Hoorcollege 1, hoofdstuk 1: Kennismaking
Hoofdlijnen/rechtsnormen van het bestuursrecht:
Organisatie openbaar bestuur
Verlening van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
Rechtsnormen voor bestuursorganen
Rechtsnormen voor burgers
Rechtsbescherming voor de burgers tegen het optreden van het
openbaar bestuur
Waar? › wettelijke basis, legaliteitsbeginsel
Wie? › welk bestuursorgaan
Wat? › welke bevoegdheid
Waarvoor? › met welk doel, specialiteitsbeginsel
Hoe? › welke normen gelden
Algemeen principe: Op basis van deze wettelijke regel (legaliteit) heeft dit
bestuursorgaan deze bevoegdheid voor dit doel (specialiteit).
Legaliteisbeginsel › Elke beslissing heeft een wettelijke grondslag ›
wetmatigheid van bestuur.
Specialiteitsbeginsel› Bestuursorgaan gebruikt de bevoegdheid tot het
nemen van een besluit niet voor een ander doel dan waarvoor de bevoegdheid
is verleend.
Speciale wet gaat altijd voor de algemene wet.
Voor het bestuursrecht zijn drie rechtsbronnen van belang: wet- en regelgeving
en verdragen, jurisprudentie en het ongeschreven recht, met name enkele
algemene beginselen van behoorlijk bestuur › grotendeels Awb.
Aan de basis van elk bestuursoptreden moet een wet of een lagere regeling
liggen. Dit is ondoenlijk voor de formele wetgever (regering en SG) om alles tot
in de detail te reguleren, daarom is het openbaar bestuur opgedeeld als een
hiërarchisch normenstelsel, Daarbij mag een lagere regeling niet in strijd
zijn met een hogere.
1. Verdragen (1), EU-Verordeningen en EU-Richtlijn (2)
In het EVRM zijn persoonlijke vrijheidsrechten voor burgers vastgelegd; de EU-
verdragen bevatten diverse bepalingen voor het vrije verkeer van personen,
diensten, goederen en kapitaal binnen de EU. Deze verdragen en
verordeningen hebben rechtstreekse werking. Ook sommige Europese
richtlijnen hebben rechtstreekse werking, maar dit wordt dikwijls pas duidelijk
als de Nederlandse of Europese rechter dit vaststelt.
2. Grondwet (3), wet in formele zin (4) en AMvB (5)
De Grondwet bevat weinig regels voor burgers. Wetten in formele zin worden
zo genoemd omdat zij door de formele wetgever zijn vastgesteld. Een
Algemene Maatregel van Bestuur is van lagere orde en wordt vastgesteld door
, de regering.
3. Verordening/regeling
Ook ministeriële regelingen (6) bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende
voorschriften voor burgers en kunnen daarnaast bevoegdheden toekennen aan
bestuursorganen. Hetzelfde geldt voor provinciale verordeningen (7) en
gemeentelijke verordeningen en waterschapsverordeningen (8). De regels in
een provinciale verordening gelden alleen binnen het grondgebied van de
provincie etc. Waterschapsverordeningen hebben dezelfde rang als
gemeentelijke verordeningen en zijn van toepassing op het grondgebied van
het waterschap.
Naast het hiërarchische normenstelsel kunnen in alle lagen van het openbaar
bestuur ook nog beleidsregels en vergunningvoorschriften worden
vastgesteld. Beleidsregels zijn eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur en
gelden alleen voor het orgaan van het openbaar bestuur dat ze heeft
vastgesteld of waarvoor ze zijn bedoeld. Vergunningvoorschriften zijn normen
die gelden in het individuele geval, namelijk voor degene aan die de
vergunning is verleend. Vergunningvoorschriften kunnen bestaan uit
rechtsnormen afkomstig van wetten en lagere regelingen en uit regels die het
bestuursorgaan dat de vergunning verleend, voorschrijft.
Gelede normstelling › Normen die voor een bepaald geval (mede) worden
bepaald door normen in verschillende regelingen die dikwijls in een
hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Algemeen bestuursrecht › bevat regels die op alle terreinen van het
bestuurlijk optreden van toepassing zijn.
Het doel van de Awb is
het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
de vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving;
het opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke
rechtspraak;
het treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet
lenen voor regelingen in een bijzondere wet.
De Awb is een aanbouwwet, dat wil zeggen dat de wet in fasen (tranches)
tot stand wordt gebracht door er steeds meer inhoudelijke onderdelen aan toe
te voegen › gelaagde structuur. Eerst worden de algemene bepalingen
genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
Bijzonder bestuursrecht › bevat regels die speciaal zijn opgesteld voor de
bijzondere gebieden waarop het openbaar bestuur actief is › coördinatiewet
zoals sociale zekerheid en belastingen.
Indien de regel in de bijzonder wet afwijkt van die in de Awb, dan gaat de regel
in de bijzondere wet voor, tenzij de afwijking onnodig is.
Hoofdlijnen/rechtsnormen van het bestuursrecht:
Organisatie openbaar bestuur
Verlening van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
Rechtsnormen voor bestuursorganen
Rechtsnormen voor burgers
Rechtsbescherming voor de burgers tegen het optreden van het
openbaar bestuur
Waar? › wettelijke basis, legaliteitsbeginsel
Wie? › welk bestuursorgaan
Wat? › welke bevoegdheid
Waarvoor? › met welk doel, specialiteitsbeginsel
Hoe? › welke normen gelden
Algemeen principe: Op basis van deze wettelijke regel (legaliteit) heeft dit
bestuursorgaan deze bevoegdheid voor dit doel (specialiteit).
Legaliteisbeginsel › Elke beslissing heeft een wettelijke grondslag ›
wetmatigheid van bestuur.
Specialiteitsbeginsel› Bestuursorgaan gebruikt de bevoegdheid tot het
nemen van een besluit niet voor een ander doel dan waarvoor de bevoegdheid
is verleend.
Speciale wet gaat altijd voor de algemene wet.
Voor het bestuursrecht zijn drie rechtsbronnen van belang: wet- en regelgeving
en verdragen, jurisprudentie en het ongeschreven recht, met name enkele
algemene beginselen van behoorlijk bestuur › grotendeels Awb.
Aan de basis van elk bestuursoptreden moet een wet of een lagere regeling
liggen. Dit is ondoenlijk voor de formele wetgever (regering en SG) om alles tot
in de detail te reguleren, daarom is het openbaar bestuur opgedeeld als een
hiërarchisch normenstelsel, Daarbij mag een lagere regeling niet in strijd
zijn met een hogere.
1. Verdragen (1), EU-Verordeningen en EU-Richtlijn (2)
In het EVRM zijn persoonlijke vrijheidsrechten voor burgers vastgelegd; de EU-
verdragen bevatten diverse bepalingen voor het vrije verkeer van personen,
diensten, goederen en kapitaal binnen de EU. Deze verdragen en
verordeningen hebben rechtstreekse werking. Ook sommige Europese
richtlijnen hebben rechtstreekse werking, maar dit wordt dikwijls pas duidelijk
als de Nederlandse of Europese rechter dit vaststelt.
2. Grondwet (3), wet in formele zin (4) en AMvB (5)
De Grondwet bevat weinig regels voor burgers. Wetten in formele zin worden
zo genoemd omdat zij door de formele wetgever zijn vastgesteld. Een
Algemene Maatregel van Bestuur is van lagere orde en wordt vastgesteld door
, de regering.
3. Verordening/regeling
Ook ministeriële regelingen (6) bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende
voorschriften voor burgers en kunnen daarnaast bevoegdheden toekennen aan
bestuursorganen. Hetzelfde geldt voor provinciale verordeningen (7) en
gemeentelijke verordeningen en waterschapsverordeningen (8). De regels in
een provinciale verordening gelden alleen binnen het grondgebied van de
provincie etc. Waterschapsverordeningen hebben dezelfde rang als
gemeentelijke verordeningen en zijn van toepassing op het grondgebied van
het waterschap.
Naast het hiërarchische normenstelsel kunnen in alle lagen van het openbaar
bestuur ook nog beleidsregels en vergunningvoorschriften worden
vastgesteld. Beleidsregels zijn eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur en
gelden alleen voor het orgaan van het openbaar bestuur dat ze heeft
vastgesteld of waarvoor ze zijn bedoeld. Vergunningvoorschriften zijn normen
die gelden in het individuele geval, namelijk voor degene aan die de
vergunning is verleend. Vergunningvoorschriften kunnen bestaan uit
rechtsnormen afkomstig van wetten en lagere regelingen en uit regels die het
bestuursorgaan dat de vergunning verleend, voorschrijft.
Gelede normstelling › Normen die voor een bepaald geval (mede) worden
bepaald door normen in verschillende regelingen die dikwijls in een
hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Algemeen bestuursrecht › bevat regels die op alle terreinen van het
bestuurlijk optreden van toepassing zijn.
Het doel van de Awb is
het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
de vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving;
het opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke
rechtspraak;
het treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet
lenen voor regelingen in een bijzondere wet.
De Awb is een aanbouwwet, dat wil zeggen dat de wet in fasen (tranches)
tot stand wordt gebracht door er steeds meer inhoudelijke onderdelen aan toe
te voegen › gelaagde structuur. Eerst worden de algemene bepalingen
genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
Bijzonder bestuursrecht › bevat regels die speciaal zijn opgesteld voor de
bijzondere gebieden waarop het openbaar bestuur actief is › coördinatiewet
zoals sociale zekerheid en belastingen.
Indien de regel in de bijzonder wet afwijkt van die in de Awb, dan gaat de regel
in de bijzondere wet voor, tenzij de afwijking onnodig is.
