Samenvatting Stoornissen in voeding, metabolisme en hormonen 1c3

Ba1C3 – Stoornissen in voeding,
metabolisme en hormonale
regulatie
WEEK 10 : Metabole thermostaat – hypofyse bijnier as
HC.1 Centrale zenuwstelsel: endocriene organen
5 juni ‘20

Endocrien systeem

- Nodig om celsystemen te laten communiceren (dmv. zenuwen en hormonen)
- Hormoon: circuleert in bloed en werkt op doelwitcel op afstand
o Hormoon weet wat een doelwitcel is door receptoren
o Effect afhankelijk van geprogrammeerde respons (kan voor 1 hormoon op
verschillende cellen met zelfde receptor verschillen)
o Paracriene regulatie: cel produceert hormoon voor cel dat heel dichtbij licht
o Autocriene regulatie: cel produceert hormoon en exocyteert dit en bindt op eigen
receptor op dezelfde cel
o Endocrien: via het bloed op afstand
- Endocriene klieren
o Hypothalamus: bundeling van zenuwcellen die kleine eiwithormonen produceert
voor hypofyse dus niet echt endocriene klier maar neuroendocrien orgaan
o Hypofyse/pituary gland
o Schildklier/ thryroid gland
o Bijschildklieren/parathyroid gland
o Bijnieren/adrenal gland
o Testis
o Ovarium
o Pancreas
- Endocriene as (feedback as)
o Belangrijk om evenwicht te hebben
o Hormonale disbalans => endocriene ziekte
 Ziekte van Cushing/Addison/Graves/Hashimoto, acromegalie

Hypothalamus-hypofyse

- Hypothalamus
o Allemaal neuronen met uitlopers
 Korte uitlopers: geven hormonen aan bloed dat direct naar hypofyse gaat
 Lange uitlopers: komen uit in de hypofyse zelf
- Hypofyse
o Ligt in uitsparing genaamd turkse zadel (sella tursica)
 Geflankeerd door a. carotis interna dextra en sinistra
 Boven sinus sphenoidalis

, o 1 met elkaar verbonden structuur
o In hypofyse steel: uitlopers van hypothalamus
 Gaat voornamelijk voorkwab in, kwabben gescheiden door bindweefsel
o Klein orgaantje: 1 cm doorsnede
o Voorkwab: alle hormoonproducerende cellen
 Geregeld door stoffen afgegeven door korte uitlopers van hypothalamus
 Hypofyseotrope hormonen: hormonen die hier terecht komen uit
hypothalamus
 Naam geeft vaak weer welk hormoon het stimuleert
 Releasing hormonen: GHRF,
 Geeft TSH, ACTH, FSH, LH, GH, PRL en endodorfines af
 Histologisch: pakketjes met hormoonproducerende cellen in eilandjes
 5 cel typen
 Somatotrope: maken groeihormoon
 Lactotrope: maken PRL
 Corticotrope: ACTH
 Thyrotrope: maken TSH
 Gonadotrope: maken LH, FSH
o Achterkwab: zelfde embryologische origine als hersenen
 Hier komen die lange uitlopers van
hypothalamus uit die daar stoffen
afgeven aan bloed : oxytocine en
vasopressine/ADH (gemaakt in
hypothalamus!!)
 Histologisch: vezelachtige structuur
 Vasopressine =ADH => stimuleert reabsorptie van water in de nier => hogere
BD
 Oxytocine: belangrijk bij contractie baarmoeder en borstklier bij zogen, bij
man niet echt bekend

Hypothalamus-hypofyse bijnier as

- Hypothalamus maakt CRH (corticotropine releasing hormone) en vasopressine
- Hypofyse voorkwab: maakt ACTH
- Bijnier schors maakt cortisol en bijnierandrogenen => remming hypothalamus en hypofyse

Hypothalamus-hypofyse schildklier as

- Hypothalamus maakt TRH => hypofyse geeft TSH af => schildklier maakt schildklierhormoon
T4

Hypothalamus-hypofyse groeihormoon as

- Hypothalamus maakt GHRH dat stimuleert en somatostatine dat remt
- Hypofyse voorkwab maakt groeihormoon, dat stimuleert de lever tot maken IGF-1 (insuline
like growth factor1), belangrijk bij groei
- Ghreline: in maag gemaakt, stimuleert afgifte GHRH en direct GH

Hypothalamus-hypofyse gonaden as

- Hypothalamus maakt GnRH (gonadotropine releasing hormone)

, - Stimuleer afgifte LH/FSH door hypofyse
- Stimulerend effect op testosteron, oestradiol en progesteron door testes/ovarium

Hypothalamus-hypofyse prolactine as

- Hypothalamus maakt constant dopamine => remmend effect op prolactine
- Bij zoogreflex : signaal hypothalamus => minder dopamine => prolactine afgifte door
voorkwab
- Stimulatie oxytocine => afgeven prolactine door borstklier (via achterkwab)

Hormoonspiegels bloedprikken

- Hormonen pulsatiel afgegeven => varieert over de dag => om systeem actief te houden (niet
continue stimulatie (circadiaan ritme)
- PRL/GH/TSH: hoog in de nacht
- ACTH: laagst in de nacht,
o Cortisol: hoog in de ochtend (net zoals ACTH)
- Verstoring van ritmes => ziekte

Bindende eiwitten bij hormonen

- Gebonden => niet actief maar wel aanwezig (=> vormt een soort buffer)
- Door oa. pilgebruik of verstoorde nierfunctie => meer gebonden => minder vrij => minder
negatieve feedback dus lichaam maakt extra hormoon => evenveel vrij hormoon maar meer
totaal door meer gebonden
- Meer binding (van enkele procenten) heeft enorme invloed op halfwaarde tijd

HC.2 Werkingsmechanisme ACTH en cortisol biosynthese
5 juni ‘20

Bijnier

- Gemiddeld 3 cm, soort driehoekje die bovenop de nier ligt
- Merg/medulla: soort neuraal weefsel, maakt catecholamines
o Allemaal gemaakt uit L-thyrosine, via L-dopa omgezet in dopamine => via enzymen
omgezet in noradrenaline => weer omgezet in adrenaline => verpakt in pakketjes en
via exocytose afgegeven
o Afgifte gestimuleerd door: bloedingen, angst, stress, boosheid, hypoxie en
hypoglycemie
o Activeren allemaal systemen in het lichaam bij fight or flight: hoger HF, vasodilatatie,
grotere CO, meer glucose beschikbaar maken vanuit lever
- Schors/cortex
o In zones opgedeeld
o Zona glomerulosa: buitenste laag
 Produceren aldosteron
 Maar 5-10% door ACTH gereguleerd, met name door angiotensine
gereguleerd
o Zona fasciculata: middelste laag, is heel
breed, cellen soort paalvormig
 Produceren cortisol
 Gereguleerd door ACTH

, o Zona reticularis: binnenste laag, zoals reticuline vezels gerangschrikt
 Produceren bijnier androgenen
 Gereguleerd door ACTH

Steroïdsynthese

- Worden allemaal gemaakt vanuit cholesterol (= bouwsteen)
o Cholesterol komt uit de lever, in LDL
deeltjes verpakt in circulatie (80%)
o 20% cholesterol komt uit cholesterol
productie uit acetylCoA
o Bijnier heeft LDL receptor, LDL bindt
daaraan, eigenschap receptor leidt tot
internalisatie van receptor met LDL
o Daar binnen kan het cholesterol
vrijkomen
o In mt StAR eiwit: in mt membraan, bindt
cholesterol en kan het cholesterol bij
binnenmembraan brengen
 Daar door cytochroom p450
side chain cleavage cholesterol omgezet in pregnenoone (=precurser)
Hydroxilering, de 4 6-ringen van cholesterol blijven behouden
 Dit enzym is bepalend voor hoeveel cortisol wordt gemaakt
- In ER of mt enzymen die omzetting verzorgen
- Niet elke cel kan alles vormen omdat ze niet alle enzymen
hebben
o Buitenste zone heeft als enige CYP11B2 = aldosteron
synthase
o Buitenste zone heeft geen CYP17 dus kan geen
cortisol of androgenen produceren
- Steroïdhormonen lijken allemaal op elkaar door oa. die 4
6ring structuur
o Kunnen dus op elkaars receptoren binden
o Cortisol kan net zo goed binden aan de receptor van
aldosteron als z’n eigen
o Veel verschillende medicatie dus hierop van toepassing (prednison, dexamethason
en fludrocortison)
o Prednison: 3-4 sterker binden glucocorticoid, ½ mineralocorticoid
 Bij veel slikken hiervan => minder ACTH afgifte => minder cortisol en
androsteendion, weinig verschil voor aldosteron
 Je moet dit dus opbouwen en afbouwen omdat je het endogene systeem
onderdrukt
o Dexamathason: 10 keer sterker binden gluco, ½ mineralocorticoid
o Fludrocortisone: bindt 125 keer sterker aan mineralocorticoid
o Toch beïnvloeden aldosteron en cortisol elkaar effect niet
 Aldosteron in hele kleine concentraties in circulatie
 Cortisol wel hogere concentraties, maar HSD 2 zet cortisol om in inactief
cortison in nier, dit enzym is veel in de nier => cortisol geen effect op BD