Ba2A1 – Oncologie 1
WEEK 1
HC.1 Begrippenschema kanker
27 augustus ‘20
Feiten
- Life-time risk: 1/3 krijgt het (no to major impact)
- 2/3 van de patiënten overlijdt aan de gevolgen van uitzaaiingen
- Incidentie is verdubbeld de laatste 30 jaar
Exemplarische ziektebeelden
- Coloncarcinoom
o Behandeling: chemo, moleculaire inzichten leiden tot toegespitste behandelingen
(veel subgroepen)
o Kan erfelijk zijn
o Incidentie in 2014 ineens omhoog door introductie bevolkingsonderzoek
o Etiologie: merendeel ‘domme pecht’ dat ze het krijgen
Deel familiair/erfelijk (Lynch, FAP)
Nurture: voeding/vezels?
o Ontstaan meestal uit poliep
- Mammacarcinoom
o Behandeling: chemo, (anti)hormonale therapie, celcyclus remmers, DNA mismatch
repair
o Is erfelijk maar grote factor verschilt
o Incidentie neemt toe
o Voorstadium is DCIS (ductaal carcinoom in situ) (te vinden)
Daarvoor de screening
o Symptomen: zien, voelen
o Etiologie: 80% sporadisch, omgeving/erfelijkheid (kan leiden tot gespecialiseerde
behandeling)
o Triple diagnostiek
Voelen, fotograferen (mammografie/MRI of CT), prikken (punctie)
Volgorde verschilt (BVO eerst foto, symptomatisch eerst palpatie)
o Kernbegrippen
Prognostisch waarde marker: waarde van receptor etc voor het natuurlijke
belang
Predictief waarde: voorspelling kans op succces of falen behandeling
Positief: beter uitkomst hiermee, negatief: slechtere uitkomst hiermee
waarschijnlijk
- Niet-kleincellig longcarcinoom
o Geen-erfelijkheid
o Roken uiteraard grote risicofactor
o Behandeling: chemo vaak icm immunotherapie, moleculaire behandelingen
o Incidentie neemt iets toe en gemiddelde overleving neemt toe
, o
- Leukemie en lymfomen
HC.2 De geschiedenis van oncologie
27 augustus 2020
ALL: acute lymfatische leukemie (kinderkanker)
Ontwikkeling behandeling kanker
- Lokaal: chirugie/radiotherapie
- Systemisch: chemo/immunotherapie
- Farber heeft veel onderzoek gedaan met toxische middelen
Onacceptabele toxiciteit, resistentie, hielp weinig, infiltratie leukemie in
hersenen
o Mosterdgas vernietigde beenmerg (=> zou t helpen bij ALL?)
o 25 jarige zoektocht
o Fase 1: ontdekking ‘anti-kanker drugs’
Allemaal toevalstreffers
o Fase 3: doorbraak
Eerste orde kinetiek: geneesmiddelen elimineren bepaald percentage
kankercellen
Bij remissie dosering verhogen (=> wel nog maar vergiftigen)
Tegen infiltratie in hersenen radiotherapie hersenen
Genezing van 0,07% naar 50%
- Nixons War on Cancer: heel veel funding naar kanker instituten
o Onderzoek naar solide tumoren
o Reageren vaak slecht op chemotherapie, dus gingen ze toen maar nog meer gif erin
gooien
Mislukking: toename kanker-gerelateerde doden
Door nadruk op individuele therapie ipv. Preventie
- Discussiepunten
o ALL: jonge kinderen
o Gevolgen medisch denken
Oorlog/vijand uitroeien
o Vermenging onderzoek en behandeling
Patiënt=proefpersoon, behandelaar=onderzoeker
Zeer schadelijke middelen met onzekere uitkomst
o Curatie vs. Preventie (geld, politieke keuzes)
Ontwikkeling patiëntervaringen
- Grootmoeder: stilte rond kanker: zouden patiënten de waarheid moeten weten?
- Moeder: radicale mastectomie met radiotherapie => zeer verminkende operatie
o Na 1970 afname van radicale mastectomie door feministische en patiëntenbeweging
o Patiënt krijg maar weinig informatie (het was noodzakelijk, verder geen brochures
over gevolgen etc)
, - Mevrouw Baines zelf: verwijdering gezwel en okseltoilet, chemo- en radiotherapie en
tamoxifen voorgeschreven
o Ook in trial opgenomen
o Nu als ziekte voor patiënt meer een proces (ipv. Gebeurtenis), chronisch (ipv. Acuut)
en systemisch (ipv locaal)
Moeilijker om zomaar terug te keren naar het gewone leven
- Toegenomen zichtbaarheid in medisch/sociaal/cultureel en historisch concept
HC.3 Algemene klinische introductie van kanker(zorg)
27 augustus ‘20
Volksziekte kanker
- Incidentie (diagnoses) en prevalentie (totaal aantal patiënten met diagnose die leven) nemen
toe
- Veel emotie mee gemoeid: alles op social media en gedeeld
- Heel veel nieuwe middelen => behandelkosten nemen toe => hogere zorgpremie
Diagnose en stadiëring
- Aantal uitzaaiingen, stadium of locatie los is niet bepalend voor prognose (gaat om combi)
- Stadium bepaalt wel je beleid (cure or no cure)
- Maar het gaat om de patiënt!
Kankerzorg
- Meest relevant: de conditie (op schaal 0-100) onder 60% is zorg zeer belangrijk
- Statisch significant betekent lang niet altijd klinische relevantie
- Waarde behandeling= voordeel / (kosten+toxiciteit)
- Oude chemo is goedkoop en nog steeds relevant
o Wel echter veel bijwerkingen (kort/lange termijn) soms lethaal
HC.4 Acute leukemie
27 augustus ‘20
Acute Myeloide Leukemie (AML)
- Toegenomen celdeling met onvoldoende normale uitrijping
- Presentatie met klachten en symptomen
o Ontstaan door verdringen normale bloedaanmaak, toename witte bloedcellen, extra
medullaire lokalisatie en vrijkomen toxische stoffen
o Verdringen normale bloedaanmaak
Bleek=> moeheid, dyspnoe, POB door anemie
Petechiën=> bloedingsneiging door trombopenie
Koorts => infecties => neutropenie (te weinig functionerende neutrofielen)
o Toename witte bloedcellen
Dyspnoe, hoofdpijn, gezwollen tandvlees, hepatomegalie, vergrote klieren
Door extramedulaire lokalisatie => duidt op hyperleukocytose
- Diagnose en prognose dmv anamnese, LO en AO
o AO
Bloed : Hb, Trombo, leuko en neutro
Blasten in bloed duiden op acute leukemie
, Vaak pancytopenie (verlaagd alles)
Beenmerg: in lab gekeken naar cyto-morfologie, immunologie, moleculaire
diagnostiek, cytogenetica
Lijkt op bloed dat je dan uitstrijkt
Lymfklieren/milt/lever
- Behandeling
o Chemo-/immunotherapie afhankelijk van doel
Intensieve chemotherapie icm targeted therapy met ziekenhuis opname
Daarna of nog meer chemo of stamceltransplantatie
o Klachtenbestrijding, levensverlenging of genezing
- Onderscheid AML en ALL (acute lymfatische leukemie)
o AML: myeloïde progenitor cell, expressive van MPO, Auerse staven, vaker bij
volwassenen
o ALL: lymfoïd progenitor cell, hoog risico op uitzaaiing richting CZS, vaker bij kinderen,
sterke expressie van TdT
- Inversie 16: deel chromosoom draait in zichzelf waardoor genen kunnen fuseren (gevonden
dmv. cytogenetica)
o Leidt tot afwijkende eosinofiele granulocyten onder microscoop
o Kans op remissie is 90% maar recidief kans is 30%
o Prognose afhankelijk van leeftijd
HC.5 Bloedproliferatie, differentiatie en verstoring bij kanker
28 augustus ‘20
Bloedcellen
- Bloedcelvorming in beenmerg
- Ontwikkeling van lymfatische cellen in lymfeklieren (B en T) en thymus (T lymfocyten)
Bloedcelvorming en stamcellen
- Alles ontstaat uit pluripotente stamcel
o Aanwezigheid van onrijpe myeloïde cellen, lymfoïde cellen in bloed is een sterke
aanwijzing voor leukemie
o Hoog delingspotentieel (er zijn er niet veel, maar ze sterven niet uit en delen relatief
weinig)
o Nakomelingen zijn progenitor cellen en die kunnen gigantisch veel delen
o Uitgedifferentieerde cel is unipotent
o Eigenschappen: zelfvermeerdering, pluripotentie, hoge delingspotentie, lage
delingsfrequentie, relatief ongevoelig voor genotoxische stoffen, verantwoordeling
voor lange termijn herstel van beenmerg en bloedcelvorming
- Eigenschappen voorlopercellen
o Geen/berperkt vermogen tot zelfvermeerdering, beperkt in ontwikkeling tot
bloedceldifferentiatie, hoge delingsfrequentie, weinig potentie, gevoelig voor
genotoxische invloeden
Stamcellen en therapie
- Voor beenmergherstel bij hematopoietische ziekten vaak van een donor
- Bij patiënten mete zware chemotherapie: autologe transplantatie
WEEK 1
HC.1 Begrippenschema kanker
27 augustus ‘20
Feiten
- Life-time risk: 1/3 krijgt het (no to major impact)
- 2/3 van de patiënten overlijdt aan de gevolgen van uitzaaiingen
- Incidentie is verdubbeld de laatste 30 jaar
Exemplarische ziektebeelden
- Coloncarcinoom
o Behandeling: chemo, moleculaire inzichten leiden tot toegespitste behandelingen
(veel subgroepen)
o Kan erfelijk zijn
o Incidentie in 2014 ineens omhoog door introductie bevolkingsonderzoek
o Etiologie: merendeel ‘domme pecht’ dat ze het krijgen
Deel familiair/erfelijk (Lynch, FAP)
Nurture: voeding/vezels?
o Ontstaan meestal uit poliep
- Mammacarcinoom
o Behandeling: chemo, (anti)hormonale therapie, celcyclus remmers, DNA mismatch
repair
o Is erfelijk maar grote factor verschilt
o Incidentie neemt toe
o Voorstadium is DCIS (ductaal carcinoom in situ) (te vinden)
Daarvoor de screening
o Symptomen: zien, voelen
o Etiologie: 80% sporadisch, omgeving/erfelijkheid (kan leiden tot gespecialiseerde
behandeling)
o Triple diagnostiek
Voelen, fotograferen (mammografie/MRI of CT), prikken (punctie)
Volgorde verschilt (BVO eerst foto, symptomatisch eerst palpatie)
o Kernbegrippen
Prognostisch waarde marker: waarde van receptor etc voor het natuurlijke
belang
Predictief waarde: voorspelling kans op succces of falen behandeling
Positief: beter uitkomst hiermee, negatief: slechtere uitkomst hiermee
waarschijnlijk
- Niet-kleincellig longcarcinoom
o Geen-erfelijkheid
o Roken uiteraard grote risicofactor
o Behandeling: chemo vaak icm immunotherapie, moleculaire behandelingen
o Incidentie neemt iets toe en gemiddelde overleving neemt toe
, o
- Leukemie en lymfomen
HC.2 De geschiedenis van oncologie
27 augustus 2020
ALL: acute lymfatische leukemie (kinderkanker)
Ontwikkeling behandeling kanker
- Lokaal: chirugie/radiotherapie
- Systemisch: chemo/immunotherapie
- Farber heeft veel onderzoek gedaan met toxische middelen
Onacceptabele toxiciteit, resistentie, hielp weinig, infiltratie leukemie in
hersenen
o Mosterdgas vernietigde beenmerg (=> zou t helpen bij ALL?)
o 25 jarige zoektocht
o Fase 1: ontdekking ‘anti-kanker drugs’
Allemaal toevalstreffers
o Fase 3: doorbraak
Eerste orde kinetiek: geneesmiddelen elimineren bepaald percentage
kankercellen
Bij remissie dosering verhogen (=> wel nog maar vergiftigen)
Tegen infiltratie in hersenen radiotherapie hersenen
Genezing van 0,07% naar 50%
- Nixons War on Cancer: heel veel funding naar kanker instituten
o Onderzoek naar solide tumoren
o Reageren vaak slecht op chemotherapie, dus gingen ze toen maar nog meer gif erin
gooien
Mislukking: toename kanker-gerelateerde doden
Door nadruk op individuele therapie ipv. Preventie
- Discussiepunten
o ALL: jonge kinderen
o Gevolgen medisch denken
Oorlog/vijand uitroeien
o Vermenging onderzoek en behandeling
Patiënt=proefpersoon, behandelaar=onderzoeker
Zeer schadelijke middelen met onzekere uitkomst
o Curatie vs. Preventie (geld, politieke keuzes)
Ontwikkeling patiëntervaringen
- Grootmoeder: stilte rond kanker: zouden patiënten de waarheid moeten weten?
- Moeder: radicale mastectomie met radiotherapie => zeer verminkende operatie
o Na 1970 afname van radicale mastectomie door feministische en patiëntenbeweging
o Patiënt krijg maar weinig informatie (het was noodzakelijk, verder geen brochures
over gevolgen etc)
, - Mevrouw Baines zelf: verwijdering gezwel en okseltoilet, chemo- en radiotherapie en
tamoxifen voorgeschreven
o Ook in trial opgenomen
o Nu als ziekte voor patiënt meer een proces (ipv. Gebeurtenis), chronisch (ipv. Acuut)
en systemisch (ipv locaal)
Moeilijker om zomaar terug te keren naar het gewone leven
- Toegenomen zichtbaarheid in medisch/sociaal/cultureel en historisch concept
HC.3 Algemene klinische introductie van kanker(zorg)
27 augustus ‘20
Volksziekte kanker
- Incidentie (diagnoses) en prevalentie (totaal aantal patiënten met diagnose die leven) nemen
toe
- Veel emotie mee gemoeid: alles op social media en gedeeld
- Heel veel nieuwe middelen => behandelkosten nemen toe => hogere zorgpremie
Diagnose en stadiëring
- Aantal uitzaaiingen, stadium of locatie los is niet bepalend voor prognose (gaat om combi)
- Stadium bepaalt wel je beleid (cure or no cure)
- Maar het gaat om de patiënt!
Kankerzorg
- Meest relevant: de conditie (op schaal 0-100) onder 60% is zorg zeer belangrijk
- Statisch significant betekent lang niet altijd klinische relevantie
- Waarde behandeling= voordeel / (kosten+toxiciteit)
- Oude chemo is goedkoop en nog steeds relevant
o Wel echter veel bijwerkingen (kort/lange termijn) soms lethaal
HC.4 Acute leukemie
27 augustus ‘20
Acute Myeloide Leukemie (AML)
- Toegenomen celdeling met onvoldoende normale uitrijping
- Presentatie met klachten en symptomen
o Ontstaan door verdringen normale bloedaanmaak, toename witte bloedcellen, extra
medullaire lokalisatie en vrijkomen toxische stoffen
o Verdringen normale bloedaanmaak
Bleek=> moeheid, dyspnoe, POB door anemie
Petechiën=> bloedingsneiging door trombopenie
Koorts => infecties => neutropenie (te weinig functionerende neutrofielen)
o Toename witte bloedcellen
Dyspnoe, hoofdpijn, gezwollen tandvlees, hepatomegalie, vergrote klieren
Door extramedulaire lokalisatie => duidt op hyperleukocytose
- Diagnose en prognose dmv anamnese, LO en AO
o AO
Bloed : Hb, Trombo, leuko en neutro
Blasten in bloed duiden op acute leukemie
, Vaak pancytopenie (verlaagd alles)
Beenmerg: in lab gekeken naar cyto-morfologie, immunologie, moleculaire
diagnostiek, cytogenetica
Lijkt op bloed dat je dan uitstrijkt
Lymfklieren/milt/lever
- Behandeling
o Chemo-/immunotherapie afhankelijk van doel
Intensieve chemotherapie icm targeted therapy met ziekenhuis opname
Daarna of nog meer chemo of stamceltransplantatie
o Klachtenbestrijding, levensverlenging of genezing
- Onderscheid AML en ALL (acute lymfatische leukemie)
o AML: myeloïde progenitor cell, expressive van MPO, Auerse staven, vaker bij
volwassenen
o ALL: lymfoïd progenitor cell, hoog risico op uitzaaiing richting CZS, vaker bij kinderen,
sterke expressie van TdT
- Inversie 16: deel chromosoom draait in zichzelf waardoor genen kunnen fuseren (gevonden
dmv. cytogenetica)
o Leidt tot afwijkende eosinofiele granulocyten onder microscoop
o Kans op remissie is 90% maar recidief kans is 30%
o Prognose afhankelijk van leeftijd
HC.5 Bloedproliferatie, differentiatie en verstoring bij kanker
28 augustus ‘20
Bloedcellen
- Bloedcelvorming in beenmerg
- Ontwikkeling van lymfatische cellen in lymfeklieren (B en T) en thymus (T lymfocyten)
Bloedcelvorming en stamcellen
- Alles ontstaat uit pluripotente stamcel
o Aanwezigheid van onrijpe myeloïde cellen, lymfoïde cellen in bloed is een sterke
aanwijzing voor leukemie
o Hoog delingspotentieel (er zijn er niet veel, maar ze sterven niet uit en delen relatief
weinig)
o Nakomelingen zijn progenitor cellen en die kunnen gigantisch veel delen
o Uitgedifferentieerde cel is unipotent
o Eigenschappen: zelfvermeerdering, pluripotentie, hoge delingspotentie, lage
delingsfrequentie, relatief ongevoelig voor genotoxische stoffen, verantwoordeling
voor lange termijn herstel van beenmerg en bloedcelvorming
- Eigenschappen voorlopercellen
o Geen/berperkt vermogen tot zelfvermeerdering, beperkt in ontwikkeling tot
bloedceldifferentiatie, hoge delingsfrequentie, weinig potentie, gevoelig voor
genotoxische invloeden
Stamcellen en therapie
- Voor beenmergherstel bij hematopoietische ziekten vaak van een donor
- Bij patiënten mete zware chemotherapie: autologe transplantatie
