Samenvatting alle stof Constitutioneel recht

Tentamentraining Constitutioneel Recht:

Week 1: Staats, rechtsstaat & democratie

Constitutioneel recht:
 Het politieke staatsrecht: de regels van de bevoegdheden, werkwijze en taken van de
politieke organen (regering en Staten-Generaal).
 Decentralisatierecht: het recht van de lagere overheden (gemeenten, provincies,
waterschappen).
 Grondrechten: normen die het optreden van de staat aan banden leggen en
reguleren.

Wat is een staat?
 Er is sprake van een territoriale organisatie.
 Oefent gezag uit over een op het grondgebied woonachtige bevolking
 Beschikt daartoe over machtsmiddelen, zoals het geweldsmonopolie.

Waarom is de EU geen staat?
De EU voldoet aan de hiervoor genoemde kenmerken, maar kan desondanks naar de huidige
situatie formeel niet als staat worden gekenschetst. De reden hiervoor is dat de EU formeel
een internationale organisatie is, opgericht bij verdragen waarbij de soevereine lidstaten
unaniem over verdragswijziging besluiten.

Staat -> Soevereiniteit:
 Internationaalrechtelijke betekenis: een staat heeft op zijn grondgebied het
exclusieve geweldsmonopolie en andere staten mogen zich niet bemoeien met de
interne aangelegenheden van een staat.
 Nationaal: het hoogste gezag binnen de staat: welke autoriteit uiteindelijk heeft het
laatste woord. In Nederland is dat de grondwetgever.
 Pakket aan bevoegdheden dat meestal cruciaal wordt gevonden om te kunnen
spreken van een soevereine staat: geweldsmonopolie, defensie, buitenlandse
betrekkingen, etc.
 De filosofische of theoretische grondslag van de staat en het overheidsgezag.

Constitutie en Grondwet:
 Constitutie: het geheel van regels en beginselen dat een staat constitueert en ordent.
 Grondwet: het document waarin de meest belangrijke regels over de
staatsorganisaties en de verhouding tussen staat en burgers zijn neergelegd:
- Rigide Grondwet: wijziging van de Grondwet is aan specifieke waarborgen
onderworpen en is dus veel moeilijker dan het maken en wijzigen van gewone
wetgeving. In landen met een geschreven Grondwet is er meestal sprake van een
rigide Grondwet.
- Flexibele Grondwet: juridisch eenvoudig te veranderen.

Staatsvormen:
1. Eenheidsstaat (NL, Frankrijk)
2. (Con)federatie (DE, USA)

, - Verschil: bevoegdheden
- Een confederatie is een samenwerking van onafhankelijke staten die samen een staat
vormen. In een federatie is de federale grondwet het bindende element tussen de
verschillende regio’s terwijl in een confederatie elke staat een eigen grondwet heeft en
de samenwerking wordt geregeld door het verdrag.

Rechtsstaat:
 Grondslag uitoefening overheidsgezag te vinden in algemene regels ->
legaliteitsbeginsel
 Scheiding van machten -> Montesquieu
 Onafhankelijke rechterlijke macht met noodzakelijke bevoegdheden
 Grondrechten beschermen de vrijheid van de burgers en bieden bescherming tegen
machtsmisbruik voor de overheid

Rule of Law:
 Legaliteit van overheidsgezag die gestoeld is in het (staats)recht -> dus niet perse in
de wet
 Individuele vrijheid
 Rechtszekerheid
 Verbod van willekeur en van misbruik
 Gelijkheidsbeginsel
 Rechtsbescherming

Legaliteitsbeginsel:
 Staatsrechtelijk/strafrechtelijk.
- Staatsrechtelijk legaliteitsbeginsel: overheidsbevoegdheden moeten grondslag in
wet hebben en conform die wettelijke grondslag worden uitgevoerd.
- Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel: ‘Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een
daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling.’
 Vuistregel: geen handelen zonder bevoegdheid
 Artikel 89 Gw
 EU: artikelen 4 VEU en 2(1) VWEU

Trias Politica:
 Montesquieu: scheiding der machten: wetgevende, uitvoerende, rechterlijke.
 De wetgevende, de uitvoerende, en de rechtssprekende macht. Deze drie machten
dienden drie gescheiden instanties te worden uitgeoefend. De ratio was
machtsconcentratie en gepaard machtsmisbrui voorkomen. -> Art. 81 Gw

Trias politica: Check and balances:
 Rechter controleert wetgever en uitvoerder
 Rechter wordt benoemd door KB
 Uitvoerder bedenkt regel niet zekf; dat dat de wetgever.
 Wetgever (TK) roept uitvoerder (minister) ter verantwoording.

Decentralisatie:

,  Territoriaal: taken worden doorgegeven aan in verschillende gebiedsdelen bestaande
organisaties: gemeentes, provincies, etc.
 Functioneel: taken worden doorgegeven aan organisaties die zich op een specifieke
taak concentreren: Nederlandse Orde van Advocaten.

Toedeling bevoegdheden:
 Attributie: de (grond)wetgever kent een nieuwe eigen bevoegdheid toe aan een
orgaan dat onder eigen verantwoordelijkheid gaat uitoefenen.
 Delegatie: een orgaan draagt de eigen (geattribueerde) bevoegdheid over aan een
ander die deze bevoegdheid onder eigen verantwoordelijkheid gaat uitoefenen -> bij
of krachtens de wet/vorm van regel
 Deconcentratie: bijzondere vorm van attributie. Ook een nieuwe eigen bevoegdheid,
niet aan de minister als bestuursorgaan, maar aan een functionaris die deel uitmaakt
van een dienst of afdeling van het departement die rechtstreeks ressorteert onder de
minister: zelfstandige bestuursorganen (ZBO’S): niet onder de verantwoordelijkheid
van de minister. Voorbeeld: CBR.

Bevoegdheden:
 Wetgever: Regering + Staten-Generaal = formele wetgever
 Overige overheidsorganen kunnen materiële wetgever zijn indien zij middels
attributie/delegatie bevoegd zijn.
 Uitvoerde: Regering (art. 42 lid 1 Gw) + decentrale bestuursorganen
 Rechtspreker: Rechterlijke macht (Hfd. 6 Gw en art. 6 EVRM)

Art. 6 EVRM:
 Recht op toegang tot de rechter
 Recht op een eerlijk proces
 Equality of arms -> redelijke kans voor de verdachte om zijn kant van het verhaal te
vertellen
 Recht op kennisname van alle stukken en op getuigenverklaringen en op weerlegging
 Recht op een berechtiging binnen redelijke termijn
 Recht op een onpartijdige en onafhankelijke rechter
 Recht op een rechter die het voorgelegde geschil bindend kan beslechten en niet
gebonden is aan verstellingen van feiten
 Recht op openbaarheid

Grondrechten:
 Klassieke grondrechten: onthouding van de overheid (geen inbreuk maken op
vrijheid van meningsuiting, recht op leven, drukpers, godsdienstvrijheid)
 Sociale grondrechten: actief optreden door de staat. Werkgelegenheid, huisvesting
en onderwijs.
 Internationaal: UVRM, IVBSR, IVESCR
 Europees: EVRM, ESH, Handvest EU
 Ongeschreven: Vertrouwensbeginsel

Democratie: