negatieve waterbalans .................................................................................................................. 62
ADH-afgifte .................................................................................................................................... 63
Overzicht osmolariteit ................................................................................................................... 66
Zoutbalans ......................................................................................................................................... 67
Bloeddruk ...................................................................................................................................... 68
Renine-angiotensie-aldosteronsysteem (RAAS)............................................................................ 69
Zuur-base balans ................................................................................................................................... 78
pH arteriële bloed ............................................................................................................................. 78
Relatie tussen [H+] en pH............................................................................................................... 78
Zuur-base balans ........................................................................................................................... 79
Zuur-base stoornissen ....................................................................................................................... 82
Respiratoire zuur-base stoornissen ............................................................................................... 83
Metabole zuur-base stoornissen ................................................................................................... 85
Functie nieren zuur-base balans ....................................................................................................... 89
Resorptie bicarbonaat ................................................................................................................... 90
Productie bicarbonaat ................................................................................................................... 93
Uitscheiding van bicarbonaat ........................................................................................................ 99
2
,Anatomie nieren, urinewegen en vaten abdomen
De nieren zijn boonvormige organen van 10 tot 12 cm die zich in het retroperitoneum (achter
peritoneum) bevinden. Ze bevinden zich dus buiten de peritoneale holte en worden dus niet volledig
omgeven door het buikvlies. Ze steken echter wel deels in de buikholte en zijn aan hun buitenkant
gedeeltelijk met buikvlies bekleed. De niervaten en ureteren liggen eveneens retroperitoneaal.
Bijnieren
De bijnieren (glandulae suprarenales) bevinden zich rond de bovenpool van de nieren. Hoewel de
bijnieren vlak bij de nieren liggen, zijn ze niet met de nieren vergroeid.
Figuur 1 Schematische weergave van de ligging van de nieren en bijnieren.
3
,Zowel de nieren als de bijnieren worden goed beschermd door retroperitoneaal vet en een fascie. De
binnenste vetlaag, die vlak om de nier heen ligt, wordt perirenaal vet of capsula adiposa genoemd.
De meer vezelige laag die daarbuiten ligt wordt de fascia renalis genoemd en de buitenste vetlaag
wordt pararenaal vet genoemd. Deze beschermende lagen zijn in preparaten doorgaans verwijderd
om een beter zicht te geven op de nieren en bijnieren.
Figuur 2 Schematische weergave van een dwarsdoorsnede door het abdomen ter hoogte van de nieren.
4
, Opbouw nieren
De nier wordt omgeven door een bindweefselomhulling die strak op de nier zit, namelijk het capsula
fibrosa. Verschillende structuren bereiken de nierholte (sinus renalis) via de nierhilus (hilum renale).
De sinus renalis bevat onder andere vertakkingen van:
• Bloedvaten
• Lymfevaten
• Zenuwen
• Vet
Het gedeelte van de nier waar urine geproduceerd wordt, bevindt zich in de cortex renalis en de
medulla renalis. Deze medulla renalis is verdeeld in donker gekleurde driehoekige pyramides
renales. Tussen deze pyramides zet de cortex zich voort als columnae renales. Aan het einde van de
pyramide renales bevindt zich een afgeronde top (papilla renalis) waarin zich vele kleine openingen
bevinden.
Nadat urine in de schors (cortex) en het merg (medulla) geproduceerd is, wordt het afgevoerd via de
urinewegen. Hierbij sluit elke papilla renalis aan op een calix renalis minor. Deze kleinere
urinewegen (calices renales minores) verzamelen zich tot de grotere urinewegen, namelijk de calices
renales majores. Deze grote urinewegen komen vervolgens samen om het nierbekken (pelvis
renalis) te vormen. Vanuit het nierbekken stroomt de urine verder naar de ureter.
Figuur 3 Schematische weergave van de opbouw van een nier.
5
