Samenvatting Gedragswetenschappen lj 2

Gedragswetenschappen
1. Stress, gezondheid en coping
Literatuur:
Health psychology, bio psychosocial interactions (p. 86-90, 102-105 en 113-114)
– copyrighted content  ZIE APARTE BIJLAGE
Stress
- aanhoudende geestelijke druk; spanning, wat zijn weerslag heeft op lichamelijke
processen
Emoties
Basis:
Blij, bang, boos, verdrietig, blijdschap, angst, woede, verdriet.
Functie van emoties
- Houdt je in leven (angst voor een leeuw)
- Sociale interactie
- Beslissingen nemen kan niet altijd logisch
Functie van stress
- Een al te ontspannen gevoel kan dodelijk zijn
Wie wel en wie niet?
 basisniveau van ongerustheid is genetisch aangelegd, gevoeligheid voor
stressfactoren
Stressfactoren:
- Life events
 verhuizing, scheiding, ongeluk, ziekte, overlijden van een naaste,
misbruik
- Chronische langdurige stress
- Terugkerende dagelijkse moeilijkheden
Bronnen van stress voor zorgvragers:
- Gezondheidsklachten
- Opname
- Gevolgen
Bronnen van stress voor de verpleegkundige:
- Persoonlijk
- Patiëntproblemen
- Werkproblemen
Wat kun je aan stress doen:
- CBT = Cognitieve Behavioral Therapy (cognitieve gedragstherapie)
- Mindfulness
- Locus of control

,Werking van stress
Hersenen:

 Activatie van de amygdala
 Amygdala activeert het sympathisch zenuwstelsel
 Angststoornis

Gedrag:
Transactionele model van stress




In hoeverre schat je de situatie als stressvol:

 Primaire beoordeling
- Bedreiging of geen bedreiging
 Secundaire beoordeling
- Kan ik het aan of niet?

 Alleen als er een bedreiging is volgt er een secundaire beoordeling.
 Het inschatten of je het wel of niet aankunt hangt af van je coping.

Psychosociale invloeden op stress

 Coping
- Probleemgerichte coping
- Emotiegerichte coping
 Persoonlijkheid
- Relatie tussen persoonlijkheid en coping
- Coping strategieën
 Sociale steun

,The big five




Persoonlijkheidstypes

 Type A:
- Competitie, gehaast, ongeduldig, verhoogde vijandigheid en woede
 Type B:
- Ontspannen, weinig agressief
 Type C:
- Coöperatief, vergevingsgezind, inschikkelijk, passief, onderdrukt negatieve
emoties, vooral boosheid
 Type D:
- Angstig, mijden sociaal contact, vermijden van potentieel gevaarlijke
situaties, onderdrukken negatieve emoties
Persoonlijkheid en stress

 Neuroticisme
 Optimisme
 Interne locus of control

Sociale ondersteuning

 Mortaliteit
 Effect op ziekte
 Nadeel

Typen steun:
- Emotionele steun
- Instrumentele steun
- Informationele steun
- Netwerksteun

,Relatie tussen stress en gezondheid:

 Wondgenezing (onderzoek Kiecolt-Glaser)
 Aandoeningen in het cardiovasculaire stelsel
 Ongezond gedrag
 Darmaandoeningen
 Het krijgen van kanker

Diathesis-stress model
 interactie tussen aanleg en stressors




Hoe komt het dat stress tot ziekte leidt:
- Verandering van gedrag
- Verandering in fysiologie

, Extreme stress – PTSS

 Traumatische ervaring
 PTSS = Post Traumatische Stress Stoornis
- Voortdurende werkzaamheid – snel schrikken
- Nachtmerries
- Herbelevingen
- Emotionele vervlakking
Stress verminderen:

 Minder stressvolle situaties
 Regelmatig bewegen
 Mediteren/ontspanningsoefeningen
 Minder cafeïne
 Voldoende nachtrust
 Angst hiërarchie en extinctie
 Denkpatronen
 Informatie geven (met name in het ziekenhuis)

Samenvattend:

 Stress: hoe stressvol wordt iets ervaren, transactionele model van stress,
gevolgen van stress op de gezondheid
 Coping: hoe ga je om met stress?
 Sociale steun: belangrijk om om te gaan met stress