FILOSOFIE CENTRAAL EINDEXAMEN
Het Goede Leven en de Vrije Markt
Valentijn van Dijk
VWO 6 – 2022
,Inhoud
Het Eindexamen ....................................................................................................................... 5
Inhoud ................................................................................................................................... 5
Toegestane Hulpmiddellen ................................................................................................... 5
Informatie .............................................................................................................................. 5
Voorbereiding ....................................................................................................................... 5
Het Examen Maken .................................................................................................................. 6
Tips ....................................................................................................................................... 6
Filosofische Bron Lezen ....................................................................................................... 6
Stappenplan Filosofisch Antwoord ....................................................................................... 6
Overzicht van Filosofen ............................................................................................................ 7
Vanaf Hoofdstuk 1 ................................................................................................................ 7
Vanaf Hoofdstuk 7 ................................................................................................................ 9
Vanaf Hoofdstuk 10 ............................................................................................................ 10
Introductie .............................................................................................................................. 12
Het Goede Leven en de Vrije Markt ................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 – De Vijf Dimensies ............................................................................................ 13
De Mens en het Goede Leven ............................................................................................ 13
Ernst Cassirer ..................................................................................................................... 13
Friedrich Nietzsche ............................................................................................................. 13
De Imperatieven ................................................................................................................. 13
Socrates ............................................................................................................................. 13
Martha Nussbaum en de Capability Approach ................................................................... 13
Hoofdstuk 2 – Plato en Aristoteles ......................................................................................... 15
De Val van Athene .............................................................................................................. 15
Plato’s Ideale Staat ............................................................................................................. 15
Onderling Verbanden binnen de Ideale Staat .................................................................... 16
De Filosoofkoningen ........................................................................................................... 16
De Rol van Handel ............................................................................................................. 16
Paideia ................................................................................................................................ 16
Kritiek op Plato: Heidegger en Popper ............................................................................... 16
Aristoteles’ Antwoord .......................................................................................................... 17
De Goede Staat volgens Aristoteles ................................................................................... 17
Aristoteles en Deugdethiek ................................................................................................. 18
Wat is een Deugd? ............................................................................................................. 18
Deugdethiek ....................................................................................................................... 18
Gelukkig Leven als Zooion Politikon ................................................................................... 18
Vrij in de Samenleving? ...................................................................................................... 19
Hoofdstuk 3 – Het Christendom ............................................................................................. 20
1
, Introductie ........................................................................................................................... 20
Gelijkheid ............................................................................................................................ 20
De Liefde als Hoogste Deugd ............................................................................................. 20
Waardering voor Arbeid ...................................................................................................... 20
Schema .............................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 4 – Het Autonome Individu .................................................................................... 22
Introductie ........................................................................................................................... 22
De Reformatie .................................................................................................................... 22
Vrijheid in de Verlichting ..................................................................................................... 23
John Locke ......................................................................................................................... 23
Liberalisme en Religie ........................................................................................................ 23
Immanuel Kant ................................................................................................................... 24
Autonomie en het Categorisch Imperatief .......................................................................... 24
Kierkegaard en het Existentialisme .................................................................................... 24
Het Assertieve Individu ....................................................................................................... 25
Hoofdstuk 5 – X ...................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 6 – De Moderniteit en Vrijemarkteconomie ........................................................... 26
Introductie ........................................................................................................................... 26
Adam Smith ........................................................................................................................ 26
De Onzichtbare Hand ......................................................................................................... 26
Arbeid en Onderwijs ........................................................................................................... 26
Ingrediënten voor een Vrije Markt ...................................................................................... 27
Karl Marx ............................................................................................................................ 27
Het Kapitaal ........................................................................................................................ 27
De Instorting van het Kapitalisme ....................................................................................... 27
Drie Vulkanische Breuklijnen .............................................................................................. 27
Financiële Verstikking ......................................................................................................... 28
Joan Tronto ........................................................................................................................ 28
Politieke Afgrenzingen ........................................................................................................ 28
Hoofdstuk 7 - Relaties ............................................................................................................ 29
Introductie ........................................................................................................................... 29
Relaties ............................................................................................................................... 29
Automaire Relaties ............................................................................................................. 29
Transactionele Verhoudingen ............................................................................................. 29
Neo Liberalisme .................................................................................................................. 29
Vrijheid of de Gemeenschap? ............................................................................................ 30
De Deugd ........................................................................................................................... 30
Alasdair Macintyre .............................................................................................................. 30
De Praktijk .......................................................................................................................... 31
2
, Internal Goods .................................................................................................................... 31
External Goods ................................................................................................................... 31
De Deugd ........................................................................................................................... 31
Onderlinge Verhoudingen: Aristocratie ............................................................................... 32
Hegel .................................................................................................................................. 32
Vrijheid ................................................................................................................................ 32
Hegel op het voetbalveld .................................................................................................... 33
Anerkennung ...................................................................................................................... 33
Arbeid ................................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 8 – De Januskop van Instituties ............................................................................ 35
De Januskop van Instituties ............................................................................................... 35
Harde en Zachte Instituties ................................................................................................. 35
Instituties in Samenhang .................................................................................................... 35
Karl Marx ............................................................................................................................ 36
Michel Foucault over Discours ........................................................................................... 36
Macht en Disciplinering ...................................................................................................... 37
Habermas ........................................................................................................................... 37
Varianten van het Kapitalisme ............................................................................................ 38
Hoofdstuk 9 - Lichaam ........................................................................................................... 39
Introductie ........................................................................................................................... 39
Het Lichaam ....................................................................................................................... 39
De Consumptiemaatschappij en ons Lichaam ................................................................... 39
Kant .................................................................................................................................... 40
Bentham ............................................................................................................................. 41
Freud .................................................................................................................................. 41
Arendt ................................................................................................................................. 42
Lichaamsethiek in De Klassieke Filosofie .......................................................................... 42
Thymos van de Stoïcijnen .................................................................................................. 43
Thymos van Nu .................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 10 - Natuur ............................................................................................................ 44
Introductie ........................................................................................................................... 44
Soorten van Denken ........................................................................................................... 44
Martin Heidegger ................................................................................................................ 44
Het Gestel ........................................................................................................................... 44
Waarheid als Alertheid ....................................................................................................... 45
Oude Techniek versus Moderne Techniek ......................................................................... 45
Heideggers Bestand ........................................................................................................... 45
De Mens als Da-Sein .......................................................................................................... 46
Gevaren van de Moderne Techniek ................................................................................... 46
3
, Psysis ................................................................................................................................. 46
Subject-Object .................................................................................................................... 46
Bruno Latour, Netwerken en Trajecten ............................................................................... 46
Het Radicaal Empirisme ..................................................................................................... 47
Drie instrumentele Wijzen om de Natuur te Beschermen ................................................... 47
Hoofdstuk 11 - Zingeving ....................................................................................................... 48
Introductie ........................................................................................................................... 48
Historische Context Ideologie ............................................................................................. 48
Nietzsche ............................................................................................................................ 48
Charles Taylor .................................................................................................................... 49
Geschiedenis van 1-2-3 ...................................................................................................... 49
Van Nova naar Supernova ................................................................................................. 49
Agapè ................................................................................................................................. 50
Albert Camus ...................................................................................................................... 50
Zingeving Toen en Nu ........................................................................................................ 50
Meritocratie ......................................................................................................................... 51
Meritocratie in de Werkelijkheid .......................................................................................... 51
De Paradoxen van Vrijheid ................................................................................................. 51
Martha Nussbaum .............................................................................................................. 52
Nussbaum en de Metafoor van de Plant ............................................................................ 52
Primaire Teksten en Eindtermen ............................................................................................ 53
4
, Het Eindexamen
Inhoud
v Het centraal examen zal gaan over …:
o Alle Hoofdstukken / Presentaties - Het Goede Leven en de Vrije Markt
o Alle Primaire Teksten - Het Goede Leven en de Vrije Markt
o Alle Eindtermen - Syllabus Centraal Examen Filosofie 2022
Toegestane Hulpmiddellen
v Neem de volgende hulpmiddellen mee naar het examen:
§ Pen en potlood
§ Blauw en rood kleurpotlood
§ Gum
§ Liniaal, geometrische driehoek en passer
§ Rekenmachine
§ Verklarend woordenboek Nederlands
Informatie
v Het centraal examen zal voor 50% meetellen voor je uiteindelijke eindcijfer.
v De toets zal 180 minuten (3 uur) duren.
v Deze samenvatting bevat een combinatie van aantekeningen, informatie uit het boek en
informatie uit alle presentaties.
v In de samenvatting worden hoofdstukken aangegeven. Nieuwe onderwerpen worden
gescheiden door een alineatitel of dubbele witregel.
v Een pijl (à) houdt in dat er een voorbeeld wordt gegeven bij de bovenstaande
theorieblok.
v Belangrijke woorden zijn dikgedrukt. Bij sommige hoofdstukken zijn éxtra belangrijke
woorden dikgedrukt én onderstreept.
v In de samenvatting wordt achter rijtjes “(N.L.)” gezet als je het rijtje níet uit je hoofd hoeft
te weten. Bij “(W.L.)” moet je het rijtje wél uit je hoofd weten. ‘’(~W.L.)’’ betekent dat je de
letterlijke inhoud niet hoeft te kennen, maar wel de context eromheen.
Voorbereiding
v Leren:
o Leer deze samenvatting zorgvuldig en markeer belangrijke termen.
o Lees alle primaire teksten en bekijk Q-high Youtube-filmpjes met uitleg erover.
o Schrijf alle eindtermen uit. Check vervolgens met behulp van de eerder-uitgeschreven
eindtermen en overhoor jezelf meerdere keren.
o Bekijk online Youtube-filmpjes (Q-high Channel).
o Leg iemand anders de examenstof uit.
v Oefenen:
o Maak ‘’Hoe beantwoord je een filosofische vraag?’’.
o Maak zo veel mogelijk oude eindexamens.
5
Het Goede Leven en de Vrije Markt
Valentijn van Dijk
VWO 6 – 2022
,Inhoud
Het Eindexamen ....................................................................................................................... 5
Inhoud ................................................................................................................................... 5
Toegestane Hulpmiddellen ................................................................................................... 5
Informatie .............................................................................................................................. 5
Voorbereiding ....................................................................................................................... 5
Het Examen Maken .................................................................................................................. 6
Tips ....................................................................................................................................... 6
Filosofische Bron Lezen ....................................................................................................... 6
Stappenplan Filosofisch Antwoord ....................................................................................... 6
Overzicht van Filosofen ............................................................................................................ 7
Vanaf Hoofdstuk 1 ................................................................................................................ 7
Vanaf Hoofdstuk 7 ................................................................................................................ 9
Vanaf Hoofdstuk 10 ............................................................................................................ 10
Introductie .............................................................................................................................. 12
Het Goede Leven en de Vrije Markt ................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 – De Vijf Dimensies ............................................................................................ 13
De Mens en het Goede Leven ............................................................................................ 13
Ernst Cassirer ..................................................................................................................... 13
Friedrich Nietzsche ............................................................................................................. 13
De Imperatieven ................................................................................................................. 13
Socrates ............................................................................................................................. 13
Martha Nussbaum en de Capability Approach ................................................................... 13
Hoofdstuk 2 – Plato en Aristoteles ......................................................................................... 15
De Val van Athene .............................................................................................................. 15
Plato’s Ideale Staat ............................................................................................................. 15
Onderling Verbanden binnen de Ideale Staat .................................................................... 16
De Filosoofkoningen ........................................................................................................... 16
De Rol van Handel ............................................................................................................. 16
Paideia ................................................................................................................................ 16
Kritiek op Plato: Heidegger en Popper ............................................................................... 16
Aristoteles’ Antwoord .......................................................................................................... 17
De Goede Staat volgens Aristoteles ................................................................................... 17
Aristoteles en Deugdethiek ................................................................................................. 18
Wat is een Deugd? ............................................................................................................. 18
Deugdethiek ....................................................................................................................... 18
Gelukkig Leven als Zooion Politikon ................................................................................... 18
Vrij in de Samenleving? ...................................................................................................... 19
Hoofdstuk 3 – Het Christendom ............................................................................................. 20
1
, Introductie ........................................................................................................................... 20
Gelijkheid ............................................................................................................................ 20
De Liefde als Hoogste Deugd ............................................................................................. 20
Waardering voor Arbeid ...................................................................................................... 20
Schema .............................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 4 – Het Autonome Individu .................................................................................... 22
Introductie ........................................................................................................................... 22
De Reformatie .................................................................................................................... 22
Vrijheid in de Verlichting ..................................................................................................... 23
John Locke ......................................................................................................................... 23
Liberalisme en Religie ........................................................................................................ 23
Immanuel Kant ................................................................................................................... 24
Autonomie en het Categorisch Imperatief .......................................................................... 24
Kierkegaard en het Existentialisme .................................................................................... 24
Het Assertieve Individu ....................................................................................................... 25
Hoofdstuk 5 – X ...................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 6 – De Moderniteit en Vrijemarkteconomie ........................................................... 26
Introductie ........................................................................................................................... 26
Adam Smith ........................................................................................................................ 26
De Onzichtbare Hand ......................................................................................................... 26
Arbeid en Onderwijs ........................................................................................................... 26
Ingrediënten voor een Vrije Markt ...................................................................................... 27
Karl Marx ............................................................................................................................ 27
Het Kapitaal ........................................................................................................................ 27
De Instorting van het Kapitalisme ....................................................................................... 27
Drie Vulkanische Breuklijnen .............................................................................................. 27
Financiële Verstikking ......................................................................................................... 28
Joan Tronto ........................................................................................................................ 28
Politieke Afgrenzingen ........................................................................................................ 28
Hoofdstuk 7 - Relaties ............................................................................................................ 29
Introductie ........................................................................................................................... 29
Relaties ............................................................................................................................... 29
Automaire Relaties ............................................................................................................. 29
Transactionele Verhoudingen ............................................................................................. 29
Neo Liberalisme .................................................................................................................. 29
Vrijheid of de Gemeenschap? ............................................................................................ 30
De Deugd ........................................................................................................................... 30
Alasdair Macintyre .............................................................................................................. 30
De Praktijk .......................................................................................................................... 31
2
, Internal Goods .................................................................................................................... 31
External Goods ................................................................................................................... 31
De Deugd ........................................................................................................................... 31
Onderlinge Verhoudingen: Aristocratie ............................................................................... 32
Hegel .................................................................................................................................. 32
Vrijheid ................................................................................................................................ 32
Hegel op het voetbalveld .................................................................................................... 33
Anerkennung ...................................................................................................................... 33
Arbeid ................................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 8 – De Januskop van Instituties ............................................................................ 35
De Januskop van Instituties ............................................................................................... 35
Harde en Zachte Instituties ................................................................................................. 35
Instituties in Samenhang .................................................................................................... 35
Karl Marx ............................................................................................................................ 36
Michel Foucault over Discours ........................................................................................... 36
Macht en Disciplinering ...................................................................................................... 37
Habermas ........................................................................................................................... 37
Varianten van het Kapitalisme ............................................................................................ 38
Hoofdstuk 9 - Lichaam ........................................................................................................... 39
Introductie ........................................................................................................................... 39
Het Lichaam ....................................................................................................................... 39
De Consumptiemaatschappij en ons Lichaam ................................................................... 39
Kant .................................................................................................................................... 40
Bentham ............................................................................................................................. 41
Freud .................................................................................................................................. 41
Arendt ................................................................................................................................. 42
Lichaamsethiek in De Klassieke Filosofie .......................................................................... 42
Thymos van de Stoïcijnen .................................................................................................. 43
Thymos van Nu .................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 10 - Natuur ............................................................................................................ 44
Introductie ........................................................................................................................... 44
Soorten van Denken ........................................................................................................... 44
Martin Heidegger ................................................................................................................ 44
Het Gestel ........................................................................................................................... 44
Waarheid als Alertheid ....................................................................................................... 45
Oude Techniek versus Moderne Techniek ......................................................................... 45
Heideggers Bestand ........................................................................................................... 45
De Mens als Da-Sein .......................................................................................................... 46
Gevaren van de Moderne Techniek ................................................................................... 46
3
, Psysis ................................................................................................................................. 46
Subject-Object .................................................................................................................... 46
Bruno Latour, Netwerken en Trajecten ............................................................................... 46
Het Radicaal Empirisme ..................................................................................................... 47
Drie instrumentele Wijzen om de Natuur te Beschermen ................................................... 47
Hoofdstuk 11 - Zingeving ....................................................................................................... 48
Introductie ........................................................................................................................... 48
Historische Context Ideologie ............................................................................................. 48
Nietzsche ............................................................................................................................ 48
Charles Taylor .................................................................................................................... 49
Geschiedenis van 1-2-3 ...................................................................................................... 49
Van Nova naar Supernova ................................................................................................. 49
Agapè ................................................................................................................................. 50
Albert Camus ...................................................................................................................... 50
Zingeving Toen en Nu ........................................................................................................ 50
Meritocratie ......................................................................................................................... 51
Meritocratie in de Werkelijkheid .......................................................................................... 51
De Paradoxen van Vrijheid ................................................................................................. 51
Martha Nussbaum .............................................................................................................. 52
Nussbaum en de Metafoor van de Plant ............................................................................ 52
Primaire Teksten en Eindtermen ............................................................................................ 53
4
, Het Eindexamen
Inhoud
v Het centraal examen zal gaan over …:
o Alle Hoofdstukken / Presentaties - Het Goede Leven en de Vrije Markt
o Alle Primaire Teksten - Het Goede Leven en de Vrije Markt
o Alle Eindtermen - Syllabus Centraal Examen Filosofie 2022
Toegestane Hulpmiddellen
v Neem de volgende hulpmiddellen mee naar het examen:
§ Pen en potlood
§ Blauw en rood kleurpotlood
§ Gum
§ Liniaal, geometrische driehoek en passer
§ Rekenmachine
§ Verklarend woordenboek Nederlands
Informatie
v Het centraal examen zal voor 50% meetellen voor je uiteindelijke eindcijfer.
v De toets zal 180 minuten (3 uur) duren.
v Deze samenvatting bevat een combinatie van aantekeningen, informatie uit het boek en
informatie uit alle presentaties.
v In de samenvatting worden hoofdstukken aangegeven. Nieuwe onderwerpen worden
gescheiden door een alineatitel of dubbele witregel.
v Een pijl (à) houdt in dat er een voorbeeld wordt gegeven bij de bovenstaande
theorieblok.
v Belangrijke woorden zijn dikgedrukt. Bij sommige hoofdstukken zijn éxtra belangrijke
woorden dikgedrukt én onderstreept.
v In de samenvatting wordt achter rijtjes “(N.L.)” gezet als je het rijtje níet uit je hoofd hoeft
te weten. Bij “(W.L.)” moet je het rijtje wél uit je hoofd weten. ‘’(~W.L.)’’ betekent dat je de
letterlijke inhoud niet hoeft te kennen, maar wel de context eromheen.
Voorbereiding
v Leren:
o Leer deze samenvatting zorgvuldig en markeer belangrijke termen.
o Lees alle primaire teksten en bekijk Q-high Youtube-filmpjes met uitleg erover.
o Schrijf alle eindtermen uit. Check vervolgens met behulp van de eerder-uitgeschreven
eindtermen en overhoor jezelf meerdere keren.
o Bekijk online Youtube-filmpjes (Q-high Channel).
o Leg iemand anders de examenstof uit.
v Oefenen:
o Maak ‘’Hoe beantwoord je een filosofische vraag?’’.
o Maak zo veel mogelijk oude eindexamens.
5
