Samenvatting "Wat is biologie" hfd 1 - 4VWO

Samenvatting hoofdstuk 1 “Wat is biologie”


1. Wat is biologie
Organismen

 Organismen zijn alle levende wezens, ze vertonen levensverschijnselen
 Stofwisseling worden alle chemische reacties in een organisme bedoeld, enzymen belangrijke
rol
 Enzymen katalyseren (versnellen) chemische reacties van stofwisselingprocessen
 Dood = geen levensverschijnselen meer, levenloos = nooit levensverschijnselen gehad

Levenscyclus van organismen

 Levensloop
 Start bij ontstaan organisme
 Op te delen in fasen of stadia
 Eindigt met dood van individu
 Individuen behoren tot dezelfde soort als ze kunnen voorplanten samen en vruchtbare
nakomelingen kunnen voortbrengen
 Levenscyclus
 Individuen doorlopen dezelfde fases
 Individuen sterven, soort blijft bestaan
 Eindigt alleen bij uitsterven soort

Biologie en andere wetenschappen

 Biologie is natuurwetenschap, daarin bestudeer je natuurverschijnselen
 Tussen biologie en andere natuurwetenschappen zijn overgangsgebieden

Biologie vandaag en morgen

 Grote groei in aantal natuurwetenschappers en nieuwe biologische technieken
 Situatie waarin biologie een rol speelt, is een context voor het vak bio.

Organisatieniveaus in de biologie

 Organismen georganiseerd in biologische eenheden
 Molecuul – bouwstenen van stoffen (bv DNA)
 Cel
 Orgaan – deel van organisme met specifieke bouw en functie
 Organisme – eencellig of meercellig
 Populatie – groep individuen, dezelfde soort, bepaald leefgebied, onderling
voortplanten
 Ecosysteem – begrensd gebied met bepaalde eigenschappen
 Biosfeer – gevormd door alle ecosystemen
 Emergente eigenschap ontstaat als op hoger organisatieniveau een nieuwe eigenschap
ontstaat

,  Interactie – op elkaar reageren

2. Organen, weefsels en cellen
Orgaanstelsels met organen

 Orgaanstelsel bestaat uit aantal organen die samen een functie uitoefenen
 Middenrif scheidt romp in borst- en buikholte

Weefsels

 Weefsel bestaat uit een groep cellen met dezelfde vorm en functie
 Verschillende types weefsel
 Dekweefsel, bekleedt en beschermt in- en uitwendige lichaamsoppervlakten.
Kenmerken: cellen vaak rechthoekig, liggen dicht bij elkaar
 Zenuwweefsel, in hersenen, ruggenmerg en zenuwen. Informatie doorgevers
Kenmerken: netwerk van vertakte uitlopers
 Spierweefsel
Kenmerken: lang uitgerekte cellen
 Bindweefsel, steun en vorm geven, verbinden lichaamsdelen, vult ruimte op
Kenmerken: cellen verder uit elkaar met ertussen vezels en tussencelstof

Tussencelstof

 Tussencelstof komt vaak voor tussen de cellen van weefsels
 Soort tussencelstof afhankelijk van de functie van het weefsel
 In beenweefsel tussen de cellen kalkzouten (stevigheid) en collageenvezels (zorgen voor
samenhang)
 Kraakbeen op plaatsen in lichaam waar vervorming plaats kan vinden, meer collageenvezels
en minder kalkzouten

Vorm en functie

 Bij organisme is er verband tussen vorm en functie van de biologische eenheden
 Diersoorten in het water, lichaamsvorm (stroomlijnvorm) die weinig weerstand ondervindt in
water

3. Plantaardige en dierlijke cellen
Plantaardige en dierlijke cellen

 Organel – deel van een cel met eigen functie
 Celmembraam – buitenste laag cel, bestaande uit vetmoleculen
 Plantaardige cellen hebben celwand
 Cytoplasma – inwendige van de cel, bestaande uit grondplasma met organellen
 Grondplasma bestaat uit water en opgeloste stoffen
 Celkern in cytoplasma, kernmembraam buitenste laag celkern
 Grote centrale vacuole in plantaardige cellen (vacuolevocht en vacuolemembraam)
 Rol bij stevigheid, kan kleurstof bevatten

 Plastiden
 Chloroplasten (bladgroenkorrels), groene kleurstoffen
 Chromoplasten, gele oranje en rode kleurstoffen