''We hebben de technologie, we moeten er alleen nog achterkomen hoe we deze het beste kunnen gebruiken''
1
,Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het afstudeeronderzoek dat ik heb geschreven in het kader van mijn opleiding hbo-
verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht.
Gedurende mijn minor in Michigan (Verenigde Staten) ben ik voor het eerst in aanraking gekomen
met een virtual reality bril. Ik mocht met een virtual reality bril verpleegtechnische handelingen
uitvoeren. Dit wekte bij mij veel nieuwsgierigheid op. Ik ben me daarom meer gaan verdiepen in de
virtual reality technologie. Hierdoor kwam ik erachter dat een virtual reality bril de pijnbeleving van
de mens kan beïnvloeden.
De Da Vinci Kliniek heeft mij de mogelijkheid gegeven om mijn afstudeeronderzoek uit te voeren
binnen hun bijzondere en innovatieve organisatie. Met veel enthousiasme en motivatie heb ik aan
mijn afstudeeronderzoek gewerkt. Ik durf te stellen dat dit afstudeeronderzoek enerzijds een mooie
afsluiting is van mijn studie hbo-verpleegkunde, maar anderzijds ook een potentiële start kan zijn om
een nieuwe interventie te implementeren binnen de Da Vinci Kliniek.
Een woord van dank is op zijn plaats aan mijn begeleidster Denise Joseph. Dank voor het delen van je
kennis en expertise. Jouw opbouwende feedback gaf mij elke keer een steuntje in de rug om door te
gaan met mijn afstudeeronderzoek. Ik had me geen betere begeleidster kunnen wensen.
Da Vinci Kliniek: dank dat jullie mijn onderzoeksvoorstel met open armen hebben ontvangen en dat
jullie (ondanks de turbulente periode) mij hebben ondersteund waar nodig. Daarnaast wil ik bij
dezen alle respondenten van mijn onderzoek bedanken. Jullie hebben allemaal een belangrijke
bijdrage geleverd aan mijn afstudeeronderzoek. Het delen van jullie ideeën, ervaringen en kritische
blik gaven mij de belangrijke puzzelstukjes om dit afstudeeronderzoek tot een goed geheel te
vormen.
Tot slot wil ik graag mijn ouders, vriendinnen en huisgenoten bedanken voor hun steun en
vertrouwen in mij.
Michelle Bosch,
Utrecht, 1 juni 2020
2
,Samenvatting
Wereldwijd stijgt de incidentie van complexe wonden. Een complexe wond wordt gekenmerkt door
een wond die langer dan vier weken bestaat. De behandelingen van een complexe wond gaan vaak
gepaard met acute pijn. De interventies om deze pijn te bestrijden zijn echter schaars. Ook de Da
Vinci Kliniek ondervindt dit probleem in de dagelijkse praktijk, hier worden complexe wonden
behandeld met één doel: genezing.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de virtual reality (VR) bril het vermogen heeft om acute
pijn te reduceren. Het doel van dit onderzoek is inzichtelijk maken of de VR-bril als pijninterventie
gedurende de wondbehandelingen van de Da Vinci Kliniek ingezet kan worden. Hiervoor is een
kwalitatieve methode gebruikt, waarbij zowel literatuur- als praktijkonderzoek is uitgevoerd.
Gedurende het praktijkonderzoek zijn tien semigestructureerde interviews afgenomen bij experts op
het gebied van VR, wondverpleegkundigen en één patiënt van de Da Vinci Kliniek.
Uit het literatuuronderzoek blijkt dat de VR-bril acute pijn kan reduceren. Het praktijkonderzoek vult
daarop aan dat veel processen doorlopen moeten worden om dit succes te bereiken. Dit vereist een
implementatietraject waarbij de VR-bril volledig afgestemd wordt op de afdeling. De
gebruiksvriendelijkheid, breed aanbod aan virtuele omgevingen, bekwame verpleegkundigen en
technische ondersteuning zijn belangrijke randvoorwaarden voor optimaal gebruik van de VR-bril.
Het is echter nog onduidelijk of patiënten de VR-bril zouden willen gebruiken. Daarom is het advies
om alvorens in kaart te brengen of voldoende patiënten van de Da Vinci Kliniek baat hebben bij de
VR-bril. Voor succesvol gebruik van de VR-bril wordt aanbevolen om een uitgebreid
implementatietraject te doorlopen. Voor de wondverpleegkundigen is het raadzaam dat zij de VR-bril
pas inzetten, als zij zich vertrouwd voelen met de apparatuur. Tot slot wordt het geadviseerd om een
pilotstudie te starten waarbij de aanvaardbaarheid, effectiviteit en haalbaarheid van de VR-bril
gemeten wordt binnen de Da Vinci Kliniek.
3
, Inhoudsopgave
Voorwoord ..................................................................................................................................................... 1
Samenvatting ................................................................................................................................................. 3
Inleiding ......................................................................................................................................................... 5
Methoden ...................................................................................................................................................... 7
Onderzoeksdesign.......................................................................................................................................... 7
Onderzoekspopulatie..................................................................................................................................... 7
Dataverzameling ............................................................................................................................................ 8
Data-analyse .................................................................................................................................................. 9
Ethische overwegingen .................................................................................................................................. 9
Resultaten .................................................................................................................................................... 10
Wondbehandeling ....................................................................................................................................... 10
Implementatietraject ................................................................................................................................... 11
VR in de praktijk ........................................................................................................................................... 12
Persoonsgebonden factoren........................................................................................................................ 12
Effect VR ...................................................................................................................................................... 13
Discussie....................................................................................................................................................... 14
Vergelijking met eerdere studies ................................................................................................................. 14
Sterke en zwakke kanten van het onderzoek .............................................................................................. 14
Implicaties .................................................................................................................................................... 15
Conclusie ...................................................................................................................................................... 16
Advies .......................................................................................................................................................... 17
Literatuurlijst ................................................................................................................................................ 18
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 22
Bijlage 1 zoekstrategie/dataverzameling literatuuronderzoek ........................................................................ 22
Bijlage 2 beoordeling wetenschappelijke artikelen .......................................................................................... 26
Bijlage 3 COREQ-richtlijn .................................................................................................................................. 34
Bijlage 4 interviewguide ................................................................................................................................... 36
Bijlage 5 informatiebrief ................................................................................................................................... 39
Bijlage 6 codeboom .......................................................................................................................................... 40
Bijlage 7 reflectieverslag................................................................................................................................... 41
Bijlage 8 logboek onderzoeker.......................................................................................................................... 44
Bijlage 9 checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data ............................................................................. 47
Bijlage 10 aanwezigheidsbewijzen themaweken ........................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Bijlage 11 reflectieverslag en beoordeling samenwerking opdrachtgever ....................................................... 48
4
1
,Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het afstudeeronderzoek dat ik heb geschreven in het kader van mijn opleiding hbo-
verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht.
Gedurende mijn minor in Michigan (Verenigde Staten) ben ik voor het eerst in aanraking gekomen
met een virtual reality bril. Ik mocht met een virtual reality bril verpleegtechnische handelingen
uitvoeren. Dit wekte bij mij veel nieuwsgierigheid op. Ik ben me daarom meer gaan verdiepen in de
virtual reality technologie. Hierdoor kwam ik erachter dat een virtual reality bril de pijnbeleving van
de mens kan beïnvloeden.
De Da Vinci Kliniek heeft mij de mogelijkheid gegeven om mijn afstudeeronderzoek uit te voeren
binnen hun bijzondere en innovatieve organisatie. Met veel enthousiasme en motivatie heb ik aan
mijn afstudeeronderzoek gewerkt. Ik durf te stellen dat dit afstudeeronderzoek enerzijds een mooie
afsluiting is van mijn studie hbo-verpleegkunde, maar anderzijds ook een potentiële start kan zijn om
een nieuwe interventie te implementeren binnen de Da Vinci Kliniek.
Een woord van dank is op zijn plaats aan mijn begeleidster Denise Joseph. Dank voor het delen van je
kennis en expertise. Jouw opbouwende feedback gaf mij elke keer een steuntje in de rug om door te
gaan met mijn afstudeeronderzoek. Ik had me geen betere begeleidster kunnen wensen.
Da Vinci Kliniek: dank dat jullie mijn onderzoeksvoorstel met open armen hebben ontvangen en dat
jullie (ondanks de turbulente periode) mij hebben ondersteund waar nodig. Daarnaast wil ik bij
dezen alle respondenten van mijn onderzoek bedanken. Jullie hebben allemaal een belangrijke
bijdrage geleverd aan mijn afstudeeronderzoek. Het delen van jullie ideeën, ervaringen en kritische
blik gaven mij de belangrijke puzzelstukjes om dit afstudeeronderzoek tot een goed geheel te
vormen.
Tot slot wil ik graag mijn ouders, vriendinnen en huisgenoten bedanken voor hun steun en
vertrouwen in mij.
Michelle Bosch,
Utrecht, 1 juni 2020
2
,Samenvatting
Wereldwijd stijgt de incidentie van complexe wonden. Een complexe wond wordt gekenmerkt door
een wond die langer dan vier weken bestaat. De behandelingen van een complexe wond gaan vaak
gepaard met acute pijn. De interventies om deze pijn te bestrijden zijn echter schaars. Ook de Da
Vinci Kliniek ondervindt dit probleem in de dagelijkse praktijk, hier worden complexe wonden
behandeld met één doel: genezing.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de virtual reality (VR) bril het vermogen heeft om acute
pijn te reduceren. Het doel van dit onderzoek is inzichtelijk maken of de VR-bril als pijninterventie
gedurende de wondbehandelingen van de Da Vinci Kliniek ingezet kan worden. Hiervoor is een
kwalitatieve methode gebruikt, waarbij zowel literatuur- als praktijkonderzoek is uitgevoerd.
Gedurende het praktijkonderzoek zijn tien semigestructureerde interviews afgenomen bij experts op
het gebied van VR, wondverpleegkundigen en één patiënt van de Da Vinci Kliniek.
Uit het literatuuronderzoek blijkt dat de VR-bril acute pijn kan reduceren. Het praktijkonderzoek vult
daarop aan dat veel processen doorlopen moeten worden om dit succes te bereiken. Dit vereist een
implementatietraject waarbij de VR-bril volledig afgestemd wordt op de afdeling. De
gebruiksvriendelijkheid, breed aanbod aan virtuele omgevingen, bekwame verpleegkundigen en
technische ondersteuning zijn belangrijke randvoorwaarden voor optimaal gebruik van de VR-bril.
Het is echter nog onduidelijk of patiënten de VR-bril zouden willen gebruiken. Daarom is het advies
om alvorens in kaart te brengen of voldoende patiënten van de Da Vinci Kliniek baat hebben bij de
VR-bril. Voor succesvol gebruik van de VR-bril wordt aanbevolen om een uitgebreid
implementatietraject te doorlopen. Voor de wondverpleegkundigen is het raadzaam dat zij de VR-bril
pas inzetten, als zij zich vertrouwd voelen met de apparatuur. Tot slot wordt het geadviseerd om een
pilotstudie te starten waarbij de aanvaardbaarheid, effectiviteit en haalbaarheid van de VR-bril
gemeten wordt binnen de Da Vinci Kliniek.
3
, Inhoudsopgave
Voorwoord ..................................................................................................................................................... 1
Samenvatting ................................................................................................................................................. 3
Inleiding ......................................................................................................................................................... 5
Methoden ...................................................................................................................................................... 7
Onderzoeksdesign.......................................................................................................................................... 7
Onderzoekspopulatie..................................................................................................................................... 7
Dataverzameling ............................................................................................................................................ 8
Data-analyse .................................................................................................................................................. 9
Ethische overwegingen .................................................................................................................................. 9
Resultaten .................................................................................................................................................... 10
Wondbehandeling ....................................................................................................................................... 10
Implementatietraject ................................................................................................................................... 11
VR in de praktijk ........................................................................................................................................... 12
Persoonsgebonden factoren........................................................................................................................ 12
Effect VR ...................................................................................................................................................... 13
Discussie....................................................................................................................................................... 14
Vergelijking met eerdere studies ................................................................................................................. 14
Sterke en zwakke kanten van het onderzoek .............................................................................................. 14
Implicaties .................................................................................................................................................... 15
Conclusie ...................................................................................................................................................... 16
Advies .......................................................................................................................................................... 17
Literatuurlijst ................................................................................................................................................ 18
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 22
Bijlage 1 zoekstrategie/dataverzameling literatuuronderzoek ........................................................................ 22
Bijlage 2 beoordeling wetenschappelijke artikelen .......................................................................................... 26
Bijlage 3 COREQ-richtlijn .................................................................................................................................. 34
Bijlage 4 interviewguide ................................................................................................................................... 36
Bijlage 5 informatiebrief ................................................................................................................................... 39
Bijlage 6 codeboom .......................................................................................................................................... 40
Bijlage 7 reflectieverslag................................................................................................................................... 41
Bijlage 8 logboek onderzoeker.......................................................................................................................... 44
Bijlage 9 checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data ............................................................................. 47
Bijlage 10 aanwezigheidsbewijzen themaweken ........................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Bijlage 11 reflectieverslag en beoordeling samenwerking opdrachtgever ....................................................... 48
4
