Samenvatting Geschiedenis
HAVO / VWO
Memo 2A (exemplaar uit 2020)
Hoofstuk 2 De Gouden Eeuw
Tijd van regenten en vorsten
Paragraaf 2.1 t/m 2.4 (Handel en nijverheid in de Republiek, Cultuur en
samenleving in de Republiek, Burgers aan de macht, Vorsten met
absolute macht)
§2.1 Handel en nijverheid in de Republiek
Beschrijf hoe de De ontwikkeling verdeelt in 5 onderdelen:
economie zich 1. In de late middeleeuwen: In heel West-Europa bloeide de
ontwikkelde in de handel. In Oost-Nederland sloten steden (o.a. Deventer en
Republiek. Zwolle) zich aan bij de Hanze. Ze handelden vooral met
gebieden rond de Oostzee in graan en hout.
2. Na 1450 namen Hollandse steden (o.a. Amsterdam, Hoorn en
Enkhuizen) deze Oostzeevaart over. Antwerpen was de
belangrijkste handelsstad in de Nederlanden. Hier kwamen
verschillende vaarroutes (3) bij elkaar: Oostzeegebied, het
Middellandse zeegebied en Azië.
3. In 1585 werd Antwerpen heroverd door de Spanjaarden.
Opstandelingen uit het noorden blokkeerde de haven. Kooplui
en Ambachtslieden vluchtten de stad uit naar Holland. En zo
verplaatste de handel zich. Holland kreeg er veel kennis, geld
en arbeidskracht bij. Rond 1600 ging de ontwikkeling snel.
4. De republiek verdiende het meest via handelskapitalisme. Dat
ging zo: kooplui kochten voor geld (kapitaal) producten in en
verkochten die met winst. Deze winst werd weer geïnvesteerd
in nieuwe handelsproducten. Ze werden steeds rijker.
5. Producten werden vaak een tijdje opgeslagen in een pakhuis en
pas verkocht in tijden van schaarste. Want dan konden ze een
hogere prijs vragen. Dit heet een stapelmarkt.
Oostzeevaart Handel tussen Nederland en het Oostzeegebied.
Handelskapitalisme Een vorm van economie waarin het meeste geld wordt verdiend in de
handel. Het maken van producten is in deze economie (nog) niet zo
belangrijk.
Stapelmarkt Plaats waar ingekochte producten worden opgeslagen om vandaaruit
weer te worden verhandeld. Producten gaan niet rechtstreeks van
maker naar gebruiker.
Wereldeconomie Een economie die zich over de hele wereld uitstrekt, doordat producten
uit landen van de hele wereld worden verhandeld.
1
, Beschrijf hoe de De ontwikkeling tot een wereldeconomie in 4 stappen:
economie van de 1. De wereldeconomie was in de 16e eeuw ontstaan omdat Spanje
Republiek onderdeel en Portugal nieuwe werelddelen en vaarroutes hadden ontdekt.
werd van de Uit Amerika kwam o.a. rietsuiker, cacao, koffie en tabak. Uit Azië
wereldeconomie kwam o.a. specerijen als peper, nootmuskaat, foelie en kruidnagel.
(benoem VOC & WIC). 2. In de republiek gingen ze meedoen door speciale handelsbedrijven
(‘compagnieën’) op te richten, die vooral actief waren in ‘Oost-
Indië’ (tegenwoordig Indonesië).
3. In 1602 verenigde ze deze bedrijven tot één compagnie om
concurrentie te voorkomen. Dit werd de VOC. Dit bedrijf zetten in
Azië en Afrika een groot netwerk van handelsposten op. Ze kregen
bijzondere rechten:
- het handelsmonopolie op Azië
- Ze mochten oorlog voeren. Bv. tegen Aziatische vorsten om
zo gunstigere prijzen af te dwingen.
4. In 1621 richten Hollandse en Zeeuwse kooplui, omdat de VOC een
succes was, de WIC op. De WIC is vergelijkbaar met de VOC, maar
deed ook aan ‘kaapvaart’. Dit is piraterij met toestemming van de
Staten-Generaal. De WIC had minder succes door:
- De concurrentie van Spanje, Portugal en Engeland.
- De kostte van de verdediging van handelsposten.
VOC Verenigde Oost-Indische Compagnie (1602). Een handelsmaatschappij
die in de republiek als enige met Azië mocht handelen.
WIC West-Indische Compagnie (1621). Een handelsmaatschappij die in de
republiek als enige met Amerika en West-Afrika mocht handelen.
Handelsmonopolie Het recht om als enige handel te mogen drijven met een bepaald
gebied.
Driehoekshandel De handel tussen Europa, West-Afrika en Amerika (op de kaart te zien
als een driehoek).
Plantageslavernij Gedwongen arbeid door slaven op tropische landbouwbedrijven waar
één product werd verbouwd.
Leg het verband uit In West-Afrika werden mensen gevangen genomen door de WIC. Deze
tussen de driehoeks- mensen werden verscheept naar Amerika om daar op plantages te
handel, de slavenhandel werken. De opbrengst van de plantages (bv. rietsuiker, cacao, koffie of
en de plantageslavernij. tabak) werd door de WIC verscheept en verkocht in Europa. Vervolgens
konden de schepen van de WIC weer naar West-Afrika met wapens,
buskruit en textiel om slaven van te kopen. Ze verhandelde ook goud en
ivoor. In 300 jaar hebben Europeanen naar schatting 11 miljoen
mensen als slaaf naar Amerika gebracht. Nederlandse aandeel was 5%.
De plantageslavernij was een wreed systeem. Het werk was zwaar en
de slaven waren rechteloos. Ze waren bezit en konden moeilijk een
gezin stichten, want man, vrouw en kind konden los van elkaar verkocht
worden. Ook in Azië werden mensen gedwongen om voor Europeanen
te werken.
2
HAVO / VWO
Memo 2A (exemplaar uit 2020)
Hoofstuk 2 De Gouden Eeuw
Tijd van regenten en vorsten
Paragraaf 2.1 t/m 2.4 (Handel en nijverheid in de Republiek, Cultuur en
samenleving in de Republiek, Burgers aan de macht, Vorsten met
absolute macht)
§2.1 Handel en nijverheid in de Republiek
Beschrijf hoe de De ontwikkeling verdeelt in 5 onderdelen:
economie zich 1. In de late middeleeuwen: In heel West-Europa bloeide de
ontwikkelde in de handel. In Oost-Nederland sloten steden (o.a. Deventer en
Republiek. Zwolle) zich aan bij de Hanze. Ze handelden vooral met
gebieden rond de Oostzee in graan en hout.
2. Na 1450 namen Hollandse steden (o.a. Amsterdam, Hoorn en
Enkhuizen) deze Oostzeevaart over. Antwerpen was de
belangrijkste handelsstad in de Nederlanden. Hier kwamen
verschillende vaarroutes (3) bij elkaar: Oostzeegebied, het
Middellandse zeegebied en Azië.
3. In 1585 werd Antwerpen heroverd door de Spanjaarden.
Opstandelingen uit het noorden blokkeerde de haven. Kooplui
en Ambachtslieden vluchtten de stad uit naar Holland. En zo
verplaatste de handel zich. Holland kreeg er veel kennis, geld
en arbeidskracht bij. Rond 1600 ging de ontwikkeling snel.
4. De republiek verdiende het meest via handelskapitalisme. Dat
ging zo: kooplui kochten voor geld (kapitaal) producten in en
verkochten die met winst. Deze winst werd weer geïnvesteerd
in nieuwe handelsproducten. Ze werden steeds rijker.
5. Producten werden vaak een tijdje opgeslagen in een pakhuis en
pas verkocht in tijden van schaarste. Want dan konden ze een
hogere prijs vragen. Dit heet een stapelmarkt.
Oostzeevaart Handel tussen Nederland en het Oostzeegebied.
Handelskapitalisme Een vorm van economie waarin het meeste geld wordt verdiend in de
handel. Het maken van producten is in deze economie (nog) niet zo
belangrijk.
Stapelmarkt Plaats waar ingekochte producten worden opgeslagen om vandaaruit
weer te worden verhandeld. Producten gaan niet rechtstreeks van
maker naar gebruiker.
Wereldeconomie Een economie die zich over de hele wereld uitstrekt, doordat producten
uit landen van de hele wereld worden verhandeld.
1
, Beschrijf hoe de De ontwikkeling tot een wereldeconomie in 4 stappen:
economie van de 1. De wereldeconomie was in de 16e eeuw ontstaan omdat Spanje
Republiek onderdeel en Portugal nieuwe werelddelen en vaarroutes hadden ontdekt.
werd van de Uit Amerika kwam o.a. rietsuiker, cacao, koffie en tabak. Uit Azië
wereldeconomie kwam o.a. specerijen als peper, nootmuskaat, foelie en kruidnagel.
(benoem VOC & WIC). 2. In de republiek gingen ze meedoen door speciale handelsbedrijven
(‘compagnieën’) op te richten, die vooral actief waren in ‘Oost-
Indië’ (tegenwoordig Indonesië).
3. In 1602 verenigde ze deze bedrijven tot één compagnie om
concurrentie te voorkomen. Dit werd de VOC. Dit bedrijf zetten in
Azië en Afrika een groot netwerk van handelsposten op. Ze kregen
bijzondere rechten:
- het handelsmonopolie op Azië
- Ze mochten oorlog voeren. Bv. tegen Aziatische vorsten om
zo gunstigere prijzen af te dwingen.
4. In 1621 richten Hollandse en Zeeuwse kooplui, omdat de VOC een
succes was, de WIC op. De WIC is vergelijkbaar met de VOC, maar
deed ook aan ‘kaapvaart’. Dit is piraterij met toestemming van de
Staten-Generaal. De WIC had minder succes door:
- De concurrentie van Spanje, Portugal en Engeland.
- De kostte van de verdediging van handelsposten.
VOC Verenigde Oost-Indische Compagnie (1602). Een handelsmaatschappij
die in de republiek als enige met Azië mocht handelen.
WIC West-Indische Compagnie (1621). Een handelsmaatschappij die in de
republiek als enige met Amerika en West-Afrika mocht handelen.
Handelsmonopolie Het recht om als enige handel te mogen drijven met een bepaald
gebied.
Driehoekshandel De handel tussen Europa, West-Afrika en Amerika (op de kaart te zien
als een driehoek).
Plantageslavernij Gedwongen arbeid door slaven op tropische landbouwbedrijven waar
één product werd verbouwd.
Leg het verband uit In West-Afrika werden mensen gevangen genomen door de WIC. Deze
tussen de driehoeks- mensen werden verscheept naar Amerika om daar op plantages te
handel, de slavenhandel werken. De opbrengst van de plantages (bv. rietsuiker, cacao, koffie of
en de plantageslavernij. tabak) werd door de WIC verscheept en verkocht in Europa. Vervolgens
konden de schepen van de WIC weer naar West-Afrika met wapens,
buskruit en textiel om slaven van te kopen. Ze verhandelde ook goud en
ivoor. In 300 jaar hebben Europeanen naar schatting 11 miljoen
mensen als slaaf naar Amerika gebracht. Nederlandse aandeel was 5%.
De plantageslavernij was een wreed systeem. Het werk was zwaar en
de slaven waren rechteloos. Ze waren bezit en konden moeilijk een
gezin stichten, want man, vrouw en kind konden los van elkaar verkocht
worden. Ook in Azië werden mensen gedwongen om voor Europeanen
te werken.
2
