Onderzoek en Innovatie
Basisboek Enquêteren
Hoofdstuk 1
§1.1 Inleiding
De volkstelling staat aan het begin van het ontstaan van enquêtes. In de 18e eeuw kwamen
er statische analyses van de gegevens en begon men met de sociaalwetenschappelijke
interpretatie ervan. Het doel was het tot stand brengen van sociale veranderingen.
Enquêtes en opiniepeilingen: inzicht krijgen in meningen over politieke en maatschappelijke
vraagstukken, producten, etc.
Doel van enquêtes: het verzamelen van informatie uit mededelingen van ondervraagde
personen, ter beantwoording van een vooraf geformuleerde onderzoeksvraag.
§1.2 Enquête vs interviews: kwantitatief vs kwalitatief
Kwantitatief onderzoek (enquête): gestructureerde data verzamelingsmethode, omdat je
statistische bewerkingen wilt uitvoeren. Kenmerken voor volledig gestructureerde
enquêtevragen:
- De vragen zijn in principe voor iedereen hetzelfde. Aanpassing gebeurt alleen voor
specifieke kenmerken (bv geslacht).
- De geformuleerde antwoordalternatieven zijn voor iedereen hetzelfde.
- De antwoorden op de vragen worden systematisch geregistreerd.
- De antwoorden worden systematisch geanalyseerd: het gaat om samenhang en
totalen.
Om goede antwoordalternatieven te kunnen formuleren moet je weten welke antwoorden je
kan verwachten. Verwerking van gegevens kost weinig tijd.
Kwalitatief onderzoek (open interviews): ongestructureerde dateverzamelingsmethode. Open
interviews: alle interviews die niet gestructureerd zijn.
§1.3 Wanneer gebruik je een enquête?
Kwalitatief onderzoek kan een goede voorbereiding zijn op kwantitatief onderzoek
(voorkennis opdoen). Een enquête is een goede manier van data verzamelen als je iets wil
weten over attitudes, opinies, gevoelens, gedachten, kennis, gedragsintenties of
omstandigheden. Het zijn veel onderwerpen. Sommigen zijn beter te observeren, naar
anderen kun je beter vragen.
§1.4 Wat zijn de voor –en nadelen van enquêtes?
Voordelen: relatief snel, makkelijk en goedkoop, grote groepen mensen bereiken en in een
korte tijd over veel onderwerpen informatie verzamelen.
Nadelen:
1. Enquêteresultaten kunnen onbetrouwbaar en niet-valide zijn:
- Betrouwbaar: mate waarin een antwoord onafhankelijk is van toeval.
- Niet-valide: antwoorden stemmen niet overeen met de werkelijkheid.
Dit kan komen door: gebrekkige zelfkennis, selectief geheugen en sociaal
wenselijkheid.
2. Enquêtes leveren vaak een lage respons op.
Een non-respons van 40-45% is niet ongebruikelijk. Bij een hoge non-respons moet
er aanvullend onderzoek worden gedaan.
§1.5 Welke soorten enquêtes zijn er?
Schriftelijk of mondeling?
Bij deze keuze spelen verschillende overwegingen een rol:
- De tijd die je hebt en kosten die je kunt maken deze wordt bepaald door de
afnametijd en de tijd die je hebt om de enquête te maken en uit te proberen.
, - Het karakter en het aantal vragen open, ingewikkelde en/of conditionele vragen,
vragen met een privékarakter, het aantal vragen.
- De controlemogelijkheden deze is groter bij mondelinge afname.
- De non-respons
Bij mondeling afname kun je kiezen voor face-to-face of telefonische afname. Deels spelen
dezelfde overwegingen een rol.
Bij schriftelijke afname kun je kiezen om de enquête te versturen via email of het internet of
het groepsgewijs afnemen. Wederom spelen bij alle mogelijkheden deels dezelfde
overwegingen.
Hoofdstuk 2
§2.1 Hoe vertaal ik begrippen in vragen (operationaliseren)?
De eerste stap bij het maken van een enquête is het vertalen van de abstracte begrippen in
een onderzoeksvraag naar concrete, onderzoekbare termen. Hiermee maak je het begrip
meetbaar. Dit heet operationaliseren. Het operationaliseren begint met de definitie van het
begrip. Als je weet wat deze is, kun je het vertalen naar concrete termen. Je kunt deze het
best vertalen naar empirische indicatoren (factoren die je kunt vaststellen en meten).
Operationalisering is nodig bij abstracte, complexe begrippen en het proces verloopt in
stappen:
1. Definiëren van abstracte begrippen.
2. Vaststellen van (sub)dimensies.
3. Per (sub)dimensie formuleren van meetbare indicatoren.
§2.2 Hoe definieer ik begrippen?
Voor het definiëren is literatuurstudie nodig. Het is aan te raden te zoeken naar begrippen/
betekenissen in vakwoordenboeken. Het definiëren vormt de basis voor de
operationalisering.
§2.3 Hebben de begrippen (sub)dimensies?
Veel begrippen kennen verschillende aspecten/dimensies. Gebruik hiervoor ook
vakliteratuur.
Bv: motivatie intrisiek
Extrinsek
Bij gedrag kan er sprake zijn van de dimensies: frequentie, duur, richting en kwaliteit.
Sommige begrippen hebben geen (sub)dimensies, maar er moet daarbij in de
onderzoeksvraag wel rekening worden gehouden met beïnvloedbare factoren.
§2.4 Wat zijn meetbare indicatoren voor een begrip, dan wel voor de (sub)dimensies van
een begrip?
Om te zorgen dat toeval een minder grote rol speelt en je meting betrouwbaarder wordt, ga
je per subdimensie op zoek naar meerdere indicatoren. Dit verkleint de kans op vertekening.
Probeer daarom zoveel mogelijk indicatoren vast te stellen.
Begrip zoals bedoeld: kenmerk/ het begrip
Begrip zoals bepaald: variabelen, het begrip zoals bedoeld omgezet naar concrete vragen.
Validiteit: meten wat je beoogt te meten.
Hoofdstuk 3
§3.1 Welke vraagvorm kies ik?
Er zijn drie soorten vragen waaruit je kan kiezen.
1. Multiple choice of meerkeuzevragen er is een aantal antwoordalternatieven. Bij dit
soort gaat het altijd om het vatstellen van feiten.
2. Schaalvragen:
1. Rating –of beoordelingsschaal: het gaat om het meten van subjectieve zaken (bv
opvattingen aan de hand van stellingen). Hoe meer stellingen je gebruikt, hoe
Basisboek Enquêteren
Hoofdstuk 1
§1.1 Inleiding
De volkstelling staat aan het begin van het ontstaan van enquêtes. In de 18e eeuw kwamen
er statische analyses van de gegevens en begon men met de sociaalwetenschappelijke
interpretatie ervan. Het doel was het tot stand brengen van sociale veranderingen.
Enquêtes en opiniepeilingen: inzicht krijgen in meningen over politieke en maatschappelijke
vraagstukken, producten, etc.
Doel van enquêtes: het verzamelen van informatie uit mededelingen van ondervraagde
personen, ter beantwoording van een vooraf geformuleerde onderzoeksvraag.
§1.2 Enquête vs interviews: kwantitatief vs kwalitatief
Kwantitatief onderzoek (enquête): gestructureerde data verzamelingsmethode, omdat je
statistische bewerkingen wilt uitvoeren. Kenmerken voor volledig gestructureerde
enquêtevragen:
- De vragen zijn in principe voor iedereen hetzelfde. Aanpassing gebeurt alleen voor
specifieke kenmerken (bv geslacht).
- De geformuleerde antwoordalternatieven zijn voor iedereen hetzelfde.
- De antwoorden op de vragen worden systematisch geregistreerd.
- De antwoorden worden systematisch geanalyseerd: het gaat om samenhang en
totalen.
Om goede antwoordalternatieven te kunnen formuleren moet je weten welke antwoorden je
kan verwachten. Verwerking van gegevens kost weinig tijd.
Kwalitatief onderzoek (open interviews): ongestructureerde dateverzamelingsmethode. Open
interviews: alle interviews die niet gestructureerd zijn.
§1.3 Wanneer gebruik je een enquête?
Kwalitatief onderzoek kan een goede voorbereiding zijn op kwantitatief onderzoek
(voorkennis opdoen). Een enquête is een goede manier van data verzamelen als je iets wil
weten over attitudes, opinies, gevoelens, gedachten, kennis, gedragsintenties of
omstandigheden. Het zijn veel onderwerpen. Sommigen zijn beter te observeren, naar
anderen kun je beter vragen.
§1.4 Wat zijn de voor –en nadelen van enquêtes?
Voordelen: relatief snel, makkelijk en goedkoop, grote groepen mensen bereiken en in een
korte tijd over veel onderwerpen informatie verzamelen.
Nadelen:
1. Enquêteresultaten kunnen onbetrouwbaar en niet-valide zijn:
- Betrouwbaar: mate waarin een antwoord onafhankelijk is van toeval.
- Niet-valide: antwoorden stemmen niet overeen met de werkelijkheid.
Dit kan komen door: gebrekkige zelfkennis, selectief geheugen en sociaal
wenselijkheid.
2. Enquêtes leveren vaak een lage respons op.
Een non-respons van 40-45% is niet ongebruikelijk. Bij een hoge non-respons moet
er aanvullend onderzoek worden gedaan.
§1.5 Welke soorten enquêtes zijn er?
Schriftelijk of mondeling?
Bij deze keuze spelen verschillende overwegingen een rol:
- De tijd die je hebt en kosten die je kunt maken deze wordt bepaald door de
afnametijd en de tijd die je hebt om de enquête te maken en uit te proberen.
, - Het karakter en het aantal vragen open, ingewikkelde en/of conditionele vragen,
vragen met een privékarakter, het aantal vragen.
- De controlemogelijkheden deze is groter bij mondelinge afname.
- De non-respons
Bij mondeling afname kun je kiezen voor face-to-face of telefonische afname. Deels spelen
dezelfde overwegingen een rol.
Bij schriftelijke afname kun je kiezen om de enquête te versturen via email of het internet of
het groepsgewijs afnemen. Wederom spelen bij alle mogelijkheden deels dezelfde
overwegingen.
Hoofdstuk 2
§2.1 Hoe vertaal ik begrippen in vragen (operationaliseren)?
De eerste stap bij het maken van een enquête is het vertalen van de abstracte begrippen in
een onderzoeksvraag naar concrete, onderzoekbare termen. Hiermee maak je het begrip
meetbaar. Dit heet operationaliseren. Het operationaliseren begint met de definitie van het
begrip. Als je weet wat deze is, kun je het vertalen naar concrete termen. Je kunt deze het
best vertalen naar empirische indicatoren (factoren die je kunt vaststellen en meten).
Operationalisering is nodig bij abstracte, complexe begrippen en het proces verloopt in
stappen:
1. Definiëren van abstracte begrippen.
2. Vaststellen van (sub)dimensies.
3. Per (sub)dimensie formuleren van meetbare indicatoren.
§2.2 Hoe definieer ik begrippen?
Voor het definiëren is literatuurstudie nodig. Het is aan te raden te zoeken naar begrippen/
betekenissen in vakwoordenboeken. Het definiëren vormt de basis voor de
operationalisering.
§2.3 Hebben de begrippen (sub)dimensies?
Veel begrippen kennen verschillende aspecten/dimensies. Gebruik hiervoor ook
vakliteratuur.
Bv: motivatie intrisiek
Extrinsek
Bij gedrag kan er sprake zijn van de dimensies: frequentie, duur, richting en kwaliteit.
Sommige begrippen hebben geen (sub)dimensies, maar er moet daarbij in de
onderzoeksvraag wel rekening worden gehouden met beïnvloedbare factoren.
§2.4 Wat zijn meetbare indicatoren voor een begrip, dan wel voor de (sub)dimensies van
een begrip?
Om te zorgen dat toeval een minder grote rol speelt en je meting betrouwbaarder wordt, ga
je per subdimensie op zoek naar meerdere indicatoren. Dit verkleint de kans op vertekening.
Probeer daarom zoveel mogelijk indicatoren vast te stellen.
Begrip zoals bedoeld: kenmerk/ het begrip
Begrip zoals bepaald: variabelen, het begrip zoals bedoeld omgezet naar concrete vragen.
Validiteit: meten wat je beoogt te meten.
Hoofdstuk 3
§3.1 Welke vraagvorm kies ik?
Er zijn drie soorten vragen waaruit je kan kiezen.
1. Multiple choice of meerkeuzevragen er is een aantal antwoordalternatieven. Bij dit
soort gaat het altijd om het vatstellen van feiten.
2. Schaalvragen:
1. Rating –of beoordelingsschaal: het gaat om het meten van subjectieve zaken (bv
opvattingen aan de hand van stellingen). Hoe meer stellingen je gebruikt, hoe
