Tijdvak 1: TIJD VAN JAGER EN BOEREN (tot -3000VC)
*1 De levenswijze van jagers en boeren
De homo sapiens= de denkende mens
- ca 200.000 VC in afrika
- ca 80.000 VC in azië
- ca 40.000 VC in z-eu
- ca 10.000 VC in n-eu (toen pas einde ijstijd)
Mensen leefde in de tijd van de “homo sapiens” in een samenleving v jagers en verzamelaars
- vrijwel geen sociale hiërarchie
- duidelijke taakverdeling
- kleine groepen
- nomaden
In de tijd van jagers en verzamelaar geen schrift
Prehistorie=de tijd zonder schrift
kennis door: grotschilderingen,opgravingen,fossielen
steentijd
*2Het ontstaan v landbouw en landbouwsamenleving
Neoliticum= “nieuwe steentijd’ -ca 11.000 VC
nieuwe gepolijste stenen gereedschappen werden in die tijd uitgevonden
Landbouwrevolutie= tussen 10.000-30.000VC
de overgang v jagen en verzamelen naar landbouw
heel traag proces (toch wel een revolutie: heel veel impact)
- begon in de Vruchtbare Halve Maan (midden-oosten)
rond 10.000 VC begonnen jagers en verzamelaars zelf graan te verbouwen
- rond 7.500VC veeteelt Jagers en verzamelaars veranderden langzaamaan in boeren
Sedentaire revolutie= overgang v nomadisch bestaan naar het hebben van een permanente
woonplaats
*3 Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
rond 3000VC
De Bronstijd= brons uitgevonden, verving “vuursteen”
Ontstonden eerste steden in het gebied van de Vruchtbare Halve maan
-vruchtbare grond (door rivieren Tegris en Eufraat)
-akkerbouw + irrigatiesystemen
hierdoor groei voedselproductie= groei bevolking
Men kon zich gaan specialiseren + handelen (koopmannen)
niet langer op land te werken + overvloed aan voedsel
Beschavingen (gewoontes/gebruiken/normen/waarden) ontstaan
kwam een arbeidsdeling en een hiërarchische orde ontstaat
,Door de hiërarchische orde ontstonden sociale verschillen in de agrarische samenlevingen
stadbestuurder handhaafde de orde (later koningen + ambtenaren)
ca 3300 VC eerste schrift uitgevonden= SPIJKERSCHRIFT
om de administratie bij te houden over voedselvoorraden
ca 3100 VC ontwikkelde de Egyptenaren hiërogliefen
ook ontstond de 1e staat het Egyptische Rijk
Staat= afgebakend gebied met centraal bestuur + rechtsysteem geldt voor iedereen
De Farao had de hoogste rechterlijke macht
Er was weinig inspraak op politiek + economisch gebied: op handelsgebied was er weinig ruimte voor
eigen initiatief
daarom waren er in vergelijk met Mesopotamië in Egypte geen handelssteden + handelaren
TIJDVAK 2: TIJD VAN GRIEKEN EN ROMEINEN (-3000VC-500)
*4 de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de
Griekse stadsstaat
Klassieke Griekenland was verdeeld in Polis/stadsstaat
Elke Polis had zijn eigen bestuur/ bestuursvorm/leger
Athene kreeg in 500VC een democratie=alle burgers (mannen) die het Atheense burgerrecht bezaten
mochten meestemmen over het bestuur “regering voor het volk”
De belangrijkste beslissingen werden gemaakt door de volksvergadering – de volksvergadering
stelde de wetten op
burgers kregen geld om de volksvergadering bij te wonen: zo konden ook de armere burgers
deelnemen aan de volksvergadering en dus kon een groter deel vd Atheense burgers
deelnemen aan het bestuur
Er was kritiek op de democratie met name door Aristoteles en Plato: zij vonden dat een democratie,
een staatsvorm v vrije burgers alleen maar om kon slaan in een ochlorcratie=de chaotische menigte
heeft de autoriteit
- ze vonden dat de filosofen de macht zouden moeten hebben
De Griekse filosofie vaak beschouwd als het begin van de wetenschap
De bekendste heerser uit de Griekse Periode – Alexander de Grote (356-323VC)
*6 De groei van het Romeinse Imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa
verspreidden
754 VC Rome gesticht
vanaf de 4e eeuw voor Christus begon de expansie van het Romeinse Rijk
Het Romeinse Rijk bleef eeuwen intact door:
“Diplomatie en Leger”
Diplomatie= bondgenootschappen sluiten
Leger= als de bondgenootschappen niet werken, met fysieke kracht overwinnen
, De Romeinen behandelden de verslagen volken edelmoedig in de hoop dat ze zich niet meer
zouden verzetten
soms kregen de leiders van deze volken zelfs Romeins Burgerrecht (aanzien,privileges)
Romeinse Rijk
geleid door magistraten (niet een leider)
magistraten werden aangewezen in volksvergadering (Republiek)
centrale bestuur= senaat (vergadering v belangrijkste burgers/elite)
Maar
laatste 2 eeuwen VC werd Rome verscheurd door conflicten
machtige mannen streden om de macht Gaius Julius Ceasar maakt een einde aan de
republiek:dictator
-werd in 44VC vermoord – achterneef Octavianus opvolger liet zichzelf Augustus noemen + eerste
keizer van het Romeinse Keizerrijk (27VC-14)
De Romeinse levenswijze is sterk beïnvloed door de Grieken > Grieks-Romeinse cultuur
*5 De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De klassieke oudheid= de Grieks-Romeinse cultuur
Romanisering= het overnemen van de Romeinse cultuur en het latijn – dit droeg bij aan de culturele
eenwording binnen het Romeinse Rijk
*7 De Confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-
Europa
Het Noorden/Westen v EU vooral bewoond door agrarische stammen: Kelten/Germanen
De Germanen werden gezien als “barbaren”: geen schrift, landbouwsamenlevingen
De Rijn was de grens werd door Augustus beschermd
de Germanen werden een steeds grotere bedreiging voor het Romeinse Rijk
(Slag bij het Teutoburgerwoud-gewonnen door G)
*8 De ontwikkeling v het Jodendom en het Christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten
Grieken, Romeinen en Germanen- polytheïsme (geloof in meerdere goden)
Het Jodendom de eerste monotheïstisch godsdienst (één god)
Jodendom
Hoofdstad: Jeruzalem- Tenach- Joodse profeet is Mozes
De joden geloofde maar in één god, dit stond ook beschreven in de 10geboden
Dit was een probleem voor de Romeinen- want die wilden dat iedereen geloofde in de KEIZER als
god
maar de joden geloofde als in hun enige god Jahweh/ jehova
Christendom
Bijbel, profeet Jezus v Nazareth
Christenen werden vervolgd in het Romeinse rijk omdat ze net als de joden weigerden de keizer als
god te vereren
*1 De levenswijze van jagers en boeren
De homo sapiens= de denkende mens
- ca 200.000 VC in afrika
- ca 80.000 VC in azië
- ca 40.000 VC in z-eu
- ca 10.000 VC in n-eu (toen pas einde ijstijd)
Mensen leefde in de tijd van de “homo sapiens” in een samenleving v jagers en verzamelaars
- vrijwel geen sociale hiërarchie
- duidelijke taakverdeling
- kleine groepen
- nomaden
In de tijd van jagers en verzamelaar geen schrift
Prehistorie=de tijd zonder schrift
kennis door: grotschilderingen,opgravingen,fossielen
steentijd
*2Het ontstaan v landbouw en landbouwsamenleving
Neoliticum= “nieuwe steentijd’ -ca 11.000 VC
nieuwe gepolijste stenen gereedschappen werden in die tijd uitgevonden
Landbouwrevolutie= tussen 10.000-30.000VC
de overgang v jagen en verzamelen naar landbouw
heel traag proces (toch wel een revolutie: heel veel impact)
- begon in de Vruchtbare Halve Maan (midden-oosten)
rond 10.000 VC begonnen jagers en verzamelaars zelf graan te verbouwen
- rond 7.500VC veeteelt Jagers en verzamelaars veranderden langzaamaan in boeren
Sedentaire revolutie= overgang v nomadisch bestaan naar het hebben van een permanente
woonplaats
*3 Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
rond 3000VC
De Bronstijd= brons uitgevonden, verving “vuursteen”
Ontstonden eerste steden in het gebied van de Vruchtbare Halve maan
-vruchtbare grond (door rivieren Tegris en Eufraat)
-akkerbouw + irrigatiesystemen
hierdoor groei voedselproductie= groei bevolking
Men kon zich gaan specialiseren + handelen (koopmannen)
niet langer op land te werken + overvloed aan voedsel
Beschavingen (gewoontes/gebruiken/normen/waarden) ontstaan
kwam een arbeidsdeling en een hiërarchische orde ontstaat
,Door de hiërarchische orde ontstonden sociale verschillen in de agrarische samenlevingen
stadbestuurder handhaafde de orde (later koningen + ambtenaren)
ca 3300 VC eerste schrift uitgevonden= SPIJKERSCHRIFT
om de administratie bij te houden over voedselvoorraden
ca 3100 VC ontwikkelde de Egyptenaren hiërogliefen
ook ontstond de 1e staat het Egyptische Rijk
Staat= afgebakend gebied met centraal bestuur + rechtsysteem geldt voor iedereen
De Farao had de hoogste rechterlijke macht
Er was weinig inspraak op politiek + economisch gebied: op handelsgebied was er weinig ruimte voor
eigen initiatief
daarom waren er in vergelijk met Mesopotamië in Egypte geen handelssteden + handelaren
TIJDVAK 2: TIJD VAN GRIEKEN EN ROMEINEN (-3000VC-500)
*4 de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de
Griekse stadsstaat
Klassieke Griekenland was verdeeld in Polis/stadsstaat
Elke Polis had zijn eigen bestuur/ bestuursvorm/leger
Athene kreeg in 500VC een democratie=alle burgers (mannen) die het Atheense burgerrecht bezaten
mochten meestemmen over het bestuur “regering voor het volk”
De belangrijkste beslissingen werden gemaakt door de volksvergadering – de volksvergadering
stelde de wetten op
burgers kregen geld om de volksvergadering bij te wonen: zo konden ook de armere burgers
deelnemen aan de volksvergadering en dus kon een groter deel vd Atheense burgers
deelnemen aan het bestuur
Er was kritiek op de democratie met name door Aristoteles en Plato: zij vonden dat een democratie,
een staatsvorm v vrije burgers alleen maar om kon slaan in een ochlorcratie=de chaotische menigte
heeft de autoriteit
- ze vonden dat de filosofen de macht zouden moeten hebben
De Griekse filosofie vaak beschouwd als het begin van de wetenschap
De bekendste heerser uit de Griekse Periode – Alexander de Grote (356-323VC)
*6 De groei van het Romeinse Imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa
verspreidden
754 VC Rome gesticht
vanaf de 4e eeuw voor Christus begon de expansie van het Romeinse Rijk
Het Romeinse Rijk bleef eeuwen intact door:
“Diplomatie en Leger”
Diplomatie= bondgenootschappen sluiten
Leger= als de bondgenootschappen niet werken, met fysieke kracht overwinnen
, De Romeinen behandelden de verslagen volken edelmoedig in de hoop dat ze zich niet meer
zouden verzetten
soms kregen de leiders van deze volken zelfs Romeins Burgerrecht (aanzien,privileges)
Romeinse Rijk
geleid door magistraten (niet een leider)
magistraten werden aangewezen in volksvergadering (Republiek)
centrale bestuur= senaat (vergadering v belangrijkste burgers/elite)
Maar
laatste 2 eeuwen VC werd Rome verscheurd door conflicten
machtige mannen streden om de macht Gaius Julius Ceasar maakt een einde aan de
republiek:dictator
-werd in 44VC vermoord – achterneef Octavianus opvolger liet zichzelf Augustus noemen + eerste
keizer van het Romeinse Keizerrijk (27VC-14)
De Romeinse levenswijze is sterk beïnvloed door de Grieken > Grieks-Romeinse cultuur
*5 De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De klassieke oudheid= de Grieks-Romeinse cultuur
Romanisering= het overnemen van de Romeinse cultuur en het latijn – dit droeg bij aan de culturele
eenwording binnen het Romeinse Rijk
*7 De Confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-
Europa
Het Noorden/Westen v EU vooral bewoond door agrarische stammen: Kelten/Germanen
De Germanen werden gezien als “barbaren”: geen schrift, landbouwsamenlevingen
De Rijn was de grens werd door Augustus beschermd
de Germanen werden een steeds grotere bedreiging voor het Romeinse Rijk
(Slag bij het Teutoburgerwoud-gewonnen door G)
*8 De ontwikkeling v het Jodendom en het Christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten
Grieken, Romeinen en Germanen- polytheïsme (geloof in meerdere goden)
Het Jodendom de eerste monotheïstisch godsdienst (één god)
Jodendom
Hoofdstad: Jeruzalem- Tenach- Joodse profeet is Mozes
De joden geloofde maar in één god, dit stond ook beschreven in de 10geboden
Dit was een probleem voor de Romeinen- want die wilden dat iedereen geloofde in de KEIZER als
god
maar de joden geloofde als in hun enige god Jahweh/ jehova
Christendom
Bijbel, profeet Jezus v Nazareth
Christenen werden vervolgd in het Romeinse rijk omdat ze net als de joden weigerden de keizer als
god te vereren
