MINOR RECHTSPSYCHOLOGIE
Inleiding
Schiedammer parkmoord
5 opdrachten 2 punten
Tentamen 8 punten
Opdrachten portfolio inleveren 7 oktober
Schiedammer parkmoord
Feiten
- 22 juni 2000, 18:08:11 Kees B. (31 jaar)
- Naakt jongetje Maikel W. (11 jaar)
- Dood meisje Nienke Kleiss (10 jaar)
Verhaal van getuigen
- Taxichauffeur Erwin B.
o Na werk gaat hij fietsen
o Hij zag uit de bosjes een jongetje zonder kleren
o Roept naar iemand dat er 112 gebeld moest worden
- Maikel
o Ze pakken een fiets
o Lopen naar huis want mochten niet fietsen
o Hij zag een man, vroeg hoe laat het was
o Man weg, stukje doorgelopen, worden in de nek gegrepen door de dader
o Dader heeft ook een mes
o Duwt de kinderen in de bosjes
o Kleren uittrekken
o Elkaar betasten
o Heeft het jongetje proberen te wurgen, maar kon zich omdraaien
o Messteek
o Deed alsof hij dood was totstell respons
o Bezig met Nienke
o Angstschreeuw
o Nienke stil
o Terug naar Maikel, porren
o Proberen te worgen met schoenveters
o Signalement:
25 jaar
1,80 meter
Blauwe spijkerbroek
Leren jasje
Baseball petje/donkerblond stekelhaar, geen inhammen
Blank en opvallend breek
Extreem veel puistjes, pokdalige, acne, korsten
Geen BBS (bril, baard, snor)
Oorbel
Weken gaan voorbij
Patrick, 30 mei 1999: vreemde man doet Patrick een oneerbaar voorstel
- Een jaar later (Schiedammer parkmoord) is Patrick daar weer aan het spelen, en
ziet diezelfde man
- Patrick is daar met z’n vader en zegt het tegen hem. Zijn vader werkt bij de
politie, gaat naar de man toe en vraagt hem hoe hij heet: Kees Bosboom
- Vader kijkt in het systeem en ziet dat hij ook bij de schiedammer parkmoord
aanwezig was
Verhoren Kees B.
- In totaal 24 verhoren, waarvan 19 keer als verdachte
- Erg lange verhoren
,Oorspronkelijke verklaringen
- Vertrek van werk, 10 ver half 6 in het park
- Hij geeft toe dat hij op jonge jongens valt, hij kijkt alleen, doet soms een
oneerbaar voorstel
- Hij beschrijft een jongetje dat hij heeft gezien, broer van Nienke?
- Hij wordt aangesproken of hij een mobiel bij zich heeft en hij belt 112
Bekentenis
- Later zegt hij: ‘Ik ben de bosjes ingelopen, daar lagen twee dode kinderen’
- Eerst wist hij niks, nu heeft hij ze gevonden
- Later bekent hij:
o Hij liep de bosjes
o Hij zag de kinderen seks met elkaar hebben
o Hij heet de jongen geslagen met een steen op zijn hoofd
o Dat hij toen het meisjes heeft vermoord
o Dat hij hierna een veter om de nek van de jongen had gedaan
Politieproza: geen letterlijke weergave, toch aanhalingstekens
Uitspraak
- Rechtbank Rotterdam: 18 jar cel + TBS
- Hof Den Haag: idem
- Hoge Raad: geen cassatie
Kanttekening 1
Frictie Maikel W. en Kees B.
- In de nek grijpen vs. overlopen
- Waar de bosjes in gegaan?
- Kleren uittrekken (aan kleren getrokken of zelf uittrekken)
- Pet (Kees B. heeft geen pet op)
- Bas A.
- Slaan en stompen
- Doktertje spelen
- Volgorde wurging
- Aantal messteken + motief (Kees zegt de jongen 2 keer te hebben gestoken met
een klein mesje, Maikel zegt 1 en uit onderzoek komt 8 keer)
Verhoren
- Post hoc informatie uit zichzelf komt niks dus politie gaat sturende vragen
stellen
- Imaginatie verhoor: stel je voor dat je het wel gedaan hebt, hoe zou je het dan
doen
- Soms proces-verbaal niet opgemaakt van een verhoor
Kanttekening 2
Tijdlijn
- 17:15 Maikel en Nienke vragen tijd aan oudere man
- 17:20 Maikel en Nienke worden ind e nek gegrepen
- 17:20 Kees B. …
Kanttekening 3
Herkennen
- Kees B. is teruggegaan naar de PD om sporen te verwijderen
- 23 juni 2000 8:30: dhr. Degenhart en mw. Kleimer
- 28 juli 2000: 3 foto’s van Kees B. en 1 van zijn fiets vragen of ze die herkennen
Bas A., Tina en Baart zagen op 22 juni een fiets bij de PD
- Baart is niet zeker, maar herinnert zich niet zo’n grote ketting als op de foto
- Tina herkent de fiets niet
- Bas A. herkent de kleur (maar foto werd gefaxt dus waarschijnlijk zwart-wit)
Maikel net aangevallen
- ‘Die andere man die was er ook heel snel bij, dat was binnen 4 seconden ofzo, en
die heb ook 112 gebeld.’
- Hoe kan het nou dat hij niet roept ‘daar is hij’
, - Tunnelvisie/attentional narrowing
Kanttekening 4
Deskundigen met soms rare ideeen
- Horizontale dissociatie
- Totstell reflex
- Tunnelvisie
Ruud Bullens
- Heeft politie geholpen
- Heeft verschillende opdrachten van de politie aangenomen die met elkaar in strijd
zijn: Bullens als super-multitasker
o Maikels welzijn tijdens verhoren waarborgen
o De verhoorders helpen Maikel zo goed mogelijk te verhoren (lees: onder
druk zetten)
o De geloofwaardigheid van Maikels verklaring beoordelen
o Een persoonlijkheidsschets van Maikel vervaardigen
Seksuele voorkeur van Kees B.
- Voorkeur voor jonge jongens, maar verkracht het meisje
Kanttekening 5
DNA
- Geen DNA van Kees B.
- Laars en nagels Nienke vinden ze DNA maar niet van Kees B.
- Zelfde DNA vinden ze ook op PDC (plaats delict C): er zat een oude vieze man op
een bankje, hij viel op omdat hij een pokdalig gezicht had en een petje.
Gemankeerd onderzoek
- Onvolledig dossier
- Onvolledig onderzoek
- Eenzijdig, verdachtegeleid, tunnelvisie, confirmatie, scoringsdrang
- ‘In feite onderzochten zij niet of het bewijs boven redelijke twijfel wijst op het
daderschap van Kees B. Veeleer lijken ze te hebben onderzocht of het bewijs niet
in tegenspraak was met zijn daderschap’
Alternatieve scenario’s
Wat als Kees B. niet de dader is?
- De man van PDC is niet bekeken
- Taxichauffeur Erwin B. heeft ook homoseksuele interesses, paar maanden na
incident heeft hij zelfmoord gepleegd met afscheidsbrief met dat hij niet kon leven
met wat hij gedaan had
- Opvallend passief tijdens veter-ontknoping
- Melding familielid
- Maikel zelf gedaan?
- Inconsistenties (in tijd)
- Sterk verhaal
Conclusie
- De kans dat Kees B. onschuldig is lijkt groter dan de kan dat hij de dader is
- ‘Justitie start een nieuw onderzoek naar de moord op 10-jarige Nienke Kleiss uit
Schiedam. Er is nieuwe informatie die wijst in de richting van een andere
verdachte dan de man die vastzit voor de moord’
- De man van PDC heeft zelfde DNA als onder nagels van Nienke en heeft
toegegeven dat hij het heeft gedaan aan een medegevangene
Rapport van F. Posthummus – Evaluatieonderzoek in de Schiedammer Parkmoord
- Het is inmiddels zo goed als zeker dat Kees B. ten onrechte veroordeeld is voor de
feiten die gepleegd zijn op 22 juni 2000 in het Beatrixpark. Deze vermeende
gerechtelijke dwaling heft geleid tot vragen en bezorgdheid over het functioneren
van politie en justitie
, - Vanaf 12 juni 2000 zijn pedofiele belangstelling bekend was. Na de bekentenissen
van Kees B. was er echter weldegelijk sprake van tunnelvisie.
- In grote onderzoeken moeten de verachte verhoren audiovisueel worden
vastgelegd. In opleidingen moet aandacht worden besteed aan de theorie en de
praktijk van het verdachtenverhoor en aan het fenomeen van de valse bekentenis.
o Bij het maken van beeldopnames moet ook de studioverhoorder in beeld
zijn, zodat niet-verbale communicatie te zien
- In strafrechtelijke onderzoeken moet bij politie en justitie meer kritische aandacht
zijn voor de rol van de deskundige en de aan de deskundige te geven opdracht.
Psychologische scholen I – Sigmund Freud (psychodynamiek)
De mens als speelbal van zijn onderbewuste
Hoofdstromingen/scholen in de psychologie
- Psychodynamiek
- Behaviorisme
- Cognitieve psychologie
- Biopsychologie
Freud was een psychiater (geneeskunde gestudeerd), geen psycholoog (psychologie
gestudeerd).
Een psychiater is over het algemeen vooral geïnteresseerd in mentale stoornissen en
hoe dit via een medische behandeling (vaak met medicatie) verbeterd kan worden.
Een psycholoog is over het algemeen meer geïnteresseerd in menselijk gedrag en de
onderliggende hersenprocessen en hoe deze veranderd zouden kunnen worden.
Drie rode draden Freud
- Ontwikkeling
- Persoonlijkheidsstructuur
- Copingmechanismen
Ontwikkeling volgens Freud
Eigen kinderen onderzocht
1. Orale fase (0-1)
o Zuigreflex
o Eten
o Levensdrift die vanaf de geboorte aanwezig is en is gericht op zuigen
2. Anale fase (1-3)
o Eigen ontlasting ontdekken
o Meer complexiteit, niet alleen op de rug liggen en wachten tot je kunt
zuigen, maar je kijkt en ontdekt je eigen lichaam
3. Fallische fase (3-5)
o Kijken naar eigen genitaliën
4. Latente fase (6-11)
o Gedrag complexer, zo complex dat het mistig wordt
5. Genitale fase (11 <)
o Pubertijd
Voor een normale persoonlijkheid moet je deze fasen doorlopen, maar sommige mensen
blijven (deels) steken in één van die fases. Je kan ook terugvallen naar een vroegere fase,
waardoor je persoonlijkheid veranderd naar minder volwassen.
Freud zou zeggen: mensen die roken of eetproblemen hebben, hebben te veel orale
trekken. Het is niet oké om een rokende sigaret in je mond te duwen
- Blijven steken: fixatie
- Of teruggevallen: regressie
Persoonlijkheidsstructuur
Als je 18+ wordt heb je een normale persoonlijkheidsstructuur, maar iedereen is
gedoemd om klinisch aangeslagen te worden. Dat komt omdat hij psychiater was en naar
Inleiding
Schiedammer parkmoord
5 opdrachten 2 punten
Tentamen 8 punten
Opdrachten portfolio inleveren 7 oktober
Schiedammer parkmoord
Feiten
- 22 juni 2000, 18:08:11 Kees B. (31 jaar)
- Naakt jongetje Maikel W. (11 jaar)
- Dood meisje Nienke Kleiss (10 jaar)
Verhaal van getuigen
- Taxichauffeur Erwin B.
o Na werk gaat hij fietsen
o Hij zag uit de bosjes een jongetje zonder kleren
o Roept naar iemand dat er 112 gebeld moest worden
- Maikel
o Ze pakken een fiets
o Lopen naar huis want mochten niet fietsen
o Hij zag een man, vroeg hoe laat het was
o Man weg, stukje doorgelopen, worden in de nek gegrepen door de dader
o Dader heeft ook een mes
o Duwt de kinderen in de bosjes
o Kleren uittrekken
o Elkaar betasten
o Heeft het jongetje proberen te wurgen, maar kon zich omdraaien
o Messteek
o Deed alsof hij dood was totstell respons
o Bezig met Nienke
o Angstschreeuw
o Nienke stil
o Terug naar Maikel, porren
o Proberen te worgen met schoenveters
o Signalement:
25 jaar
1,80 meter
Blauwe spijkerbroek
Leren jasje
Baseball petje/donkerblond stekelhaar, geen inhammen
Blank en opvallend breek
Extreem veel puistjes, pokdalige, acne, korsten
Geen BBS (bril, baard, snor)
Oorbel
Weken gaan voorbij
Patrick, 30 mei 1999: vreemde man doet Patrick een oneerbaar voorstel
- Een jaar later (Schiedammer parkmoord) is Patrick daar weer aan het spelen, en
ziet diezelfde man
- Patrick is daar met z’n vader en zegt het tegen hem. Zijn vader werkt bij de
politie, gaat naar de man toe en vraagt hem hoe hij heet: Kees Bosboom
- Vader kijkt in het systeem en ziet dat hij ook bij de schiedammer parkmoord
aanwezig was
Verhoren Kees B.
- In totaal 24 verhoren, waarvan 19 keer als verdachte
- Erg lange verhoren
,Oorspronkelijke verklaringen
- Vertrek van werk, 10 ver half 6 in het park
- Hij geeft toe dat hij op jonge jongens valt, hij kijkt alleen, doet soms een
oneerbaar voorstel
- Hij beschrijft een jongetje dat hij heeft gezien, broer van Nienke?
- Hij wordt aangesproken of hij een mobiel bij zich heeft en hij belt 112
Bekentenis
- Later zegt hij: ‘Ik ben de bosjes ingelopen, daar lagen twee dode kinderen’
- Eerst wist hij niks, nu heeft hij ze gevonden
- Later bekent hij:
o Hij liep de bosjes
o Hij zag de kinderen seks met elkaar hebben
o Hij heet de jongen geslagen met een steen op zijn hoofd
o Dat hij toen het meisjes heeft vermoord
o Dat hij hierna een veter om de nek van de jongen had gedaan
Politieproza: geen letterlijke weergave, toch aanhalingstekens
Uitspraak
- Rechtbank Rotterdam: 18 jar cel + TBS
- Hof Den Haag: idem
- Hoge Raad: geen cassatie
Kanttekening 1
Frictie Maikel W. en Kees B.
- In de nek grijpen vs. overlopen
- Waar de bosjes in gegaan?
- Kleren uittrekken (aan kleren getrokken of zelf uittrekken)
- Pet (Kees B. heeft geen pet op)
- Bas A.
- Slaan en stompen
- Doktertje spelen
- Volgorde wurging
- Aantal messteken + motief (Kees zegt de jongen 2 keer te hebben gestoken met
een klein mesje, Maikel zegt 1 en uit onderzoek komt 8 keer)
Verhoren
- Post hoc informatie uit zichzelf komt niks dus politie gaat sturende vragen
stellen
- Imaginatie verhoor: stel je voor dat je het wel gedaan hebt, hoe zou je het dan
doen
- Soms proces-verbaal niet opgemaakt van een verhoor
Kanttekening 2
Tijdlijn
- 17:15 Maikel en Nienke vragen tijd aan oudere man
- 17:20 Maikel en Nienke worden ind e nek gegrepen
- 17:20 Kees B. …
Kanttekening 3
Herkennen
- Kees B. is teruggegaan naar de PD om sporen te verwijderen
- 23 juni 2000 8:30: dhr. Degenhart en mw. Kleimer
- 28 juli 2000: 3 foto’s van Kees B. en 1 van zijn fiets vragen of ze die herkennen
Bas A., Tina en Baart zagen op 22 juni een fiets bij de PD
- Baart is niet zeker, maar herinnert zich niet zo’n grote ketting als op de foto
- Tina herkent de fiets niet
- Bas A. herkent de kleur (maar foto werd gefaxt dus waarschijnlijk zwart-wit)
Maikel net aangevallen
- ‘Die andere man die was er ook heel snel bij, dat was binnen 4 seconden ofzo, en
die heb ook 112 gebeld.’
- Hoe kan het nou dat hij niet roept ‘daar is hij’
, - Tunnelvisie/attentional narrowing
Kanttekening 4
Deskundigen met soms rare ideeen
- Horizontale dissociatie
- Totstell reflex
- Tunnelvisie
Ruud Bullens
- Heeft politie geholpen
- Heeft verschillende opdrachten van de politie aangenomen die met elkaar in strijd
zijn: Bullens als super-multitasker
o Maikels welzijn tijdens verhoren waarborgen
o De verhoorders helpen Maikel zo goed mogelijk te verhoren (lees: onder
druk zetten)
o De geloofwaardigheid van Maikels verklaring beoordelen
o Een persoonlijkheidsschets van Maikel vervaardigen
Seksuele voorkeur van Kees B.
- Voorkeur voor jonge jongens, maar verkracht het meisje
Kanttekening 5
DNA
- Geen DNA van Kees B.
- Laars en nagels Nienke vinden ze DNA maar niet van Kees B.
- Zelfde DNA vinden ze ook op PDC (plaats delict C): er zat een oude vieze man op
een bankje, hij viel op omdat hij een pokdalig gezicht had en een petje.
Gemankeerd onderzoek
- Onvolledig dossier
- Onvolledig onderzoek
- Eenzijdig, verdachtegeleid, tunnelvisie, confirmatie, scoringsdrang
- ‘In feite onderzochten zij niet of het bewijs boven redelijke twijfel wijst op het
daderschap van Kees B. Veeleer lijken ze te hebben onderzocht of het bewijs niet
in tegenspraak was met zijn daderschap’
Alternatieve scenario’s
Wat als Kees B. niet de dader is?
- De man van PDC is niet bekeken
- Taxichauffeur Erwin B. heeft ook homoseksuele interesses, paar maanden na
incident heeft hij zelfmoord gepleegd met afscheidsbrief met dat hij niet kon leven
met wat hij gedaan had
- Opvallend passief tijdens veter-ontknoping
- Melding familielid
- Maikel zelf gedaan?
- Inconsistenties (in tijd)
- Sterk verhaal
Conclusie
- De kans dat Kees B. onschuldig is lijkt groter dan de kan dat hij de dader is
- ‘Justitie start een nieuw onderzoek naar de moord op 10-jarige Nienke Kleiss uit
Schiedam. Er is nieuwe informatie die wijst in de richting van een andere
verdachte dan de man die vastzit voor de moord’
- De man van PDC heeft zelfde DNA als onder nagels van Nienke en heeft
toegegeven dat hij het heeft gedaan aan een medegevangene
Rapport van F. Posthummus – Evaluatieonderzoek in de Schiedammer Parkmoord
- Het is inmiddels zo goed als zeker dat Kees B. ten onrechte veroordeeld is voor de
feiten die gepleegd zijn op 22 juni 2000 in het Beatrixpark. Deze vermeende
gerechtelijke dwaling heft geleid tot vragen en bezorgdheid over het functioneren
van politie en justitie
, - Vanaf 12 juni 2000 zijn pedofiele belangstelling bekend was. Na de bekentenissen
van Kees B. was er echter weldegelijk sprake van tunnelvisie.
- In grote onderzoeken moeten de verachte verhoren audiovisueel worden
vastgelegd. In opleidingen moet aandacht worden besteed aan de theorie en de
praktijk van het verdachtenverhoor en aan het fenomeen van de valse bekentenis.
o Bij het maken van beeldopnames moet ook de studioverhoorder in beeld
zijn, zodat niet-verbale communicatie te zien
- In strafrechtelijke onderzoeken moet bij politie en justitie meer kritische aandacht
zijn voor de rol van de deskundige en de aan de deskundige te geven opdracht.
Psychologische scholen I – Sigmund Freud (psychodynamiek)
De mens als speelbal van zijn onderbewuste
Hoofdstromingen/scholen in de psychologie
- Psychodynamiek
- Behaviorisme
- Cognitieve psychologie
- Biopsychologie
Freud was een psychiater (geneeskunde gestudeerd), geen psycholoog (psychologie
gestudeerd).
Een psychiater is over het algemeen vooral geïnteresseerd in mentale stoornissen en
hoe dit via een medische behandeling (vaak met medicatie) verbeterd kan worden.
Een psycholoog is over het algemeen meer geïnteresseerd in menselijk gedrag en de
onderliggende hersenprocessen en hoe deze veranderd zouden kunnen worden.
Drie rode draden Freud
- Ontwikkeling
- Persoonlijkheidsstructuur
- Copingmechanismen
Ontwikkeling volgens Freud
Eigen kinderen onderzocht
1. Orale fase (0-1)
o Zuigreflex
o Eten
o Levensdrift die vanaf de geboorte aanwezig is en is gericht op zuigen
2. Anale fase (1-3)
o Eigen ontlasting ontdekken
o Meer complexiteit, niet alleen op de rug liggen en wachten tot je kunt
zuigen, maar je kijkt en ontdekt je eigen lichaam
3. Fallische fase (3-5)
o Kijken naar eigen genitaliën
4. Latente fase (6-11)
o Gedrag complexer, zo complex dat het mistig wordt
5. Genitale fase (11 <)
o Pubertijd
Voor een normale persoonlijkheid moet je deze fasen doorlopen, maar sommige mensen
blijven (deels) steken in één van die fases. Je kan ook terugvallen naar een vroegere fase,
waardoor je persoonlijkheid veranderd naar minder volwassen.
Freud zou zeggen: mensen die roken of eetproblemen hebben, hebben te veel orale
trekken. Het is niet oké om een rokende sigaret in je mond te duwen
- Blijven steken: fixatie
- Of teruggevallen: regressie
Persoonlijkheidsstructuur
Als je 18+ wordt heb je een normale persoonlijkheidsstructuur, maar iedereen is
gedoemd om klinisch aangeslagen te worden. Dat komt omdat hij psychiater was en naar
