POLITIEK EN BELEID HOORCOLLEGES
W1: 26 oktober, de relatie tussen politiek en beleid
TERUGKERENDE VRAGEN
1. Wat is precies het probleem en voor wie?
2. Hoe gaan we het oplossen?
3. Is de beoogde oplossing haalbaar?
a. Politieke consensus mogelijk?
b. Kunnen we dat betalen?
c. Mag het wel?
d. Geen ongewenste effecten?
POLITICOLOGIE EN BELEID
Politicologen kijken traditioneel naar de politieke arena: waar maatschappelijke idealen worden
geformuleerd en keuzes worden gemaakt.
Primaat van de politiek: de politiek hoe wij die zo bedacht hebben. Wij kiezen politici, die beloftes
hebben gemaakt. Er zijn lokale partijen, nationale partijen. Politici maken beslissingen. Eigenlijk
begint het hier pas. Ambtenaren voeren beleid uit. Kiezers zijn of wel of niet tevreden.
Hoe de politiek wordt uitgevoerd is door beleid. Als er geen beleid gemaakt wordt zijn politieke
keuzes irrelevant. Als de politieke keuzes niet worden verwerkt en omgezet, dan hebben de
uitspraken geen zin, hiermee heeft het verkiezen van een partij ook geen zin. Door beleid worden
beloftes van politici werkelijkheid.
BELEID
Beleid is de verzamelnaam voor alle voornemens, keuzes en acties van een of meer bestuurlijke
instanties die zijn gericht op de sturing van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen. deze
kunnen reproduceren!
Kenmerken beleid:
- Beleid heeft betrekking op problemen
- Beleid geeft oplossingsrichtingen
- Beleid bevat voorgeschreven handelingen en geboden
Waar vinden we beleid:
- Beleidsnotitie
- IND beschikking
- Beleidssepot: besluit om niet te vervolgen. De regering kan besluiten aan iets niets te doen
(bijvoorbeeld na 8 uur met alcohol in het park, maar geen bekeuring).
- Instellen/afschaffen nationale feestdag
- Discours: terroristen of vrijheidsstrijders (hoe we praten over dingen).
- Gebruik symbolen (bijvoorbeeld grote Nederlandse vlag in de Tweede Kamer).
,Wie maken beleid:
- Beleidsdepartementen
- Provincies
- Gemeenten
- Publieke-private samenwerking
- Agentschappen
- Publieke organisaties
- Internationale organisaties
Wat is eigenlijk goed beleid?
- Effectief. Het doel moet worden bereikt, doeltreffend.
- Efficient.
- Legaal.
- Legitiem. Mensen moeten het wel acceptabel vinden.
Goed beleid bestaat niet. Inherent spanningsveld, want altijd een compromis.
hoe komt beleid tot stand?
Beleid komt tot stand via het fasenmodel:
1. Een probleem krijgt politieke aandacht
2. Het probleem bereikt de politieke agenda
3. Er wordt besloten beleid te formuleren
4. Beleid wordt gemaakt
5. Implementatie
6. Evaluatie
7. Geconstateerde problemen krijgen aandacht…
Rationale beleidsmodel
Het rationale beleidsmodel is een model over het maken van goed beleid, een manier waarop dat
zou kunnen.
- Verzamel alle benodigde informatie
- Identificeer alle opties
- Bekijk iedere mogelijke consequentie van elke optie
- Relateer consequenties aan waarden
- Stel vast wat, wanneer en hoe moet gebeuren
Dit kan werken als het gaat om consensus over doelen, we weten wat we moeten doen
(goede beleidstheorie), iedereen mee doet, perfectie coordinatie, voldoende tijd en
middelen. Controle zou zijn.
Realiteitscheck
De realiteitscheck geeft kritiek op het rationale beleidsmodel, het zou niet haalbaar zijn.
,Limited rationality, meerdere conflicterende waarden. Beperkte organisatie capaciteiten. Nooit
voldoende middelen. Controle is heel moeilijk. Politieke maatschappelijke shifts. Dynamiek.
W1: Filmpjes over hoorcollege 2
HOE KOMT EEN PROBLEEM OP DE BELEIDSAGENDA? vraag van het filmpje
Beleidscyclus
Het nadenken van beleid met een begin en een eind.
1. Agendavorming: Er moet eerst iets belangrijk gevonden. Het wordt op de agenda geplaatst.
2. Ontwikkeling: het beleid gaat worden gemaakt.
3. Besluitsvorming: het idee is ontwikkeld en is klaar.
4. Uitvoering
5. Evaluatie: is het beleid goed of slecht gegaan. Als het beleid nieuwe problemen heeft
opgeleverd zitten we weer aan het begin van de beleidscyclus.
VERSCHILLENDE AGENDA’S
1. Publieke agenda: wat vinden mensen belangrijk, wat vind ik belangrijk.
2. Politieke agenda: wat vinden politici, partijen, de coalitie belangrijk. Publieke en politieke
agenda verschillen vaak.
3. Besluitsvormingsagenda: waar wordt daadwerkelijk over besloten. Veel onderwerpen zijn
afgevallen.
4. Beleidsagenda: de lijst van problemen waar beleidsmakers oplossingen voor proberen te
bedenken en uit te laten voeren. Er zijn heel veel problemen, dit is de selectie.
AGENDAPROBLEEM
Carrying capacity!!!: aantal problemen dat een agenda kan dragen. Het aantal problemen waar de
beleidsmakers zich mee bezig kunnen houden, waar genoeg capaciteit voor is. (incrementalisme)
De agenda’s zijn heel vol. Dus een nieuw probleem moet echt een plaats veroveren op de agenda.
Hoe komt dit op de agenda? waar machtshebbers aandacht aanbesteden kan iets ander zijn dan
de burgers willen.
Beleidscycli: moment waarop een probleem op de beleidsagenda kan komen, dit kan niet zomaar elk
moment.
Geinstitutionaliseerde beleidsparadigma’s: rond een beleidssector (gezondheid, onderwijs, kunst)
bestaat een paradigma (hoe wij over bepaalde dingen denken), hierdoor wordt automatisch besloten
wat wij een probleem vinden en geen probleem vinden.
DE POLITIEK VAN AGENDA’S
Wat op de beleidsagenda komt is belangrijk: kan grote gevolgen hebben.
, Als iets op de beleidsagenda komt, krijgt een onderwerp aandacht en geld. Dit betekent dat een
ander probleem minder aandacht en geld krijgt. Dit is politiek. We besteden aandacht aan wat we
belangrijk vinden. Het is een politiek gevecht over wat er op de agenda kan komen.
Actoren hebben er belang bij om bepaalde zaken op de agenda te krijgen of deze juist eraf te halen.
Het is een strijd tussen actoren die verschillende dingen belangrijk vinden.
Ingebouwd conservatisme: een soort behoudenheid. Het is moeilijk om voor nieuwe problemen een
plek te vinden op de agenda. Er moet een probleem van de agenda voor een nieuw probleem.
Daarom is het voor een nieuw probleem lastig om op de agenda te komen.
- Elitisme: de elite, de kleine groep moet dit bepalen. De politieke elite.
- Egalitarians: het volk moet besluiten wat er op de beleidsagenda komt.
Inside acces vs outside access: kan iemand van buiten af iets op de agenda krijgen. Mensen
van buiten de politiek kunnen bijna niks op de beleidsagenda zetten. Dit leidt tot een
probleem:
WAT IS HET PROBLEEM?
Als de ideeen en belangrijke problemen van burgers niet bekeken worden en niet op de
beleidsagenda komen, vervalt de legitimiteit van de democratische rechtstaat. Burgers willen
bijvoorbeeld niet meer stemmen, omdat ze het idee hebben dat ze toch niet gehoord worden.
Het vervolg is een geblokkeerde agenda, de doorgang van publieke naar politieke agenda verstopt
zich.
Een gevolg is het opkomst van populisten die zich tot het volk keren.
WAAROM LEIDT HET ENE PROBLEEM WEL TOT BELEID EN HET ANDERE NIET?
WAAROM SLAGEN SOMMIGE PROBLEMEN ERIN HET AGENDATRAJECT TE VOLBRENGEN?
Voorbeelden van wel en geen beleid over problemen: verschillende problemen krijgen wel of geen
aandacht.
- Wel de rekentoets, geen nieuwe woningen
- Waarom duurt het zo lang voordat aardbevingen in Groningen aanleiding geven tot beleid
- Geen gun en climate control in VS, wel beleid op Big Gulps waarom Amerikanen nooit iets
aan wapencontrole en klimaatverandering, maar wel bezig zijn met de grote van de cola
bekers.
HOE KOMT EEN PROBLEEM OP DE BELEIDSAGENDA?
- Macht en invloed verschillende actoren, van bijvoorbeeld politici
- Reputatie clientgroep, hangt af van wie met het probleem te maken hebben en hun
reputatie. De boeren hebben een probleem, maar wat vinden wij van de boeren.
- Wetenschappelijke informatie, wetenschappers schetsen een probleem
- Rampen en crisis, kan heel groot worden
- Media aandacht, pas als de media zegt het is een probleem schudden de politici wel wakker.
W1: 26 oktober, de relatie tussen politiek en beleid
TERUGKERENDE VRAGEN
1. Wat is precies het probleem en voor wie?
2. Hoe gaan we het oplossen?
3. Is de beoogde oplossing haalbaar?
a. Politieke consensus mogelijk?
b. Kunnen we dat betalen?
c. Mag het wel?
d. Geen ongewenste effecten?
POLITICOLOGIE EN BELEID
Politicologen kijken traditioneel naar de politieke arena: waar maatschappelijke idealen worden
geformuleerd en keuzes worden gemaakt.
Primaat van de politiek: de politiek hoe wij die zo bedacht hebben. Wij kiezen politici, die beloftes
hebben gemaakt. Er zijn lokale partijen, nationale partijen. Politici maken beslissingen. Eigenlijk
begint het hier pas. Ambtenaren voeren beleid uit. Kiezers zijn of wel of niet tevreden.
Hoe de politiek wordt uitgevoerd is door beleid. Als er geen beleid gemaakt wordt zijn politieke
keuzes irrelevant. Als de politieke keuzes niet worden verwerkt en omgezet, dan hebben de
uitspraken geen zin, hiermee heeft het verkiezen van een partij ook geen zin. Door beleid worden
beloftes van politici werkelijkheid.
BELEID
Beleid is de verzamelnaam voor alle voornemens, keuzes en acties van een of meer bestuurlijke
instanties die zijn gericht op de sturing van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen. deze
kunnen reproduceren!
Kenmerken beleid:
- Beleid heeft betrekking op problemen
- Beleid geeft oplossingsrichtingen
- Beleid bevat voorgeschreven handelingen en geboden
Waar vinden we beleid:
- Beleidsnotitie
- IND beschikking
- Beleidssepot: besluit om niet te vervolgen. De regering kan besluiten aan iets niets te doen
(bijvoorbeeld na 8 uur met alcohol in het park, maar geen bekeuring).
- Instellen/afschaffen nationale feestdag
- Discours: terroristen of vrijheidsstrijders (hoe we praten over dingen).
- Gebruik symbolen (bijvoorbeeld grote Nederlandse vlag in de Tweede Kamer).
,Wie maken beleid:
- Beleidsdepartementen
- Provincies
- Gemeenten
- Publieke-private samenwerking
- Agentschappen
- Publieke organisaties
- Internationale organisaties
Wat is eigenlijk goed beleid?
- Effectief. Het doel moet worden bereikt, doeltreffend.
- Efficient.
- Legaal.
- Legitiem. Mensen moeten het wel acceptabel vinden.
Goed beleid bestaat niet. Inherent spanningsveld, want altijd een compromis.
hoe komt beleid tot stand?
Beleid komt tot stand via het fasenmodel:
1. Een probleem krijgt politieke aandacht
2. Het probleem bereikt de politieke agenda
3. Er wordt besloten beleid te formuleren
4. Beleid wordt gemaakt
5. Implementatie
6. Evaluatie
7. Geconstateerde problemen krijgen aandacht…
Rationale beleidsmodel
Het rationale beleidsmodel is een model over het maken van goed beleid, een manier waarop dat
zou kunnen.
- Verzamel alle benodigde informatie
- Identificeer alle opties
- Bekijk iedere mogelijke consequentie van elke optie
- Relateer consequenties aan waarden
- Stel vast wat, wanneer en hoe moet gebeuren
Dit kan werken als het gaat om consensus over doelen, we weten wat we moeten doen
(goede beleidstheorie), iedereen mee doet, perfectie coordinatie, voldoende tijd en
middelen. Controle zou zijn.
Realiteitscheck
De realiteitscheck geeft kritiek op het rationale beleidsmodel, het zou niet haalbaar zijn.
,Limited rationality, meerdere conflicterende waarden. Beperkte organisatie capaciteiten. Nooit
voldoende middelen. Controle is heel moeilijk. Politieke maatschappelijke shifts. Dynamiek.
W1: Filmpjes over hoorcollege 2
HOE KOMT EEN PROBLEEM OP DE BELEIDSAGENDA? vraag van het filmpje
Beleidscyclus
Het nadenken van beleid met een begin en een eind.
1. Agendavorming: Er moet eerst iets belangrijk gevonden. Het wordt op de agenda geplaatst.
2. Ontwikkeling: het beleid gaat worden gemaakt.
3. Besluitsvorming: het idee is ontwikkeld en is klaar.
4. Uitvoering
5. Evaluatie: is het beleid goed of slecht gegaan. Als het beleid nieuwe problemen heeft
opgeleverd zitten we weer aan het begin van de beleidscyclus.
VERSCHILLENDE AGENDA’S
1. Publieke agenda: wat vinden mensen belangrijk, wat vind ik belangrijk.
2. Politieke agenda: wat vinden politici, partijen, de coalitie belangrijk. Publieke en politieke
agenda verschillen vaak.
3. Besluitsvormingsagenda: waar wordt daadwerkelijk over besloten. Veel onderwerpen zijn
afgevallen.
4. Beleidsagenda: de lijst van problemen waar beleidsmakers oplossingen voor proberen te
bedenken en uit te laten voeren. Er zijn heel veel problemen, dit is de selectie.
AGENDAPROBLEEM
Carrying capacity!!!: aantal problemen dat een agenda kan dragen. Het aantal problemen waar de
beleidsmakers zich mee bezig kunnen houden, waar genoeg capaciteit voor is. (incrementalisme)
De agenda’s zijn heel vol. Dus een nieuw probleem moet echt een plaats veroveren op de agenda.
Hoe komt dit op de agenda? waar machtshebbers aandacht aanbesteden kan iets ander zijn dan
de burgers willen.
Beleidscycli: moment waarop een probleem op de beleidsagenda kan komen, dit kan niet zomaar elk
moment.
Geinstitutionaliseerde beleidsparadigma’s: rond een beleidssector (gezondheid, onderwijs, kunst)
bestaat een paradigma (hoe wij over bepaalde dingen denken), hierdoor wordt automatisch besloten
wat wij een probleem vinden en geen probleem vinden.
DE POLITIEK VAN AGENDA’S
Wat op de beleidsagenda komt is belangrijk: kan grote gevolgen hebben.
, Als iets op de beleidsagenda komt, krijgt een onderwerp aandacht en geld. Dit betekent dat een
ander probleem minder aandacht en geld krijgt. Dit is politiek. We besteden aandacht aan wat we
belangrijk vinden. Het is een politiek gevecht over wat er op de agenda kan komen.
Actoren hebben er belang bij om bepaalde zaken op de agenda te krijgen of deze juist eraf te halen.
Het is een strijd tussen actoren die verschillende dingen belangrijk vinden.
Ingebouwd conservatisme: een soort behoudenheid. Het is moeilijk om voor nieuwe problemen een
plek te vinden op de agenda. Er moet een probleem van de agenda voor een nieuw probleem.
Daarom is het voor een nieuw probleem lastig om op de agenda te komen.
- Elitisme: de elite, de kleine groep moet dit bepalen. De politieke elite.
- Egalitarians: het volk moet besluiten wat er op de beleidsagenda komt.
Inside acces vs outside access: kan iemand van buiten af iets op de agenda krijgen. Mensen
van buiten de politiek kunnen bijna niks op de beleidsagenda zetten. Dit leidt tot een
probleem:
WAT IS HET PROBLEEM?
Als de ideeen en belangrijke problemen van burgers niet bekeken worden en niet op de
beleidsagenda komen, vervalt de legitimiteit van de democratische rechtstaat. Burgers willen
bijvoorbeeld niet meer stemmen, omdat ze het idee hebben dat ze toch niet gehoord worden.
Het vervolg is een geblokkeerde agenda, de doorgang van publieke naar politieke agenda verstopt
zich.
Een gevolg is het opkomst van populisten die zich tot het volk keren.
WAAROM LEIDT HET ENE PROBLEEM WEL TOT BELEID EN HET ANDERE NIET?
WAAROM SLAGEN SOMMIGE PROBLEMEN ERIN HET AGENDATRAJECT TE VOLBRENGEN?
Voorbeelden van wel en geen beleid over problemen: verschillende problemen krijgen wel of geen
aandacht.
- Wel de rekentoets, geen nieuwe woningen
- Waarom duurt het zo lang voordat aardbevingen in Groningen aanleiding geven tot beleid
- Geen gun en climate control in VS, wel beleid op Big Gulps waarom Amerikanen nooit iets
aan wapencontrole en klimaatverandering, maar wel bezig zijn met de grote van de cola
bekers.
HOE KOMT EEN PROBLEEM OP DE BELEIDSAGENDA?
- Macht en invloed verschillende actoren, van bijvoorbeeld politici
- Reputatie clientgroep, hangt af van wie met het probleem te maken hebben en hun
reputatie. De boeren hebben een probleem, maar wat vinden wij van de boeren.
- Wetenschappelijke informatie, wetenschappers schetsen een probleem
- Rampen en crisis, kan heel groot worden
- Media aandacht, pas als de media zegt het is een probleem schudden de politici wel wakker.
