Inleiding Bestuursrecht Samenvatting
Week 1, H1 Inleiding tot het bestuursrecht en dit boek:
Het bereik van het bestuursrecht is groot, veel onderwerpen worden erdoor geraakt. Ook wordt het
Nederlands bestuursrecht sterk beïnvloed door Europese regelgeving.
Bestuursrecht = heeft betrekking op relaties tussen de overheid (bestuursorganen) en burgers
(belanghebbenden).
Niet alleen de overheid is een bestuursorgaan, maar bijv. ook het Commissariaat voor de Media of
DNB. En zo zijn ook niet alleen burgers belanghebbende, maar ook bedrijven, stichtingen en
verenigingen.
Het Bestuursrecht geeft regels voor de verhouding tussen bestuursorganen en belanghebbende.
Bestuur dat handelt op grond van publiekrechtelijke bevoegdheden oefent macht uit.
Bijzonder is dat het bestuur zonder instemming van de burger kan bepalen wat de rechten en
plichten van die burger zijn = eenzijdige rechtshandelingen. Door deze eenzijdige rechtshandelingen
heeft het bestuur veel macht.
Echter kan het bestuur alleen eenzijdige rechtshandelingen verrichten als de wetgever hem die
bevoegdheid toegekend heeft.
Functies bestuursrecht:
- Instrumentele functie: Het bestuursrecht geeft de overheid de bevoegdheden om het algemeen
belang te behartigen en zijn publieke taak te vervullen. Bevoegdheid om boete op te leggen, of om
vergunning uit te geven, creëert bevoegdheden voor de overheid. (van het bestuur)
- Waarborg functie: Het bestuursrecht geeft burgers bescherming tegen de overheid en haar
besluiten dmv middelen om het beleid te beïnvloeden of zich te verzetten. Naar de rechter kunnen
stappen om te toetsen of de overheid de grens heeft overschreden (tegen het bestuur)
- Normerende functie: Het bestuursrecht geeft regels waaraan het bestuur zich bij de uitoefening
van bevoegdheden aan moet houden. Wetgeving bevat normen waar het bestuur zich aan moet
houden (gelijkheidsbeginsel, zorgvuldigheidsbeginsel) (voor het bestuur)
Specialiteitsbeginsel = Er gelden beperkingen voor de belangen die een bestuursorgaan bij zijn
afweging mag betrekken.
In de Awb is de Algemene wet bestuursrecht. Regels die speciaal voor een bepaald bestuursorgaan of
onderwerp zijn gemaakt staan in het bijzondere bestuursrecht.
Staatsrecht gaat vooral om de Grondwet en organieke wetten. Staatsrecht kan niet zonder
bestuursrecht en andersom.
Bronnen van het bestuursrecht zijn voornamelijk wetten, maar ook jurisprudentie en literatuur.
Week 1, H2 De Algemene wet bestuursrecht en de relatie tot bijzonder bestuursrecht:
De Awb komt niet als 1 geheel tot stand, maar in delen die tranches worden genoemd. Ook vinden er
regelmatig tussentijdse wijzigingen of aanvullingen plaats op de Awb (bijv. ivm digitalisering).
Doelstellingen Awb op blz. 16.
Awb is ingericht met een gelaagde structuur dus van algemeen naar bijzonder.
Er kan worden afgeweken van de regels in de Awb, maar niet te veel of te vaak.
,Categorieën Awb regels:
- Dwingend recht: De meeste regels in de Awb zijn dwingend (bijv. dat bevoegdheid niet voor een
ander doel mag worden gebruikt. De Awb is een wet in formele zin. Geen mogelijkheid tot afwijking
van de regel. Mag je niet van afwijken, in bijzondere wet kan je wel een uitzondering opnemen op de
awb.
- Regelend recht: Bijvoorbeeld de regelingen met uitzondering, bijv. dat een schriftelijk verzoek in
sommige gevallen ook mondeling gedaan mag worden. Awb is hoofdregel, maar je kunt er van
afwijken.
- Aanvullend recht: Bijzonder is hoofdregel, Awb is vangnet. Dus als bijzonder iets vergeten is te
regelen.
- Facultatief recht: Dit recht geldt niet, tenzij een regelgever of bestuursorgaan bepaalt dat het wel
moet worden gevolgd. Dus optioneel recht. Geldt alleen als bijzondere wet zegt dat het geldt
^ De categorie van het recht bepaald of lagere regelgevers er vanaf kunne wijken, ze kunnen namelijk
niet afwijken van dwingend recht.
Week 1, H3 Bestuur en bestuurden:
Om bezwaar te kunnen voeren tegen besluiten van bestuursorganen is het vereist dat je
belanghebbende bent.
NL heeft territoriale en functionele decentralisatie.
Openbaar lichaam = een aantal organen dat gezamenlijk een gemeenschapsverband vormt.
Territoriale openbare lichamen = Staat, provincie en gemeente
Functionele openbare lichamen = Orde van Advocaten (orde of instituut van een bepaalde
beroepsgroep die met regelgevende bevoegdheid is belast.)
Alle openbare lichamen hebben rechtspersoonlijkheid en kunnen dus contracten sluiten en
vermogen hebben. Ook wel rechtspersonen sui generis.
Voor toepasselijkheid van de Awb moet er sprake zijn van een orgaan dat bestuurt. Een
bestuursorgaan, dus bijv. vaststellen van regelgeving of het nemen van beschikkingen.
Bestuursorgaan is:
a: Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b: Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Dus een NV, BV of stichting kan nooit een a-bestuursorgaan zijn
b-bestuursorganen zijn particuliere/privaatrechtelijke instellingen waaraan een deel van de
overheidstaak is opgedragen.
Openbaar gezag kan slechts bij wettelijk voorschrift worden toegekend.
Schiphol is geen a-orgaan omdat er niet aan het financiële vereiste is voldaan, wel aan het
inhoudelijke vereiste.
AWB 25 jaar:
Tegenwoordig worden publieke belangen niet alleen door de traditionele overheidsinstellingen
behartigd. In toenemende mate zijn daarbij ook private rechtspersonen door de overheid
ingeschakeld.
,Door de voortdurende verschuiving van de uitvoering van publieke taken naar semipublieke
instellingen, rijst de vraag in hoeverre daarbij de eisen van de democratische rechtsstaat (nog)
geborgd zijn.
Voor de toegang tot de bestuursrechter is het van belang vast te stellen in hoeverre een
semipublieke instelling de hoedanigheid heeft van bestuursorgaan als bedoeld in artikel 1:1 lid
1 Awb.
Volgens deze uitspraken zijn privaatrechtelijke rechtspersonen die zonder wettelijke grondslag
geldelijke uitkeringen of op geld waardeerbare voorzieningen aan derden verstrekken, bij wijze van
uitzondering, een bestuursorgaan, wanneer aan twee cumulatieve eisen is voldaan. Ten eerste
moeten de inhoudelijke criteria voor het verstrekken van geldelijke uitkeringen of voorzieningen in
beslissende mate worden bepaald door een of meer bestuursorganen als bedoeld in artikel 1:1 lid
1 aanhef en onder a Awb (inhoudelijke vereiste). Ten tweede dienen de verstrekkingen van deze
uitkeringen of voorzieningen in overwegende mate, dat wil zeggen in beginsel voor twee derden of
meer, gefinancierd te worden door een of meer bestuursorganen als bedoeld in artikel 1:1 lid 1
aanhef en onder a Awb (financiële vereiste)
Welk criterium ook wordt gekozen, uiteindelijk zullen er altijd rafelranden rondom het
bestuursorgaanbegrip bestaan.
Semipublieke instellingen die onder overwegende invloed staan van de overheid, bijvoorbeeld omdat
de overheid de meerderheid van de aandelen houdt of de meerderheid van het bestuur kan
benoemen of ontslaan, worden naar positief recht niet aangemerkt als bestuursorgaan.
Het uitbreiden van het overheidsbegrip om zodoende semipublieke instellingen onder de reikwijdte
van publiekrechtelijke normen te brengen, is een methode die kan worden aangeduid
als verticalisering.
Buitenwettelijk openbaar gezag:
Inhoudelijk vereiste = De criteria voor geldverstrekking moeten in beslissende mate door 1 of meer
a-organen worden bepaald.
Financieel vereiste = De financiering van de stichting moet in overwegende mate (2/3) afkomstig zijn
van 1 of meer a-organen.
Wettelijk openbaar gezag staat in de wet (APK keuring, b-orgaan met openbaar gezag)
HC 1:
Video 1:
Verhouding Overheid burger/bedrijven.
Bestuursrecht ziet op de verhouding tussen overheid en burgers. Overheid oefent macht uit
(verticaal)
Algemeen bestuursrecht = Awb
Bijzonder bestuursrecht = specifiek deel vd samenleving wordt daardoor gereguleerd.
Doelen Awb:
Bevorderen eenheid, Systematiseren en vereenvoudigen, Codificeren jurisprudentie, Regelen
algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving.
Video 2 + 3:
Overheid in de Awb heet ‘bestuursorgaan’.
, Bestuursorgaan begrip = Art. 1:1 Awb
Belanghebbende begrip = Art. 1:2 Awb
Besluit begrip = Art. 1:3 Awb
Als je geen bestuursorgaan bent, is de Awb niet op je van toepassing.
Bestuursrechter is laagdrempelig en daar heeft de rechter een actieve rol door oneerlijke verdeling
kennis van het recht.
2 soorten bestuursorganen:
a-organen: Is een orgaan, en een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (2:1 BW (de
Staat, provincies, gemeenten en waterschappen)) zijn voor al hun handelingen gebonden aan de Awb
b-organen: Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed (zijn bevoegd rechten of
plichten voor een ander in het leven te roepen of bindend vast te stellen). Zijn maar voor een klein
stukje overheid. zijn voor alleen hun publiekrechtelijke bevoegdheid gebonden aan de Awb.
Manieren om openbaar gezag te verkrijgen = op basis van wettelijk voorschrift of buitenwettelijk
openbaar gezag
Privaatrechtelijke rechtspersonen staan in Art. 2:3 BW. (BV, stichting, vereniging, NV). Rechtspersoon
is het aanspreekpunt. In publiekrecht is het bestuursorgaan het aanspreekpunt.
Je kan nooit privaatrechtelijk rechtspersoon en publiekrechtelijke rechtspersoon zijn, het is of of.
De onderdelen van die rechtspersoon die taken uitvoeren zijn de organen.
Stap 1: Is sprake van een a-orgaan?
Stap 1a: is sprake van een publiekrechtelijke rechtspersoon (art. 1:1 lid 1 onder a Awb jo.
art. 2:1 BW)?
Zo ja, ga naar stap 1b.
Zo nee, ga naar stap 2.
Stap 1b: is sprake van een orgaan (art. 1:1 lid 1 onder a Awb)?
Zo ja, dan is sprake van een a-orgaan.
Stap 2: Is sprake van een b-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder b Awb i.s.m. de uitspraak Stichting
bevordering kwaliteit leefomgeving Schiphol)?
Stap 2a: Is sprake van wettelijk openbaar gezag?
Zo ja, dan is sprake van een b-orgaan.
Week 1, H1 Inleiding tot het bestuursrecht en dit boek:
Het bereik van het bestuursrecht is groot, veel onderwerpen worden erdoor geraakt. Ook wordt het
Nederlands bestuursrecht sterk beïnvloed door Europese regelgeving.
Bestuursrecht = heeft betrekking op relaties tussen de overheid (bestuursorganen) en burgers
(belanghebbenden).
Niet alleen de overheid is een bestuursorgaan, maar bijv. ook het Commissariaat voor de Media of
DNB. En zo zijn ook niet alleen burgers belanghebbende, maar ook bedrijven, stichtingen en
verenigingen.
Het Bestuursrecht geeft regels voor de verhouding tussen bestuursorganen en belanghebbende.
Bestuur dat handelt op grond van publiekrechtelijke bevoegdheden oefent macht uit.
Bijzonder is dat het bestuur zonder instemming van de burger kan bepalen wat de rechten en
plichten van die burger zijn = eenzijdige rechtshandelingen. Door deze eenzijdige rechtshandelingen
heeft het bestuur veel macht.
Echter kan het bestuur alleen eenzijdige rechtshandelingen verrichten als de wetgever hem die
bevoegdheid toegekend heeft.
Functies bestuursrecht:
- Instrumentele functie: Het bestuursrecht geeft de overheid de bevoegdheden om het algemeen
belang te behartigen en zijn publieke taak te vervullen. Bevoegdheid om boete op te leggen, of om
vergunning uit te geven, creëert bevoegdheden voor de overheid. (van het bestuur)
- Waarborg functie: Het bestuursrecht geeft burgers bescherming tegen de overheid en haar
besluiten dmv middelen om het beleid te beïnvloeden of zich te verzetten. Naar de rechter kunnen
stappen om te toetsen of de overheid de grens heeft overschreden (tegen het bestuur)
- Normerende functie: Het bestuursrecht geeft regels waaraan het bestuur zich bij de uitoefening
van bevoegdheden aan moet houden. Wetgeving bevat normen waar het bestuur zich aan moet
houden (gelijkheidsbeginsel, zorgvuldigheidsbeginsel) (voor het bestuur)
Specialiteitsbeginsel = Er gelden beperkingen voor de belangen die een bestuursorgaan bij zijn
afweging mag betrekken.
In de Awb is de Algemene wet bestuursrecht. Regels die speciaal voor een bepaald bestuursorgaan of
onderwerp zijn gemaakt staan in het bijzondere bestuursrecht.
Staatsrecht gaat vooral om de Grondwet en organieke wetten. Staatsrecht kan niet zonder
bestuursrecht en andersom.
Bronnen van het bestuursrecht zijn voornamelijk wetten, maar ook jurisprudentie en literatuur.
Week 1, H2 De Algemene wet bestuursrecht en de relatie tot bijzonder bestuursrecht:
De Awb komt niet als 1 geheel tot stand, maar in delen die tranches worden genoemd. Ook vinden er
regelmatig tussentijdse wijzigingen of aanvullingen plaats op de Awb (bijv. ivm digitalisering).
Doelstellingen Awb op blz. 16.
Awb is ingericht met een gelaagde structuur dus van algemeen naar bijzonder.
Er kan worden afgeweken van de regels in de Awb, maar niet te veel of te vaak.
,Categorieën Awb regels:
- Dwingend recht: De meeste regels in de Awb zijn dwingend (bijv. dat bevoegdheid niet voor een
ander doel mag worden gebruikt. De Awb is een wet in formele zin. Geen mogelijkheid tot afwijking
van de regel. Mag je niet van afwijken, in bijzondere wet kan je wel een uitzondering opnemen op de
awb.
- Regelend recht: Bijvoorbeeld de regelingen met uitzondering, bijv. dat een schriftelijk verzoek in
sommige gevallen ook mondeling gedaan mag worden. Awb is hoofdregel, maar je kunt er van
afwijken.
- Aanvullend recht: Bijzonder is hoofdregel, Awb is vangnet. Dus als bijzonder iets vergeten is te
regelen.
- Facultatief recht: Dit recht geldt niet, tenzij een regelgever of bestuursorgaan bepaalt dat het wel
moet worden gevolgd. Dus optioneel recht. Geldt alleen als bijzondere wet zegt dat het geldt
^ De categorie van het recht bepaald of lagere regelgevers er vanaf kunne wijken, ze kunnen namelijk
niet afwijken van dwingend recht.
Week 1, H3 Bestuur en bestuurden:
Om bezwaar te kunnen voeren tegen besluiten van bestuursorganen is het vereist dat je
belanghebbende bent.
NL heeft territoriale en functionele decentralisatie.
Openbaar lichaam = een aantal organen dat gezamenlijk een gemeenschapsverband vormt.
Territoriale openbare lichamen = Staat, provincie en gemeente
Functionele openbare lichamen = Orde van Advocaten (orde of instituut van een bepaalde
beroepsgroep die met regelgevende bevoegdheid is belast.)
Alle openbare lichamen hebben rechtspersoonlijkheid en kunnen dus contracten sluiten en
vermogen hebben. Ook wel rechtspersonen sui generis.
Voor toepasselijkheid van de Awb moet er sprake zijn van een orgaan dat bestuurt. Een
bestuursorgaan, dus bijv. vaststellen van regelgeving of het nemen van beschikkingen.
Bestuursorgaan is:
a: Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b: Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Dus een NV, BV of stichting kan nooit een a-bestuursorgaan zijn
b-bestuursorganen zijn particuliere/privaatrechtelijke instellingen waaraan een deel van de
overheidstaak is opgedragen.
Openbaar gezag kan slechts bij wettelijk voorschrift worden toegekend.
Schiphol is geen a-orgaan omdat er niet aan het financiële vereiste is voldaan, wel aan het
inhoudelijke vereiste.
AWB 25 jaar:
Tegenwoordig worden publieke belangen niet alleen door de traditionele overheidsinstellingen
behartigd. In toenemende mate zijn daarbij ook private rechtspersonen door de overheid
ingeschakeld.
,Door de voortdurende verschuiving van de uitvoering van publieke taken naar semipublieke
instellingen, rijst de vraag in hoeverre daarbij de eisen van de democratische rechtsstaat (nog)
geborgd zijn.
Voor de toegang tot de bestuursrechter is het van belang vast te stellen in hoeverre een
semipublieke instelling de hoedanigheid heeft van bestuursorgaan als bedoeld in artikel 1:1 lid
1 Awb.
Volgens deze uitspraken zijn privaatrechtelijke rechtspersonen die zonder wettelijke grondslag
geldelijke uitkeringen of op geld waardeerbare voorzieningen aan derden verstrekken, bij wijze van
uitzondering, een bestuursorgaan, wanneer aan twee cumulatieve eisen is voldaan. Ten eerste
moeten de inhoudelijke criteria voor het verstrekken van geldelijke uitkeringen of voorzieningen in
beslissende mate worden bepaald door een of meer bestuursorganen als bedoeld in artikel 1:1 lid
1 aanhef en onder a Awb (inhoudelijke vereiste). Ten tweede dienen de verstrekkingen van deze
uitkeringen of voorzieningen in overwegende mate, dat wil zeggen in beginsel voor twee derden of
meer, gefinancierd te worden door een of meer bestuursorganen als bedoeld in artikel 1:1 lid 1
aanhef en onder a Awb (financiële vereiste)
Welk criterium ook wordt gekozen, uiteindelijk zullen er altijd rafelranden rondom het
bestuursorgaanbegrip bestaan.
Semipublieke instellingen die onder overwegende invloed staan van de overheid, bijvoorbeeld omdat
de overheid de meerderheid van de aandelen houdt of de meerderheid van het bestuur kan
benoemen of ontslaan, worden naar positief recht niet aangemerkt als bestuursorgaan.
Het uitbreiden van het overheidsbegrip om zodoende semipublieke instellingen onder de reikwijdte
van publiekrechtelijke normen te brengen, is een methode die kan worden aangeduid
als verticalisering.
Buitenwettelijk openbaar gezag:
Inhoudelijk vereiste = De criteria voor geldverstrekking moeten in beslissende mate door 1 of meer
a-organen worden bepaald.
Financieel vereiste = De financiering van de stichting moet in overwegende mate (2/3) afkomstig zijn
van 1 of meer a-organen.
Wettelijk openbaar gezag staat in de wet (APK keuring, b-orgaan met openbaar gezag)
HC 1:
Video 1:
Verhouding Overheid burger/bedrijven.
Bestuursrecht ziet op de verhouding tussen overheid en burgers. Overheid oefent macht uit
(verticaal)
Algemeen bestuursrecht = Awb
Bijzonder bestuursrecht = specifiek deel vd samenleving wordt daardoor gereguleerd.
Doelen Awb:
Bevorderen eenheid, Systematiseren en vereenvoudigen, Codificeren jurisprudentie, Regelen
algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving.
Video 2 + 3:
Overheid in de Awb heet ‘bestuursorgaan’.
, Bestuursorgaan begrip = Art. 1:1 Awb
Belanghebbende begrip = Art. 1:2 Awb
Besluit begrip = Art. 1:3 Awb
Als je geen bestuursorgaan bent, is de Awb niet op je van toepassing.
Bestuursrechter is laagdrempelig en daar heeft de rechter een actieve rol door oneerlijke verdeling
kennis van het recht.
2 soorten bestuursorganen:
a-organen: Is een orgaan, en een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (2:1 BW (de
Staat, provincies, gemeenten en waterschappen)) zijn voor al hun handelingen gebonden aan de Awb
b-organen: Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed (zijn bevoegd rechten of
plichten voor een ander in het leven te roepen of bindend vast te stellen). Zijn maar voor een klein
stukje overheid. zijn voor alleen hun publiekrechtelijke bevoegdheid gebonden aan de Awb.
Manieren om openbaar gezag te verkrijgen = op basis van wettelijk voorschrift of buitenwettelijk
openbaar gezag
Privaatrechtelijke rechtspersonen staan in Art. 2:3 BW. (BV, stichting, vereniging, NV). Rechtspersoon
is het aanspreekpunt. In publiekrecht is het bestuursorgaan het aanspreekpunt.
Je kan nooit privaatrechtelijk rechtspersoon en publiekrechtelijke rechtspersoon zijn, het is of of.
De onderdelen van die rechtspersoon die taken uitvoeren zijn de organen.
Stap 1: Is sprake van een a-orgaan?
Stap 1a: is sprake van een publiekrechtelijke rechtspersoon (art. 1:1 lid 1 onder a Awb jo.
art. 2:1 BW)?
Zo ja, ga naar stap 1b.
Zo nee, ga naar stap 2.
Stap 1b: is sprake van een orgaan (art. 1:1 lid 1 onder a Awb)?
Zo ja, dan is sprake van een a-orgaan.
Stap 2: Is sprake van een b-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder b Awb i.s.m. de uitspraak Stichting
bevordering kwaliteit leefomgeving Schiphol)?
Stap 2a: Is sprake van wettelijk openbaar gezag?
Zo ja, dan is sprake van een b-orgaan.
