Omgeving als determinant
Gezonde omgeving
1. Waarom is bevordering van gezond gedrag van groot belang voor een verdere bevordering van
de publieke gezondheid?
Omdat ongezond gedrag zoals roken, ongezond eten, te weinig bewegen, en daarmee
samenhangende problemen zoals een verhoogd lichaamsgewicht, verhoogde bloeddruk en serum
cholesterol wereldwijd belangrijke oorzaken zijn van ziekte en sterfte.
2. Waardoor is de rol van de fysieke omgeving als gedragsdeterminant onderbelicht gebleven in
onderzoek naar de determinanten van gezond gedrag?
Doordat dit onderzoek voornamelijk gedaan is vanuit een (sociaal) psychologische traditie.
3. Wat is de definitie van gezondheidsvoorlichting?
Alle combinaties van leerervaringen die bedoeld zijn om op vrijwillige basis gezond gedrag te
stimuleren.
4. Waarom is het naast voorlichting om gezond gedrag te stimuleren ook belangrijk om de
omgeving te veranderen?
Omdat de mogelijkheden van mensen om hun gedrag te veranderen sterk afhankelijk kunnen zijn
van de omgeving waarin ze leven.
5. Wat is de definitie van gezondheidsbevordering?
Een combinatie van voorlichting en omgevingsverandering die (samen) gezond gedrag en gezonde
leefcondities stimuleren.
6. Wat is het verschil tussen gezondheidsvoorlichting en opvoeding, en gezondheidsbevordering?
Gezondheidsvoorlichting en opvoeding richt zich alleen op beïnvloeding van persoonlijke, cognitieve
determinanten van gezondheidsgerelateerd gedrag terwijl gezondheidsbevordering een combinatie
van voorlichting en omgevingsverandering is die samen gezond gedrag en gezonde leefcondities
stimuleren.
7. Wat is de internationaal gedragen definitie van gezondheid?
Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, sociaal en geestelijk welzijn, en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of handicap.
8. Hoe wordt een “gezonde leefomgeving” gedefinieerd door het RIVM?
Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot
gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is.
9. Door welke 3 factoren wordt de kwaliteit van de leefomgeving bepaald?
Ruimtelijke factoren
Fysieke factoren
Sociale omgevingsfactoren
,10. Wat doet het RIVM?
Het RIVM is hét publieke kennisinstituut in Nederland op het gebied van volksgezondheid, voeding,
milieu en veiligheid. Het RIVM bevordert de publieke gezondheid en een schoon en veilig leefmilieu.
11. Wat wordt gezien als “de omgeving”?
Alles buiten de persoon. Het gaat om factoren waarover het individu niet altijd direct de controle
heeft en waarbij eventuele blootstelling voor meer dan één persoon tegelijkertijd geldt.
12. Wat is een van de best bruikbare en een van de meest gebruikte theorieën in verklaring en
voorspelling van gezond gedrag?
De Theory of Planned Behavior.
13. Waar is de Theory of Planned Behavior op gericht?
Volgens de Theory of Planned Behavior is de gedragsintentie de meest proximale determinant van
gedrag. Mensen maken plannen en voornemens, bedenken wat ze willen doen en handelen daar
vaak naar.
14. Door welke 3 categorieën van determinanten wordt de gedragsintentie beïnvloed volgens de
Theory of Planned Behavior?
Attitudes
Subjectieve normen
Ervaren gedragscontrole
15. Welke verandering is er in de ontwikkeling van modellen en theorieën voor persoonlijke
determinanten van gedrag de laatste jaren te zien?
De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor de omgeving als belangrijke determinant van
gedrag, vooral vanwege de huidige wereldwijde epidemie van overgewicht en obesitas.
16. Aan welke 2 factoren wordt de groei in de prevalentie van overgewicht toegeschreven?
Smakelijk, calorierijk voedsel is in landen als Nederland voor vrijwel iedereen altijd en overal
in ruime mate beschikbaar.
De noodzaak tot lichamelijke activiteit voor de meeste mensen is zo goed als verdwenen.
17. Welke rol speelt de omgeving binnen de Theory of Planned Behavior?
De omgeving kan belangrijk zijn via de cognities. De sociale omgeving beïnvloedt bijvoorbeeld de
subjectieve norm en de fysieke omgeving beïnvloedt de ervaren gedragscontrole. De rol van de
omgeving wordt in dit model echter niet in detail uitgewerkt.
18. Binnen welke gedragsmodellen wordt de omgeving als determinant van gezond gedrag
centraal gesteld en wordt verondersteld dat de omgeving ons gedrag ook direct kan
beïnvloeden?
In zogenaamde sociaal‐ecologische gedragsmodellen.
,19. Welke 5 niveaus van omgevingsinvloeden werden onderscheiden in de vroege ecologische
modellen?
Intra‐persoonlijke factoren
Interpersoonlijke processen
Institutionele factoren
Community factoren
Beleidsfactoren
20. Waaruit bestaat een matrix van omgevingsdeterminanten?
Uit een combinatie van verschillende soorten omgeving en de mate hoe dicht een omgevingsfactor
bij de persoon staat.
21. Wat is een matrixmodel dat speciaal ontwikkeld is voor obesitas gerelateerd gedrag, maar is
ook goed bruikbaar voor anders gezondgedrag?
Het ANGELO model, wat staat voor Analysis Grid for Environments Linked to Obesity.
22. Uit welke 2 assen bestaat het ANGELO model?
Micro‐ en macro‐omgevingsfactoren
Op de ene as wordt een onderscheid gemaakt naar de omvang van de omgeving in micro‐ en
macro‐omgevingsfactoren.
Op de tweede as worden de vier verschillende typen van omgeving onderscheiden:
o Fysieke omgeving
o Economische omgeving
o Politieke omgeving
o Sociaal‐culturele omgeving
23. Waaruit bestaat de fysieke omgeving van gezond gedrag?
De beschikbaarheid van kenmerken in de omgeving die gezond gedrag bevorderen of juist
belemmeren.
24. Waaruit bestaat de economische omgeving van gezond gedrag?
De kosten en daarmee de bereikbaarheid van gezonde keuzes.
25. Wat wordt verstaan onder de politieke omgeving van gezond gedrag?
De politieke omgeving betreft de wet‐ en regelgeving die van invloed is op gezond gedrag.
26. Waaruit bestaat de sociale omgeving van gezond gedrag?
Uit de sociale en culturele normen, sociale steun en druk omtrent gezond gedrag.
27. Wat zijn 4 belangrijke determinanten voor het in beweging krijgen en houden van mensen die
naar voren kwamen uit een systematische review?
Sociale steun
Meer gymlessen op scholen
Samen bewegen
, Wandel mogelijkheden in de buurt
28. Welke 4 tekortkomingen heeft het bestaande onderzoek naar de rol van de omgeving als
determinant van gezond gedrag?
Er is sprake van een zwak theoretisch raamwerk.
Er is sprake van een beperkte scope.
Er is sprake van een zwak onderzoeksdesign.
Er is sprake van een zwak meetinstrumentarium.
29. Wat voor soort onderzoeksdesign zijn toegepast bij vrijwel al het onderzoek naar
omgevingsdeterminanten en wat is het nadeel hiervan?
Dwarsdoorsnede‐onderzoek. Dergelijk onderzoek staat slechts uitspraken toe over samenhang, maar
geeft geen informatie over mogelijke causale relaties tussen omgeving en gedrag.
30. Wat voor soort onderzoek is nodig om te toetsen of en welke omgevingskenmerken werkelijk
van invloed zijn op gezond gedrag?
Longitudinaal en experimenteel (interventie)onderzoek.
31. Waardoor wordt gedrag gestuurd?
Door motivaties, vaardigheden en mogelijkheden.
32. Op welke wijze werden in het verleden grote successen behaald in het bevorderen van de
publieke gezondheid?
Door middel van omgevingsinterventies, zoals de aanleg van waterleidingen en gesloten riolen.
33. Welke evidence‐based interventies kunnen nu al worden uitgevoerd om gezond gedrag te
bevorderen?
Scholen snoep‐, snack en frisdrankvrij maken.
Schoolfruit invoeren.
Aantal verplichte uren gym uitbreiden.
34. Welke invloed heeft de commerciële marketing op sociale veranderingsprogramma’s?
De perspectieven, principes en tactieken vanuit de commerciële marketing kunnen de strategische
waarde van gezondheidscommunicatie verhogen en vergroten de kans dat mensen kiezen voor
gezond gedrag.
35. Wat wordt verstaan onder sociale marketing?
Sociale marketing is de toepassing van commerciële marketing technologieën voor het analyseren,
plannen, uitvoeren en evalueren van programma’s die ontworpen zijn om het vrijwillige gedrag van
de doelgroep te beïnvloeden, met als doel hun persoonlijke welzijn en dat van hun omgeving te
beïnvloeden.
36. Wat wordt bedoelt met vrijwillige uitwisseling vanuit het oogpunt van consumenten?
Gezonde omgeving
1. Waarom is bevordering van gezond gedrag van groot belang voor een verdere bevordering van
de publieke gezondheid?
Omdat ongezond gedrag zoals roken, ongezond eten, te weinig bewegen, en daarmee
samenhangende problemen zoals een verhoogd lichaamsgewicht, verhoogde bloeddruk en serum
cholesterol wereldwijd belangrijke oorzaken zijn van ziekte en sterfte.
2. Waardoor is de rol van de fysieke omgeving als gedragsdeterminant onderbelicht gebleven in
onderzoek naar de determinanten van gezond gedrag?
Doordat dit onderzoek voornamelijk gedaan is vanuit een (sociaal) psychologische traditie.
3. Wat is de definitie van gezondheidsvoorlichting?
Alle combinaties van leerervaringen die bedoeld zijn om op vrijwillige basis gezond gedrag te
stimuleren.
4. Waarom is het naast voorlichting om gezond gedrag te stimuleren ook belangrijk om de
omgeving te veranderen?
Omdat de mogelijkheden van mensen om hun gedrag te veranderen sterk afhankelijk kunnen zijn
van de omgeving waarin ze leven.
5. Wat is de definitie van gezondheidsbevordering?
Een combinatie van voorlichting en omgevingsverandering die (samen) gezond gedrag en gezonde
leefcondities stimuleren.
6. Wat is het verschil tussen gezondheidsvoorlichting en opvoeding, en gezondheidsbevordering?
Gezondheidsvoorlichting en opvoeding richt zich alleen op beïnvloeding van persoonlijke, cognitieve
determinanten van gezondheidsgerelateerd gedrag terwijl gezondheidsbevordering een combinatie
van voorlichting en omgevingsverandering is die samen gezond gedrag en gezonde leefcondities
stimuleren.
7. Wat is de internationaal gedragen definitie van gezondheid?
Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, sociaal en geestelijk welzijn, en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of handicap.
8. Hoe wordt een “gezonde leefomgeving” gedefinieerd door het RIVM?
Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot
gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is.
9. Door welke 3 factoren wordt de kwaliteit van de leefomgeving bepaald?
Ruimtelijke factoren
Fysieke factoren
Sociale omgevingsfactoren
,10. Wat doet het RIVM?
Het RIVM is hét publieke kennisinstituut in Nederland op het gebied van volksgezondheid, voeding,
milieu en veiligheid. Het RIVM bevordert de publieke gezondheid en een schoon en veilig leefmilieu.
11. Wat wordt gezien als “de omgeving”?
Alles buiten de persoon. Het gaat om factoren waarover het individu niet altijd direct de controle
heeft en waarbij eventuele blootstelling voor meer dan één persoon tegelijkertijd geldt.
12. Wat is een van de best bruikbare en een van de meest gebruikte theorieën in verklaring en
voorspelling van gezond gedrag?
De Theory of Planned Behavior.
13. Waar is de Theory of Planned Behavior op gericht?
Volgens de Theory of Planned Behavior is de gedragsintentie de meest proximale determinant van
gedrag. Mensen maken plannen en voornemens, bedenken wat ze willen doen en handelen daar
vaak naar.
14. Door welke 3 categorieën van determinanten wordt de gedragsintentie beïnvloed volgens de
Theory of Planned Behavior?
Attitudes
Subjectieve normen
Ervaren gedragscontrole
15. Welke verandering is er in de ontwikkeling van modellen en theorieën voor persoonlijke
determinanten van gedrag de laatste jaren te zien?
De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor de omgeving als belangrijke determinant van
gedrag, vooral vanwege de huidige wereldwijde epidemie van overgewicht en obesitas.
16. Aan welke 2 factoren wordt de groei in de prevalentie van overgewicht toegeschreven?
Smakelijk, calorierijk voedsel is in landen als Nederland voor vrijwel iedereen altijd en overal
in ruime mate beschikbaar.
De noodzaak tot lichamelijke activiteit voor de meeste mensen is zo goed als verdwenen.
17. Welke rol speelt de omgeving binnen de Theory of Planned Behavior?
De omgeving kan belangrijk zijn via de cognities. De sociale omgeving beïnvloedt bijvoorbeeld de
subjectieve norm en de fysieke omgeving beïnvloedt de ervaren gedragscontrole. De rol van de
omgeving wordt in dit model echter niet in detail uitgewerkt.
18. Binnen welke gedragsmodellen wordt de omgeving als determinant van gezond gedrag
centraal gesteld en wordt verondersteld dat de omgeving ons gedrag ook direct kan
beïnvloeden?
In zogenaamde sociaal‐ecologische gedragsmodellen.
,19. Welke 5 niveaus van omgevingsinvloeden werden onderscheiden in de vroege ecologische
modellen?
Intra‐persoonlijke factoren
Interpersoonlijke processen
Institutionele factoren
Community factoren
Beleidsfactoren
20. Waaruit bestaat een matrix van omgevingsdeterminanten?
Uit een combinatie van verschillende soorten omgeving en de mate hoe dicht een omgevingsfactor
bij de persoon staat.
21. Wat is een matrixmodel dat speciaal ontwikkeld is voor obesitas gerelateerd gedrag, maar is
ook goed bruikbaar voor anders gezondgedrag?
Het ANGELO model, wat staat voor Analysis Grid for Environments Linked to Obesity.
22. Uit welke 2 assen bestaat het ANGELO model?
Micro‐ en macro‐omgevingsfactoren
Op de ene as wordt een onderscheid gemaakt naar de omvang van de omgeving in micro‐ en
macro‐omgevingsfactoren.
Op de tweede as worden de vier verschillende typen van omgeving onderscheiden:
o Fysieke omgeving
o Economische omgeving
o Politieke omgeving
o Sociaal‐culturele omgeving
23. Waaruit bestaat de fysieke omgeving van gezond gedrag?
De beschikbaarheid van kenmerken in de omgeving die gezond gedrag bevorderen of juist
belemmeren.
24. Waaruit bestaat de economische omgeving van gezond gedrag?
De kosten en daarmee de bereikbaarheid van gezonde keuzes.
25. Wat wordt verstaan onder de politieke omgeving van gezond gedrag?
De politieke omgeving betreft de wet‐ en regelgeving die van invloed is op gezond gedrag.
26. Waaruit bestaat de sociale omgeving van gezond gedrag?
Uit de sociale en culturele normen, sociale steun en druk omtrent gezond gedrag.
27. Wat zijn 4 belangrijke determinanten voor het in beweging krijgen en houden van mensen die
naar voren kwamen uit een systematische review?
Sociale steun
Meer gymlessen op scholen
Samen bewegen
, Wandel mogelijkheden in de buurt
28. Welke 4 tekortkomingen heeft het bestaande onderzoek naar de rol van de omgeving als
determinant van gezond gedrag?
Er is sprake van een zwak theoretisch raamwerk.
Er is sprake van een beperkte scope.
Er is sprake van een zwak onderzoeksdesign.
Er is sprake van een zwak meetinstrumentarium.
29. Wat voor soort onderzoeksdesign zijn toegepast bij vrijwel al het onderzoek naar
omgevingsdeterminanten en wat is het nadeel hiervan?
Dwarsdoorsnede‐onderzoek. Dergelijk onderzoek staat slechts uitspraken toe over samenhang, maar
geeft geen informatie over mogelijke causale relaties tussen omgeving en gedrag.
30. Wat voor soort onderzoek is nodig om te toetsen of en welke omgevingskenmerken werkelijk
van invloed zijn op gezond gedrag?
Longitudinaal en experimenteel (interventie)onderzoek.
31. Waardoor wordt gedrag gestuurd?
Door motivaties, vaardigheden en mogelijkheden.
32. Op welke wijze werden in het verleden grote successen behaald in het bevorderen van de
publieke gezondheid?
Door middel van omgevingsinterventies, zoals de aanleg van waterleidingen en gesloten riolen.
33. Welke evidence‐based interventies kunnen nu al worden uitgevoerd om gezond gedrag te
bevorderen?
Scholen snoep‐, snack en frisdrankvrij maken.
Schoolfruit invoeren.
Aantal verplichte uren gym uitbreiden.
34. Welke invloed heeft de commerciële marketing op sociale veranderingsprogramma’s?
De perspectieven, principes en tactieken vanuit de commerciële marketing kunnen de strategische
waarde van gezondheidscommunicatie verhogen en vergroten de kans dat mensen kiezen voor
gezond gedrag.
35. Wat wordt verstaan onder sociale marketing?
Sociale marketing is de toepassing van commerciële marketing technologieën voor het analyseren,
plannen, uitvoeren en evalueren van programma’s die ontworpen zijn om het vrijwillige gedrag van
de doelgroep te beïnvloeden, met als doel hun persoonlijke welzijn en dat van hun omgeving te
beïnvloeden.
36. Wat wordt bedoelt met vrijwillige uitwisseling vanuit het oogpunt van consumenten?
