SV: Kerkhoff, A.D.N. (2014). Early Modern Developments in Dutch Public Administration:
Patriot and Batavian Authors on Public Morality (1770s – 1813) Administrative Theory & Praxis,
36(1), 73-94.
Periode van 1750 en 1850 wordt gekenmerkt als een van de belangrijkste overgangen in de
politieke, intellectuele en bestuurlijke ontwikkeling (Franse Revolutie 1789-1799 en de Verlichting). In
deze periode stond de verandering in de sociaal-politieke woordenschat en ideologie centraal als
gevolg van processen van democratisering, bureaucratisering en politisering.
In dit artikel zal Kerkhoff beargumenteren dat soortgelijke processen een duidelijke stempel hebben
gedrukt op de Nederlandse bestuursgeschiedenis. Hij zal het belang van de periode 1750-1850
uitbreiden tot het vroegmoderne Nederland, en dan specifiek de periode 1770-1813. Hij zal zich
richten op de ontwikkelingen rond het denken over het publieke moraal en bestuur.
Tussen 1770 en 1813 nieuwe publieke waarden over democratisering, bureaucratisering en
politisering. Er kwamen nieuwe normatieve grondslagen voor het Nederlandse bestuur. De
veranderingen waren van invloed op pogingen tot institutionele hervorming van het openbaar
bestuur en hielp om de publieke moraal te veranderen.
Publiek moraal: de normen van moreel aanvaardbaar gedrag voor ambtsdragers. De publieke moraal
werd specifiek beïnvloed door pogingen tot morele hervorming door verschillende belangrijke, maar
over het algemeen over het hoofd geziene vroegmoderne Nederlandse schrijvers over openbaar
bestuur.
De publieke moraal wordt besproken aan de hand van twee bestuurlijke hervormingsbewegingen in
Nederland. Beide bewegingen waren keerpunten in de Nederlandse bestuursgeschiedenis en het
denken over de publieke moraal:
1. Patriotten
2. Bataven
Patriotten
De patriot-beweging streefde een morele hervorming van bestuur na. Het ontstond in 1770 door een
groeiende ergernis over machtsmisbruik, patronage en nepotisme van de bestuurlijke elite.
Patronage: bij patronage is er een ongelijke betrekking waarbij een hogergeplaatst persoon gunsten
verleent aan een lagergeplaatst persoon in ruil voor eerbetoon, trouw of diensten.
Nepotisme: vriendjespolitiek.
Door buitenlandse militaire dreiging en een gevoel van economische neergang waren de patriotten
kritisch over de bestaande politieke en sociale orde en brachten zij een visie naar voren van een
goede samenleving gekenmerkt door hogere normen van de openbare moraal. Zij riepen op tot een
einde aan het patronaat door de stadhouder (erfelijk staatshoofd).
Willem V (1766-1795) en zijn volgelingen werden tijdelijk afgezet in een gewapende opstand. De
structuur van lokale bestuursorganen in verschillende delen van Nederland werd gewijzigd op basis
van nieuwe idealen.
Deze nieuwe idealen waren geïnspireerd op de Amerikaanse Revolutie – van volkssoevereiniteit en
een Republikeinse plicht om deel te nemen aan de regering. Een grotere vrije betrokkenheid van het volk
bij politieke zaken een Republikeinse politieke gemeenschap zou beschermen die beter in staat is het
publiek te dienen.
De patriotten bevorderden een sterk nationalisme en waren een gemeenschap van gelijkgestemden.
Dit bleek uit de opvallende programmatische samenhang in hun verlangen om sociale en morele
achteruitgang tegen te gaan. → ‘’morele herbewapening’’
Er moest een eind komen aan de uitsluiting van politieke functies door regent-oligarchieën en het
patronaat van de stadhouder. → Politieke participatie en vertegenwoordiging.
Patriot and Batavian Authors on Public Morality (1770s – 1813) Administrative Theory & Praxis,
36(1), 73-94.
Periode van 1750 en 1850 wordt gekenmerkt als een van de belangrijkste overgangen in de
politieke, intellectuele en bestuurlijke ontwikkeling (Franse Revolutie 1789-1799 en de Verlichting). In
deze periode stond de verandering in de sociaal-politieke woordenschat en ideologie centraal als
gevolg van processen van democratisering, bureaucratisering en politisering.
In dit artikel zal Kerkhoff beargumenteren dat soortgelijke processen een duidelijke stempel hebben
gedrukt op de Nederlandse bestuursgeschiedenis. Hij zal het belang van de periode 1750-1850
uitbreiden tot het vroegmoderne Nederland, en dan specifiek de periode 1770-1813. Hij zal zich
richten op de ontwikkelingen rond het denken over het publieke moraal en bestuur.
Tussen 1770 en 1813 nieuwe publieke waarden over democratisering, bureaucratisering en
politisering. Er kwamen nieuwe normatieve grondslagen voor het Nederlandse bestuur. De
veranderingen waren van invloed op pogingen tot institutionele hervorming van het openbaar
bestuur en hielp om de publieke moraal te veranderen.
Publiek moraal: de normen van moreel aanvaardbaar gedrag voor ambtsdragers. De publieke moraal
werd specifiek beïnvloed door pogingen tot morele hervorming door verschillende belangrijke, maar
over het algemeen over het hoofd geziene vroegmoderne Nederlandse schrijvers over openbaar
bestuur.
De publieke moraal wordt besproken aan de hand van twee bestuurlijke hervormingsbewegingen in
Nederland. Beide bewegingen waren keerpunten in de Nederlandse bestuursgeschiedenis en het
denken over de publieke moraal:
1. Patriotten
2. Bataven
Patriotten
De patriot-beweging streefde een morele hervorming van bestuur na. Het ontstond in 1770 door een
groeiende ergernis over machtsmisbruik, patronage en nepotisme van de bestuurlijke elite.
Patronage: bij patronage is er een ongelijke betrekking waarbij een hogergeplaatst persoon gunsten
verleent aan een lagergeplaatst persoon in ruil voor eerbetoon, trouw of diensten.
Nepotisme: vriendjespolitiek.
Door buitenlandse militaire dreiging en een gevoel van economische neergang waren de patriotten
kritisch over de bestaande politieke en sociale orde en brachten zij een visie naar voren van een
goede samenleving gekenmerkt door hogere normen van de openbare moraal. Zij riepen op tot een
einde aan het patronaat door de stadhouder (erfelijk staatshoofd).
Willem V (1766-1795) en zijn volgelingen werden tijdelijk afgezet in een gewapende opstand. De
structuur van lokale bestuursorganen in verschillende delen van Nederland werd gewijzigd op basis
van nieuwe idealen.
Deze nieuwe idealen waren geïnspireerd op de Amerikaanse Revolutie – van volkssoevereiniteit en
een Republikeinse plicht om deel te nemen aan de regering. Een grotere vrije betrokkenheid van het volk
bij politieke zaken een Republikeinse politieke gemeenschap zou beschermen die beter in staat is het
publiek te dienen.
De patriotten bevorderden een sterk nationalisme en waren een gemeenschap van gelijkgestemden.
Dit bleek uit de opvallende programmatische samenhang in hun verlangen om sociale en morele
achteruitgang tegen te gaan. → ‘’morele herbewapening’’
Er moest een eind komen aan de uitsluiting van politieke functies door regent-oligarchieën en het
patronaat van de stadhouder. → Politieke participatie en vertegenwoordiging.
