Samevatting H6 – Basisboek Integrale Veiligheidskunde
6.1 Introductie
Uitgangspunt bij veiligheidsproblemen in een breder perspectief plaatsen zijn de vier dimensies: tijd,
ruimte, sociale netwerken en kennisgebieden.
De invulling van het begrip veiligheid en de manier waarop veiligheid wordt beïnvloed door de
omstandigheden van de samenleving zoals die op dat moment zijn.
De behoefte om risico’s te willen beheersen, is steeds centraler in onze samenleving komen te staan,
waardoor veiligheid een zorg wordt van steeds meer partners. Naast de klassieke
veiligheidsorganisaties zoals de politie, het Openbaar Ministerie, de brandweer en defensie, zijn ook
ondernemers, scholen, belangenverenigingen en werkgevers zich meer en meer met veiligheid gaan
bezighouden. Het is daarom onmogelijk om één organisatie verantwoordelijk te maken voor het
realiseren van alle veiligheid die we als samenleving nastreven (dus: zowel private als publieke
partners).
Een IVK’er zoekt daarom steeds naar het optimaal combineren van verschillende middelen,
deskundigheden en inzichten door het samenbrengen van verschillende professionals rond
veiligheidsvraagstukken. Zo tellen deelprojecten en activiteiten van de verschillende professionals op
tot één groter veiligheidsproject.
Multi-agency aanpak: nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden omtrent veiligheidszorg doormiddel
van allerlei samenwerkingsverbanden, netwerken, comités, publieke-private partnerschappen en
kwaliteitskringen.
Cyclisch werken: Een proces waarbij bepaalde stappen meerdere malen worden doorlopen of telkens
worden herhaald.
Handelingscyclus van een IVK’er: IVK’er signaleren en agenderen veiligheidsproblemen om deze
vervolgens te analyseren en op deze analyse maatregelen te ontwerpen om ze vervolgens te
implementeren en evalueren. Onder deze benadering ligt een belangrijk model namelijk: de
veiligheidsketen.
6.2 De veiligheidsketen
Om een veiligheidsvraagstuk duurzaam aan te pakken moeten alle aspecten van deze
veiligheidsketen: proactie, preparatie, preventie, repressie en nazorg op orde zijn.
De veiligheidsketen is een model dat maakt dat je verder kijkt dan de situatie zoals die op dat moment
is. De keten vraagt voor het denken over veiligheidsproblemen in termen van oorzaak-gevolgketens in
de tijd. De veiligheidsketen is het model dat gebruikt wordt om een veiligheidsprobleem op een
integrale manier te gaan aanpakken.
De veiligheidsketen bestaat uit 5 fases of schakels: (l) proactie, (ll) preventie, (lll) preparatie, (iv)
repressie en (v) nazorg.
, Proactie
Nazorg Preventie
Repressie Preparatie
Proactie: is het wegnemen van structurele oorzaken van onveiligheid. Het gaat bijvoorbeeld om
beslissingen over de inrichting van een openbare ruimte. Door het wegnemen van mogelijke oorzaken
van onveiligheid wordt voorkomen dat een incident ontstaat. We proberen met andere woorden
risico’s bij voorbaat al uit te sluiten. Proactie lijkt eenvoudig maar in de praktijk blijkt dit vaak een
moeilijk proces te zijn. Ze kosten veel geld en bewijzen pas hun nut wanneer zich incidenten of
noodgevallen voordoen.
Preventie: enerzijds betekend preventie het nemen van maatregelen om onveiligheid te voorkomen.
Het verschil met proactie zit in de factor tijd. Bij proactie is er nog geen sprake van een risicovolle
situatie en trachten we risico’s uit te sluiten. Bij preventie is al wel zicht op (mogelijke) risicovolle
situaties en proberen deze te voorkomen. Anderzijds betekend preventie ook het vroegtijdig stoppen
van onveilige situaties als deze zich voordoen. Op deze manier probeert men de ongewenste
gevolgen van de onveiligheid te beperken. Bijvoorbeeld: het monteren van brandmelders
(brandpreventie).
Preparatie: wil zeggen dat men zich voorbereidt om effectief op te treden wanneer er ondanks de
proactie en preventie toch iets misgaat. Hier komen de hulpdiensten in beeld. Preparatie betekend dat
deze hulpdiensten de juiste spullen hebben, dat hun materieel goed onderhouden is en zij zelf goed
opgeleid en geoefend zijn. Burgers en organisaties kunnen zich ook prepareren (bedrijven stellen
evacuatieplannen op en burgers halen hun EHBO-diploma).
Repressie: is de fase waarin het bestrijden van een incident plaatsvindt. Repressieve maatregelen
hebben tot doel de ontstane onveilige situatie zo spoedig mogelijk te beëindigen en de schade zo veel
mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld: het blussen van een brand.
Nazorg: omvat de activiteiten die dienen om terug te keren naar een normale situatie. Dit betekent niet
automatisch dat de oude situatie volledig moet worden hersteld. Men besteed aandacht aan het leed
en de schade die is ontstaan, dat men de gang van zaken evalueert, dat de verantwoordelijken voor
het incident verantwoording afleggen en dat er herstelmaatregelen worden getroffen. Als de nazorg
niet goed is en er daardoor nieuwe dingen (ernstig) fout gaan, spreken we van een ramp na een ramp
of secundaire victimisatie.
6.1 Introductie
Uitgangspunt bij veiligheidsproblemen in een breder perspectief plaatsen zijn de vier dimensies: tijd,
ruimte, sociale netwerken en kennisgebieden.
De invulling van het begrip veiligheid en de manier waarop veiligheid wordt beïnvloed door de
omstandigheden van de samenleving zoals die op dat moment zijn.
De behoefte om risico’s te willen beheersen, is steeds centraler in onze samenleving komen te staan,
waardoor veiligheid een zorg wordt van steeds meer partners. Naast de klassieke
veiligheidsorganisaties zoals de politie, het Openbaar Ministerie, de brandweer en defensie, zijn ook
ondernemers, scholen, belangenverenigingen en werkgevers zich meer en meer met veiligheid gaan
bezighouden. Het is daarom onmogelijk om één organisatie verantwoordelijk te maken voor het
realiseren van alle veiligheid die we als samenleving nastreven (dus: zowel private als publieke
partners).
Een IVK’er zoekt daarom steeds naar het optimaal combineren van verschillende middelen,
deskundigheden en inzichten door het samenbrengen van verschillende professionals rond
veiligheidsvraagstukken. Zo tellen deelprojecten en activiteiten van de verschillende professionals op
tot één groter veiligheidsproject.
Multi-agency aanpak: nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden omtrent veiligheidszorg doormiddel
van allerlei samenwerkingsverbanden, netwerken, comités, publieke-private partnerschappen en
kwaliteitskringen.
Cyclisch werken: Een proces waarbij bepaalde stappen meerdere malen worden doorlopen of telkens
worden herhaald.
Handelingscyclus van een IVK’er: IVK’er signaleren en agenderen veiligheidsproblemen om deze
vervolgens te analyseren en op deze analyse maatregelen te ontwerpen om ze vervolgens te
implementeren en evalueren. Onder deze benadering ligt een belangrijk model namelijk: de
veiligheidsketen.
6.2 De veiligheidsketen
Om een veiligheidsvraagstuk duurzaam aan te pakken moeten alle aspecten van deze
veiligheidsketen: proactie, preparatie, preventie, repressie en nazorg op orde zijn.
De veiligheidsketen is een model dat maakt dat je verder kijkt dan de situatie zoals die op dat moment
is. De keten vraagt voor het denken over veiligheidsproblemen in termen van oorzaak-gevolgketens in
de tijd. De veiligheidsketen is het model dat gebruikt wordt om een veiligheidsprobleem op een
integrale manier te gaan aanpakken.
De veiligheidsketen bestaat uit 5 fases of schakels: (l) proactie, (ll) preventie, (lll) preparatie, (iv)
repressie en (v) nazorg.
, Proactie
Nazorg Preventie
Repressie Preparatie
Proactie: is het wegnemen van structurele oorzaken van onveiligheid. Het gaat bijvoorbeeld om
beslissingen over de inrichting van een openbare ruimte. Door het wegnemen van mogelijke oorzaken
van onveiligheid wordt voorkomen dat een incident ontstaat. We proberen met andere woorden
risico’s bij voorbaat al uit te sluiten. Proactie lijkt eenvoudig maar in de praktijk blijkt dit vaak een
moeilijk proces te zijn. Ze kosten veel geld en bewijzen pas hun nut wanneer zich incidenten of
noodgevallen voordoen.
Preventie: enerzijds betekend preventie het nemen van maatregelen om onveiligheid te voorkomen.
Het verschil met proactie zit in de factor tijd. Bij proactie is er nog geen sprake van een risicovolle
situatie en trachten we risico’s uit te sluiten. Bij preventie is al wel zicht op (mogelijke) risicovolle
situaties en proberen deze te voorkomen. Anderzijds betekend preventie ook het vroegtijdig stoppen
van onveilige situaties als deze zich voordoen. Op deze manier probeert men de ongewenste
gevolgen van de onveiligheid te beperken. Bijvoorbeeld: het monteren van brandmelders
(brandpreventie).
Preparatie: wil zeggen dat men zich voorbereidt om effectief op te treden wanneer er ondanks de
proactie en preventie toch iets misgaat. Hier komen de hulpdiensten in beeld. Preparatie betekend dat
deze hulpdiensten de juiste spullen hebben, dat hun materieel goed onderhouden is en zij zelf goed
opgeleid en geoefend zijn. Burgers en organisaties kunnen zich ook prepareren (bedrijven stellen
evacuatieplannen op en burgers halen hun EHBO-diploma).
Repressie: is de fase waarin het bestrijden van een incident plaatsvindt. Repressieve maatregelen
hebben tot doel de ontstane onveilige situatie zo spoedig mogelijk te beëindigen en de schade zo veel
mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld: het blussen van een brand.
Nazorg: omvat de activiteiten die dienen om terug te keren naar een normale situatie. Dit betekent niet
automatisch dat de oude situatie volledig moet worden hersteld. Men besteed aandacht aan het leed
en de schade die is ontstaan, dat men de gang van zaken evalueert, dat de verantwoordelijken voor
het incident verantwoording afleggen en dat er herstelmaatregelen worden getroffen. Als de nazorg
niet goed is en er daardoor nieuwe dingen (ernstig) fout gaan, spreken we van een ramp na een ramp
of secundaire victimisatie.
