Zelfstudievragen Materieel strafrecht
Week 2
Bij welke delicten speelt causaliteit nooit een rol?
Bij formele delicten speelt de causaliteit nooit een rol. Hier wordt een actieve handeling strafbaar
gesteld, waarbij er in beginsel niet gekeken worden naar het eventuele gevolg van de handeling.
Wat is een probleem bij de toepassing van de theorie van de conditio sine qua non?
Als oorzaak van een gebeurtenis is te beschouwen het geheel van daaraan voorafgaande factoren of
voorwaarden, die invloed hebben uitgeoefend op het ontstaan van de gebeurtenis. Dit betekent dat
elk van deze factoren of voorwaarden van dat geheel op zichzelf als oorzaak worden beschouwd van
het strafbare gevolg, omdat bij ontbreken daarvan het strafbare gevolg achterwege zou blijven. Het
bezwaar van deze theorie is dat causale factoren oneindig ver in de tijd teruggeleid kunnen worden
met als gevolg dat deze theorie volkomen aselect en grenzeloos is.
Zijn de causaliteitstheorieën na de aanvaarding van de theorie van de redelijke toerekening nog van
belang en, zo ja, hoe?
Ja, de leer van de conditio sine qua non is de ondergrens van het strafrechtelijke causaliteitsbegrip.
Als je op grond van de Conditio sine qua non geen causaliteit kan vaststellen, hoef je de leer van de
redelijke toerekening niet eens uit te werken. Er moet dus altijd sprake zijn van CSQN.
Staat het eigen optreden van het slachtoffer dat van invloed is op het intreden van het gevolg altijd in
de weg aan het aannemen van causaal verband volgens de theorie van de redelijke toerekening?
Het optreden van het slachtoffer hoeft niet in de weg te staan van een causaal verband tussen de
gedraging en het gevolg. Dit is een tussenkomende factor die de complexiteit van de causale keten
vermoeilijkt. Deze complicerende omstandigheid hoeft niet te betekenen dat er geen causaal
verband is tussen de gedraging van de verdachte en het gevolg. Het staat dus niet in de weg van het
aannemen van een causaal verband.
Wat is de reden dat wederrechtelijkheid meestal geen bestanddeel is van de delictsomschrijving,
maar soms wel?
De Hoge Raad heeft in HR Huizense Veearts de wederrechtelijkheid als element geïntroduceerd. Dit
houdt in dat ook indien de wederrechtelijkheid niet in de delictsomschrijving is opgenomen, het nog
steeds als een ongeschreven voorwaarde geldt. In uitzonderingsgevallen is de wederrechtelijkheid als
bestanddeel in de delictsomschrijving opgenomen – dit om de wederrechtelijkheid als vereiste
buiten twijfel te stellen. De wederrechtelijkheid is soms een bestanddeel van de delictsomschrijving
omdat je soms wel het recht hebt om iets te doen, kijk maar naar diefstal. Een product in een winkel
pakken zou dan ook diefstal zijn, maar dat is het niet, omdat je het later nog gaat afrekenen.
Bij welke vraag van art. 350 Sv speelt de wederrechtelijkheid als bestanddeel een rol en bij welke
vraag van art. 350 Sv speelt de wederrechtelijkheid als element een rol? Leg uit waarom.
Het verschil tussen wederrechtelijkheid als element of als bestanddeel is relevant voor het bepalen
van de einduitspraak. Indien het een bestanddeel is, bevind je je namelijk in vraag 1 van het
beslissingsschema van art. 350 lid 1 Sv. Als dan de wederrechtelijkheid komt te vervallen (omdat een
rechtvaardigingsgrond aanwezig is), volgt er vrijspraak. Indien de wederrechtelijkheid een element is,
bevind je je in vraag 2b van het beslissingsschema. Als dan de wederrechtelijkheid komt te vervallen
(omdat een rechtvaardigingsgrond aanwezig is), volgt juist ontslag van alle rechtsvervolging (OVAR).
Wat wordt bedoeld met de leer van de formele wederrechtelijkheid en wat met die van de materiële
wederrechtelijkheid?
De formele wederrechtelijkheid Alleen de wet kan de wederrechtelijkheid opheffen, dit zijn de
wettelijke rechtvaardigingsgronden (noodtoestand, noodweer, et cetera).
, De materiële wederrechtelijkheid Hiervan is sprake wanneer de wederrechtelijkheid van een daad
ontbreekt op gronden die niet rechtstreeks door de wetgever zijn voorzien.
Welke betekenis heeft het element ‘wederrechtelijkheid’ volgens Th.W. van Veen? En wat verstaat
Van Veen onder de door hem geïntroduceerde term ‘facetwederrechtelijkheid’?
Facetwederrechtelijkheid houdt in handelen in strijd met de specifieke betekenis die afhankelijk is
van de strekking van de delictsomschrijving. In dit geval wordt een beperkte, enge betekenis
toegekend aan het begrip wederrechtelijkheid.
Week 3
In welke verschillende betekenissen gebruiken wij in het strafrecht de term ‘schuld’?
De wet drukt culpoze betrokkenheid uit door het gebruik van de volgende termen: ‘schuld’,
‘onachtzaamheid’, ‘gebrek aan de nodige omzichtigheid of voorzorg’, ‘redelijkerwijze moetende
vermoeden’ en ‘ernstige reden hebben om te vermoeden’.
Wat wordt verstaan onder boos opzet en wat onder kleurloos opzet?
Bij kleurloos opzet hoeft de dader niet te weten dat het door hem gepleegde feit wederrechtelijk was
en wettelijk strafbaar wordt gesteld. Bij boos opzet ziet de opzet óók op de wederrechtelijkheid. De
dader wist dus dat het door hem gepleegde feit wederrechtelijk was.
Welke componenten worden binnen het voorwaardelijk opzet onderscheiden?
Het risicocomponent, kenniscomponent en het wilscomponent. Bij het risicocomponent moet de
kans op een strafbaar gevolg of strafbare omstandigheid aanmerkelijk zijn. Bij het kenniscomponent
moet er vastgesteld worden dat de dader de wetenschap heeft gehad van de aanmerkelijke kans. Bij
de wilscomponent moet er vastgesteld worden dat de dader de aanmerkelijke kans aanvaard heeft.
Wat zijn de componenten van de culpa?
De componenten van culpa zijn; aanmerkelijke onvoorzichtigheid, verwijtbaarheid en causaliteit. Er
kan gesproken worden van onvoorzichtigheid als de verdachte de gevolgen van zijn handelen had
kunnen en behoren te voorzien. Er kan worden gesproken van verwijtbaarheid, indien het voor de
verdachte vermijdbaar is geweest. De verdachte had anders kunnen handelen. Toon ook het causale
verband aan, indien het een culpoos gevolgsdelict betreft
Wat is het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld? Wat is de belangrijkste
overeenkomst?
Het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld is gelegen in het wilscomponent. Waar
bij voorwaardelijk opzet de verdachte de aanmerkelijke kans dat een gevolg intreedt heeft aanvaard,
heeft de verdachte bij bewuste schuld er te lichtvaardig op vertrouwd dat het gevolg niet zal
intreden. De belangrijkste overeenkomst is dat bij beiden de dader zich bewust is van het feit dat het
gevolg kan intreden.
Wat wordt bedoeld met objectivering en normativering van opzet en schuld?
Het vaststellen van een bepaalde psychische gesteldheid van een verdachte – opzet en schuld – vergt
rechterlijke interpretatie. Om de intentie van de verdachte te achterhalen, wordt geobjectiveerd en
genormativeerd:
- Bij objectivering wordt getoetst aan uiterlijke omstandigheden en algemene
ervaringsregels.
- Bij normativering wordt gekeken naar wat een gemiddeld mens in die omstandigheden
geweten en gewild zal hebben. Hier wordt dus een blik geworpen op het innerlijke van de
dader.
Op welke verschillende manieren wordt het opzetvereiste in de wet geformuleerd?
Week 2
Bij welke delicten speelt causaliteit nooit een rol?
Bij formele delicten speelt de causaliteit nooit een rol. Hier wordt een actieve handeling strafbaar
gesteld, waarbij er in beginsel niet gekeken worden naar het eventuele gevolg van de handeling.
Wat is een probleem bij de toepassing van de theorie van de conditio sine qua non?
Als oorzaak van een gebeurtenis is te beschouwen het geheel van daaraan voorafgaande factoren of
voorwaarden, die invloed hebben uitgeoefend op het ontstaan van de gebeurtenis. Dit betekent dat
elk van deze factoren of voorwaarden van dat geheel op zichzelf als oorzaak worden beschouwd van
het strafbare gevolg, omdat bij ontbreken daarvan het strafbare gevolg achterwege zou blijven. Het
bezwaar van deze theorie is dat causale factoren oneindig ver in de tijd teruggeleid kunnen worden
met als gevolg dat deze theorie volkomen aselect en grenzeloos is.
Zijn de causaliteitstheorieën na de aanvaarding van de theorie van de redelijke toerekening nog van
belang en, zo ja, hoe?
Ja, de leer van de conditio sine qua non is de ondergrens van het strafrechtelijke causaliteitsbegrip.
Als je op grond van de Conditio sine qua non geen causaliteit kan vaststellen, hoef je de leer van de
redelijke toerekening niet eens uit te werken. Er moet dus altijd sprake zijn van CSQN.
Staat het eigen optreden van het slachtoffer dat van invloed is op het intreden van het gevolg altijd in
de weg aan het aannemen van causaal verband volgens de theorie van de redelijke toerekening?
Het optreden van het slachtoffer hoeft niet in de weg te staan van een causaal verband tussen de
gedraging en het gevolg. Dit is een tussenkomende factor die de complexiteit van de causale keten
vermoeilijkt. Deze complicerende omstandigheid hoeft niet te betekenen dat er geen causaal
verband is tussen de gedraging van de verdachte en het gevolg. Het staat dus niet in de weg van het
aannemen van een causaal verband.
Wat is de reden dat wederrechtelijkheid meestal geen bestanddeel is van de delictsomschrijving,
maar soms wel?
De Hoge Raad heeft in HR Huizense Veearts de wederrechtelijkheid als element geïntroduceerd. Dit
houdt in dat ook indien de wederrechtelijkheid niet in de delictsomschrijving is opgenomen, het nog
steeds als een ongeschreven voorwaarde geldt. In uitzonderingsgevallen is de wederrechtelijkheid als
bestanddeel in de delictsomschrijving opgenomen – dit om de wederrechtelijkheid als vereiste
buiten twijfel te stellen. De wederrechtelijkheid is soms een bestanddeel van de delictsomschrijving
omdat je soms wel het recht hebt om iets te doen, kijk maar naar diefstal. Een product in een winkel
pakken zou dan ook diefstal zijn, maar dat is het niet, omdat je het later nog gaat afrekenen.
Bij welke vraag van art. 350 Sv speelt de wederrechtelijkheid als bestanddeel een rol en bij welke
vraag van art. 350 Sv speelt de wederrechtelijkheid als element een rol? Leg uit waarom.
Het verschil tussen wederrechtelijkheid als element of als bestanddeel is relevant voor het bepalen
van de einduitspraak. Indien het een bestanddeel is, bevind je je namelijk in vraag 1 van het
beslissingsschema van art. 350 lid 1 Sv. Als dan de wederrechtelijkheid komt te vervallen (omdat een
rechtvaardigingsgrond aanwezig is), volgt er vrijspraak. Indien de wederrechtelijkheid een element is,
bevind je je in vraag 2b van het beslissingsschema. Als dan de wederrechtelijkheid komt te vervallen
(omdat een rechtvaardigingsgrond aanwezig is), volgt juist ontslag van alle rechtsvervolging (OVAR).
Wat wordt bedoeld met de leer van de formele wederrechtelijkheid en wat met die van de materiële
wederrechtelijkheid?
De formele wederrechtelijkheid Alleen de wet kan de wederrechtelijkheid opheffen, dit zijn de
wettelijke rechtvaardigingsgronden (noodtoestand, noodweer, et cetera).
, De materiële wederrechtelijkheid Hiervan is sprake wanneer de wederrechtelijkheid van een daad
ontbreekt op gronden die niet rechtstreeks door de wetgever zijn voorzien.
Welke betekenis heeft het element ‘wederrechtelijkheid’ volgens Th.W. van Veen? En wat verstaat
Van Veen onder de door hem geïntroduceerde term ‘facetwederrechtelijkheid’?
Facetwederrechtelijkheid houdt in handelen in strijd met de specifieke betekenis die afhankelijk is
van de strekking van de delictsomschrijving. In dit geval wordt een beperkte, enge betekenis
toegekend aan het begrip wederrechtelijkheid.
Week 3
In welke verschillende betekenissen gebruiken wij in het strafrecht de term ‘schuld’?
De wet drukt culpoze betrokkenheid uit door het gebruik van de volgende termen: ‘schuld’,
‘onachtzaamheid’, ‘gebrek aan de nodige omzichtigheid of voorzorg’, ‘redelijkerwijze moetende
vermoeden’ en ‘ernstige reden hebben om te vermoeden’.
Wat wordt verstaan onder boos opzet en wat onder kleurloos opzet?
Bij kleurloos opzet hoeft de dader niet te weten dat het door hem gepleegde feit wederrechtelijk was
en wettelijk strafbaar wordt gesteld. Bij boos opzet ziet de opzet óók op de wederrechtelijkheid. De
dader wist dus dat het door hem gepleegde feit wederrechtelijk was.
Welke componenten worden binnen het voorwaardelijk opzet onderscheiden?
Het risicocomponent, kenniscomponent en het wilscomponent. Bij het risicocomponent moet de
kans op een strafbaar gevolg of strafbare omstandigheid aanmerkelijk zijn. Bij het kenniscomponent
moet er vastgesteld worden dat de dader de wetenschap heeft gehad van de aanmerkelijke kans. Bij
de wilscomponent moet er vastgesteld worden dat de dader de aanmerkelijke kans aanvaard heeft.
Wat zijn de componenten van de culpa?
De componenten van culpa zijn; aanmerkelijke onvoorzichtigheid, verwijtbaarheid en causaliteit. Er
kan gesproken worden van onvoorzichtigheid als de verdachte de gevolgen van zijn handelen had
kunnen en behoren te voorzien. Er kan worden gesproken van verwijtbaarheid, indien het voor de
verdachte vermijdbaar is geweest. De verdachte had anders kunnen handelen. Toon ook het causale
verband aan, indien het een culpoos gevolgsdelict betreft
Wat is het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld? Wat is de belangrijkste
overeenkomst?
Het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld is gelegen in het wilscomponent. Waar
bij voorwaardelijk opzet de verdachte de aanmerkelijke kans dat een gevolg intreedt heeft aanvaard,
heeft de verdachte bij bewuste schuld er te lichtvaardig op vertrouwd dat het gevolg niet zal
intreden. De belangrijkste overeenkomst is dat bij beiden de dader zich bewust is van het feit dat het
gevolg kan intreden.
Wat wordt bedoeld met objectivering en normativering van opzet en schuld?
Het vaststellen van een bepaalde psychische gesteldheid van een verdachte – opzet en schuld – vergt
rechterlijke interpretatie. Om de intentie van de verdachte te achterhalen, wordt geobjectiveerd en
genormativeerd:
- Bij objectivering wordt getoetst aan uiterlijke omstandigheden en algemene
ervaringsregels.
- Bij normativering wordt gekeken naar wat een gemiddeld mens in die omstandigheden
geweten en gewild zal hebben. Hier wordt dus een blik geworpen op het innerlijke van de
dader.
Op welke verschillende manieren wordt het opzetvereiste in de wet geformuleerd?
