Rechtspsychologie
Leerdoelen week 1
Het hoorcollege:
Wat is het M(issing) W(hite) W(oman) S(yndrome)?
Ook wel: missing pretty girl syndrome, is een begrip dat gebruikt wordt om de
disproportionele mediaberichtgeving voor blanke vrouwelijke slachtoffers te beschrijven. Het
geslacht, ras, relatieve aantrekkelijkheid en leeftijd van het ‘belaagde jonge meisje’-
stereotype resulteert in verhoudingsgewijs meer aandacht in de media.
Geef een voorbeeld van het MWWS?
Bijvoorbeeld de vermissing van Natalee Holloway. In de media werd hier heel erg veel
aandacht aan besteed. Terwijl wanneer het zelfde gebeurd of gebeurd zou zijn met een
‘donker getinte’ vrouw, dit veel minder in de media komt of zelfs helemaal niet.
Wat is er volgens psychologen mis met art. 338 Sv?
Artikel 338 Sv houdt in dat het bewijs dat de verdachte het strafbare feit heeft gepleegd
alleen door de rechter kan worden aangenomen indien hij daarvan uit het onderzoek op de
terechtzitting door inhoud van wettige bewijsmiddelen tot overtuiging is gekomen.
Psychologen zijn het hier niet mee eens omdat er ook gekeken moet worden naar het
gedrag en het denken van de verdachte zelf.
Het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan, kan door de rechter
slechts worden aangenomen, indien hij daarvan uit het onderzoek op de terechtzitting door
de inhoud van wettige bewijsmiddelen de overtuiging heeft bekomen.
De rechter is tijdens de terechtzitting dus vooral bezig met de vraag of de verdachte schuldig
is, en niet met de vraag of de verdachte onschuldig is. Ook houdt de rechter alleen rekening
met belastende bewijsmiddelen, ondanks er ook ontlastende bewijsmiddelen zijn (Cherry
picking). Hierdoor is de verdachte vaak in het nadeel.
- De motiveringsopdracht van de rechter is een bevestigende opdracht;
- Mensen hebben vaak weinig ook voor tegenargumenten;
- Tegenbewijs wordt makkelijk geneutraliseerd;
- De rechter staat niet stil bij de onschuld van de dader.
→ tunnelvisie
Wat wordt verstaan onder stafrechtelijke ruis?
Met strafrechtelijke ruis wordt bedoeld een factor die een zaak kan beïnvloeden, dus:
- Het waarnemen;
- Herinneren;
- Verhoren;
- Beïnvloeden;
- Bewijzen.
Noem drie voorbeelden van ‘strafrechtelijke’ ruis?
, Tunnelvisie → alleen op de mogelijke dader richten niet meer kijken wat er nog meer als
dader kan worden aangezien. Focussen op iets (Tim masters)
Weapen focus-fenomeen → als iemand met een mes zwaait en je vraagt daarna aan
getuigen wat ze hebben gezien, weten ze niet of iemand blond, bruin, zwart ect... is. Zij
focussen alleen op het mens.
Geheugen → na 4 dagen is je geheugen niet meer in staat om een verhaal letterlijk weer te
geven. Het kan leiden tot onjuiste details.
Aansporen → om meer details te geven: hierdoor gaan getuige details verzinnen die niet
juist zijn.
Boek (h. 1)
Is het mogelijk om getuigen zich gebeurtenissen te laten herinnneren, die niet hebben
plaatsgevonden?
Ja, dit volgt uit de volgende experimenten:
- Lost in the Mall → in dit experiment werden proefpersonen ervan overtuigd dat ze
ooit waren verdwaald in een winkelcentrum en dat ze door een vriendelijke man
werden teruggebracht bij zijn ouders. Was geen recente gebeurtenis en met behulp
van familieleden wisten personen zelfs een beschrijving te geven van de vriendelijke
man;
- Experiment, crashing memories paradigm → er werd aan proefpersonen gevraagd
(medewerkers van unie en leden van D66) of de ze de film hadden gezien die was
gemaakt dat de El-Al Boeing neerstorten op de flat in Bijlmer. Afhankelijk van de
manier waarop die vraag werd gesteld, meende 55 tot 65 % van de proefpersonen
deze niet bestaande film gezien te hebben en beantwoorden vervolgens allerlei detail
vragen;
- Verder toonde het experiment van Simon van der Aa aan dat de beschrijvingen van
studenten van het voorval (Simon ruzie met medewerker over een brief in blauwe
enveloppe) nogal uiteen liepen.
→ Het geheugen is feilbaar een vaak is de getuige zich daar niet van bewust.
Wat wordt bedoeld met het praktisch nut van de rechtspsychologie?
De mate waarin de rechtspsychologie behulpzaam is bij het werk van professionele
participanten in het recht (de politie, het OM, advocaten en rechters). Het praktisch nut wordt
eenvoudig gedefinieerd als de mate waarin door een bijdrage van de rechtspsychologie
betere beslissingen worden genomen.
Boek (h. 2)
Leg uit waarom de rechtspsycholoog in zijn algemeenheid streeft naar een ander soort
kennis dan de rechter?
De rechter is er om voor een praktisch probleem een praktisch juiste oplossing te geven. De
taak van de rechter is niet om vast te stellen wat de waarheid is, maar was gezien alle
omstandigheden en op de het spel staande belangen, de relevante feiten zijn. In het kader
van de rechtszekerheid beëindigt de rechter de onzekerheid inzake de feiten, zodat partijen
en de samenleving verder kunnen.
Terwijl de rechtspsycholoog (vanuit de wetenschap) vooral gericht is op het beantwoorden
van algemene vragen.
Leerdoelen week 1
Het hoorcollege:
Wat is het M(issing) W(hite) W(oman) S(yndrome)?
Ook wel: missing pretty girl syndrome, is een begrip dat gebruikt wordt om de
disproportionele mediaberichtgeving voor blanke vrouwelijke slachtoffers te beschrijven. Het
geslacht, ras, relatieve aantrekkelijkheid en leeftijd van het ‘belaagde jonge meisje’-
stereotype resulteert in verhoudingsgewijs meer aandacht in de media.
Geef een voorbeeld van het MWWS?
Bijvoorbeeld de vermissing van Natalee Holloway. In de media werd hier heel erg veel
aandacht aan besteed. Terwijl wanneer het zelfde gebeurd of gebeurd zou zijn met een
‘donker getinte’ vrouw, dit veel minder in de media komt of zelfs helemaal niet.
Wat is er volgens psychologen mis met art. 338 Sv?
Artikel 338 Sv houdt in dat het bewijs dat de verdachte het strafbare feit heeft gepleegd
alleen door de rechter kan worden aangenomen indien hij daarvan uit het onderzoek op de
terechtzitting door inhoud van wettige bewijsmiddelen tot overtuiging is gekomen.
Psychologen zijn het hier niet mee eens omdat er ook gekeken moet worden naar het
gedrag en het denken van de verdachte zelf.
Het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan, kan door de rechter
slechts worden aangenomen, indien hij daarvan uit het onderzoek op de terechtzitting door
de inhoud van wettige bewijsmiddelen de overtuiging heeft bekomen.
De rechter is tijdens de terechtzitting dus vooral bezig met de vraag of de verdachte schuldig
is, en niet met de vraag of de verdachte onschuldig is. Ook houdt de rechter alleen rekening
met belastende bewijsmiddelen, ondanks er ook ontlastende bewijsmiddelen zijn (Cherry
picking). Hierdoor is de verdachte vaak in het nadeel.
- De motiveringsopdracht van de rechter is een bevestigende opdracht;
- Mensen hebben vaak weinig ook voor tegenargumenten;
- Tegenbewijs wordt makkelijk geneutraliseerd;
- De rechter staat niet stil bij de onschuld van de dader.
→ tunnelvisie
Wat wordt verstaan onder stafrechtelijke ruis?
Met strafrechtelijke ruis wordt bedoeld een factor die een zaak kan beïnvloeden, dus:
- Het waarnemen;
- Herinneren;
- Verhoren;
- Beïnvloeden;
- Bewijzen.
Noem drie voorbeelden van ‘strafrechtelijke’ ruis?
, Tunnelvisie → alleen op de mogelijke dader richten niet meer kijken wat er nog meer als
dader kan worden aangezien. Focussen op iets (Tim masters)
Weapen focus-fenomeen → als iemand met een mes zwaait en je vraagt daarna aan
getuigen wat ze hebben gezien, weten ze niet of iemand blond, bruin, zwart ect... is. Zij
focussen alleen op het mens.
Geheugen → na 4 dagen is je geheugen niet meer in staat om een verhaal letterlijk weer te
geven. Het kan leiden tot onjuiste details.
Aansporen → om meer details te geven: hierdoor gaan getuige details verzinnen die niet
juist zijn.
Boek (h. 1)
Is het mogelijk om getuigen zich gebeurtenissen te laten herinnneren, die niet hebben
plaatsgevonden?
Ja, dit volgt uit de volgende experimenten:
- Lost in the Mall → in dit experiment werden proefpersonen ervan overtuigd dat ze
ooit waren verdwaald in een winkelcentrum en dat ze door een vriendelijke man
werden teruggebracht bij zijn ouders. Was geen recente gebeurtenis en met behulp
van familieleden wisten personen zelfs een beschrijving te geven van de vriendelijke
man;
- Experiment, crashing memories paradigm → er werd aan proefpersonen gevraagd
(medewerkers van unie en leden van D66) of de ze de film hadden gezien die was
gemaakt dat de El-Al Boeing neerstorten op de flat in Bijlmer. Afhankelijk van de
manier waarop die vraag werd gesteld, meende 55 tot 65 % van de proefpersonen
deze niet bestaande film gezien te hebben en beantwoorden vervolgens allerlei detail
vragen;
- Verder toonde het experiment van Simon van der Aa aan dat de beschrijvingen van
studenten van het voorval (Simon ruzie met medewerker over een brief in blauwe
enveloppe) nogal uiteen liepen.
→ Het geheugen is feilbaar een vaak is de getuige zich daar niet van bewust.
Wat wordt bedoeld met het praktisch nut van de rechtspsychologie?
De mate waarin de rechtspsychologie behulpzaam is bij het werk van professionele
participanten in het recht (de politie, het OM, advocaten en rechters). Het praktisch nut wordt
eenvoudig gedefinieerd als de mate waarin door een bijdrage van de rechtspsychologie
betere beslissingen worden genomen.
Boek (h. 2)
Leg uit waarom de rechtspsycholoog in zijn algemeenheid streeft naar een ander soort
kennis dan de rechter?
De rechter is er om voor een praktisch probleem een praktisch juiste oplossing te geven. De
taak van de rechter is niet om vast te stellen wat de waarheid is, maar was gezien alle
omstandigheden en op de het spel staande belangen, de relevante feiten zijn. In het kader
van de rechtszekerheid beëindigt de rechter de onzekerheid inzake de feiten, zodat partijen
en de samenleving verder kunnen.
Terwijl de rechtspsycholoog (vanuit de wetenschap) vooral gericht is op het beantwoorden
van algemene vragen.
