Filosofie voor pedagogen HC 1
Oorspronkelijk betekent filosofie liefde voor de wijsheid
Filosofie is niet meteen zweverig
Wat is filosofie?
v Plato/Aristoteles
Ø Filosofie is de radicalisering van de verwondering
o Verwondering à pas op de plaats à alles gaat maar door à even in stilstand denken
• Om na te denken wat is er precies aan de hand?
• Als vertrouwdheid/ vanzelfsprekendheid wegvalt, vindt verwondering plaats
¨ Als het afwijkt van “normaal”
Ø Bijvoorbeeld als iemand overlijdt en je opnieuw te verwonderen over hoe
het leven in elkaar zit
¨ Verschillende reacties hierop
Ø Relativisme
Ø Filosofie à methodisch en systematisch ordenen van ervaringen
§ Doordenken
o Filosofie niet onmiddellijk proberen te verklaren, maar beter/dieper te kijken naar hoe
alles in elkaar steekt
• Schouwen genoemd
v Kant
Ø Filosofie als kritische houding
Ø Belangrijkste filosoof van de verlichting
o Motto verlichting: durf te denken
• Denk zelf kritisch na, volg niet zomaar anderen, kom op voor je eigen opvattingen
Ø Maakt onderscheidt tussen verstand en rede
o Verstand à simpeler element denkvermogen
• Vat wat in de zintuigen is gegeven
• Verstand als middel om doel te bereiken
• Verstand denkt niet, verstand rekent
¨ Denk aan rekenmachine, kan een hoop, maar niet denken
o Rede
• Begrijpt wat in de zintuigen is gegeven
• De rede zoekt naar inzicht en begrip
¨ Voorbeeld rekenmachine à hoe verwerk je alle uitkomsten à hoger vermogen
v Wittgenstein
Ø Filosofie is een strijd tegen de beheksing van ons verstand door de middelen van de taal
o Gevangen in taalspelen en concepten
• Tafelpoten in NL à in Engels legs of the table à andere definitie
¨ We laten ons in de taal meeslepen
Ø Taal sleept je mee in een bepaald gedrag à kan behekst worden door de
taal
• Rebellen of vrijheidsstrijders
, ¨ Rebellen = mensen die iets doen wat niet mag à niets zegt je dat je ze zo moet
noemen, komt van binnenuit à je kan ze ook vrijheidsstrijders noemen
¨ Hoe je over de groepen mensen spreekt is bepalend hoe je naar de taal kijkt
Ø Filosofieà taalanalyse om (verborgen) aannames te ontmaskeren
v Overeenkomsten definities
Ø Vraagtekens zetten bij dat wat vanzelfsprekend is
o Zeker wanneer een model of een visie op grenzen sluit
Ø Kritisch kijken naar vooronderstellingen à het onderliggende kader analyseren
Ø Resultaat à redelijk verworven inzicht en begrip
Filosofie en de vakwetenschappen
Voorbeelden van een filosofische analyse:
v Onderzoek naar intelligentie
Ø Vroeger werd Intelligentie in verband gebracht met hoeveelheid hersenen en dus de inhoud
van de schedel à mannen grotere hersenen dus intelligenter dan vrouwen
o Deze definitie is niet per se gek, maar beïnvloed door vooroordelen
• Vrouwen vroeger niet te veel invloed, mannen werden als belangrijker gezien
• In dit onderzoek zitten dus verborgen aannames die veel mensen aannamen
• Filosofie kijkt dus naar deze aannames en of dingen aanname vrij zijn
o Schedels werden verzameld en inhoud gemeten
Ø Onderliggend kader: historisch bepaalde waarden
v Onderzoek naar gehechtheid
Ø Kind met moeder, moeder gaat weg, reactie kind wordt gemeten, moeder komt terug, kind
kalm
o In Latijns-Amerika werkte dit onderzoek niet
• In L-A laten opvoeden niet alleen aan moeder over, maar aan grote familie
¨ Onderzoek moet hiervoor dus worden aangepast
• Dus een bepaalde aanname over gehechtheid moe4t dus doorbroken worden, om
onderzoek te kunnen doen
v Imperialisme van economische denkwijze
Ø Economie wordt steeds belangrijker, economie niet alleen voor oplossen financiële
problemen, maar ook voor andere problemen
o Economisch model: kosten-baten analyse maken
• Kosten en uitgaven in evenwicht brengen
• Dit werkt prima in financiële situaties, maar mensen gebruiken dit model ook bij
andere issues
¨ Bijvoorbeeld wel of geen kind nemen/krijgen
¨ Wel of niet doorgaan met relatie
• Probleem à economisch model gaat uit van een bepaald rationele mensà mens zet
voor- en nadelen op een rij voor een rationele keuze te maken
o Beeld is dus achterliggend mensbeeldà zitten mensen zo rationeel wel in elkaar?
v Toepassing: realisering kinderwens à ervaring van geluk
Ø Mensen beleven het als een groot geluk, empirisch onderzoek blijkt tegendeel
, oAlgemeen tevreden, maar geluk neemt pas weer toe als kinderen het huis uit zijn
• Verklarende factor à slaaptekort
• Direct: Minder vrije tijd
• Economisch
• Romantiek op achtergrond
• Indirect: angst welzijn kind
o Operationalisering van geluk
• In dit onderzoek kan de definitie van geluk van invloed zijn
¨ Is hier gedefinieerd als tevredenheid
• Is een methode die in marketing en reclame veel gebruikt wordenà gaat het om
kinderen niet om een andere methode?
• Gaat het bij geluk niet eerder om een fundamenteel verlangen dan om aparte
momenten van tevredenheid?
• Op de achtergrond ligt weer het economisch model
¨ Kosten-baten analyse
¨ Is de wens om de kinderen te krijgen en de (on) gelukservaring om ouder te zijn
de uitkomst van een kosten-batenanalyse?
Ø Is het echt voor en nadelen of niet eerder een sprong van rationele
argumenten?
v Opmerking 1: wie filosofeert er? Niet alleen de filosoof?
Ø Nee dat is ook de pedagoog
Ø Het gaat om een bepaald soort vragen
o Verschil tussen zogenaamde vakwetenschappelijke en filosofische vragen
• Vakwetenschappelijk à stellen het onderliggend kader niet ter discussie
• Filosofische vrag4en doen dat wel à kan ik de kosten-baten analyse wel gebruiken?
v Opmerking 2: Hoe worden filosofische vragen beantwoord?
Ø Geen vaste methode
o Proberen begrippenkader te vormen
o Helder te analyseren
o Verbanden te leggen
o Meerdere perspectieven
o Opsporen veronderstellingen
Ø Problemen hierbij:
o Lastig om meest vanzelfsprekend vooronderstellen op te sporen
• Eigenwaarden gaan we vanzelfsprekend vanuit dus lastig op te sporen
¨ Nog lastiger om deze ter discussie te stellen, als ze gevonden zijn
, Geschiedenis van de filosofie in drie tijdvakken
v Oudheid (Griekse oudheden) en middeleeuwen (Europese christendom)
Ø Ware werkelijkheid in stabiele universele en kenbare principes
Ø Is abortus toegestaan à ware kennis in de bijbel à keken naar de bijbel
o Ware kennis ligt ergens buiten ons vindbaar
• Bijbel
Ø Belangrijkste Griekse filosofen
o Socrates
o Plato
o Aristoteles
o Een ware, rationeel inzichtelijke orde
• Vb. iedereen heeft een beeld bij een mooie man à heb je een concreet beeld bij
¨ Grieken denken verder dan het concrete door deze ervaringen al denkend
komen tot een inzicht wat schoonheid is
Ø Belangrijkste middeleeuwse filosofen
o Augustinus
o Thomas van Aquino
o Absolute bovennatuurlijke orde
• Bijbel
v Moderne Tijd
Ø Waarheid ligt binnen het denken van de mens
o Het subject centraal
o Mens beslist zelf
Ø Is abortus toegestaan à dat beslis ik zelf à geen beroep meer op heilig schrift
o Maakt eigen afwegingen en beslist zelf
Ø Belangrijkste filosofen
o Descartes
o Hume
o Kant
o Rousseau
o De wending naar het subject
v Hedendaagse Tijd
Ø Waarheid? à Hangt altijd af van het perspectief en wordt oor belangrijk deel bepaald door
niet te beheersen krachten en machten
Ø Is abortus toegestaan à lijkt dat je zelf beslissing neemt, maar je opvoeding, gemeenschap,
sociaaleconomische situatie speelt een rol
o Krachten en machten beïnvloeden je
• Onbewust/bewust
Ø Belangrijkste filosofen
o Sarte en foucault
• Vrijheid en dwang
o Freud en Lacan
• Autonomie?
o Levinas
Oorspronkelijk betekent filosofie liefde voor de wijsheid
Filosofie is niet meteen zweverig
Wat is filosofie?
v Plato/Aristoteles
Ø Filosofie is de radicalisering van de verwondering
o Verwondering à pas op de plaats à alles gaat maar door à even in stilstand denken
• Om na te denken wat is er precies aan de hand?
• Als vertrouwdheid/ vanzelfsprekendheid wegvalt, vindt verwondering plaats
¨ Als het afwijkt van “normaal”
Ø Bijvoorbeeld als iemand overlijdt en je opnieuw te verwonderen over hoe
het leven in elkaar zit
¨ Verschillende reacties hierop
Ø Relativisme
Ø Filosofie à methodisch en systematisch ordenen van ervaringen
§ Doordenken
o Filosofie niet onmiddellijk proberen te verklaren, maar beter/dieper te kijken naar hoe
alles in elkaar steekt
• Schouwen genoemd
v Kant
Ø Filosofie als kritische houding
Ø Belangrijkste filosoof van de verlichting
o Motto verlichting: durf te denken
• Denk zelf kritisch na, volg niet zomaar anderen, kom op voor je eigen opvattingen
Ø Maakt onderscheidt tussen verstand en rede
o Verstand à simpeler element denkvermogen
• Vat wat in de zintuigen is gegeven
• Verstand als middel om doel te bereiken
• Verstand denkt niet, verstand rekent
¨ Denk aan rekenmachine, kan een hoop, maar niet denken
o Rede
• Begrijpt wat in de zintuigen is gegeven
• De rede zoekt naar inzicht en begrip
¨ Voorbeeld rekenmachine à hoe verwerk je alle uitkomsten à hoger vermogen
v Wittgenstein
Ø Filosofie is een strijd tegen de beheksing van ons verstand door de middelen van de taal
o Gevangen in taalspelen en concepten
• Tafelpoten in NL à in Engels legs of the table à andere definitie
¨ We laten ons in de taal meeslepen
Ø Taal sleept je mee in een bepaald gedrag à kan behekst worden door de
taal
• Rebellen of vrijheidsstrijders
, ¨ Rebellen = mensen die iets doen wat niet mag à niets zegt je dat je ze zo moet
noemen, komt van binnenuit à je kan ze ook vrijheidsstrijders noemen
¨ Hoe je over de groepen mensen spreekt is bepalend hoe je naar de taal kijkt
Ø Filosofieà taalanalyse om (verborgen) aannames te ontmaskeren
v Overeenkomsten definities
Ø Vraagtekens zetten bij dat wat vanzelfsprekend is
o Zeker wanneer een model of een visie op grenzen sluit
Ø Kritisch kijken naar vooronderstellingen à het onderliggende kader analyseren
Ø Resultaat à redelijk verworven inzicht en begrip
Filosofie en de vakwetenschappen
Voorbeelden van een filosofische analyse:
v Onderzoek naar intelligentie
Ø Vroeger werd Intelligentie in verband gebracht met hoeveelheid hersenen en dus de inhoud
van de schedel à mannen grotere hersenen dus intelligenter dan vrouwen
o Deze definitie is niet per se gek, maar beïnvloed door vooroordelen
• Vrouwen vroeger niet te veel invloed, mannen werden als belangrijker gezien
• In dit onderzoek zitten dus verborgen aannames die veel mensen aannamen
• Filosofie kijkt dus naar deze aannames en of dingen aanname vrij zijn
o Schedels werden verzameld en inhoud gemeten
Ø Onderliggend kader: historisch bepaalde waarden
v Onderzoek naar gehechtheid
Ø Kind met moeder, moeder gaat weg, reactie kind wordt gemeten, moeder komt terug, kind
kalm
o In Latijns-Amerika werkte dit onderzoek niet
• In L-A laten opvoeden niet alleen aan moeder over, maar aan grote familie
¨ Onderzoek moet hiervoor dus worden aangepast
• Dus een bepaalde aanname over gehechtheid moe4t dus doorbroken worden, om
onderzoek te kunnen doen
v Imperialisme van economische denkwijze
Ø Economie wordt steeds belangrijker, economie niet alleen voor oplossen financiële
problemen, maar ook voor andere problemen
o Economisch model: kosten-baten analyse maken
• Kosten en uitgaven in evenwicht brengen
• Dit werkt prima in financiële situaties, maar mensen gebruiken dit model ook bij
andere issues
¨ Bijvoorbeeld wel of geen kind nemen/krijgen
¨ Wel of niet doorgaan met relatie
• Probleem à economisch model gaat uit van een bepaald rationele mensà mens zet
voor- en nadelen op een rij voor een rationele keuze te maken
o Beeld is dus achterliggend mensbeeldà zitten mensen zo rationeel wel in elkaar?
v Toepassing: realisering kinderwens à ervaring van geluk
Ø Mensen beleven het als een groot geluk, empirisch onderzoek blijkt tegendeel
, oAlgemeen tevreden, maar geluk neemt pas weer toe als kinderen het huis uit zijn
• Verklarende factor à slaaptekort
• Direct: Minder vrije tijd
• Economisch
• Romantiek op achtergrond
• Indirect: angst welzijn kind
o Operationalisering van geluk
• In dit onderzoek kan de definitie van geluk van invloed zijn
¨ Is hier gedefinieerd als tevredenheid
• Is een methode die in marketing en reclame veel gebruikt wordenà gaat het om
kinderen niet om een andere methode?
• Gaat het bij geluk niet eerder om een fundamenteel verlangen dan om aparte
momenten van tevredenheid?
• Op de achtergrond ligt weer het economisch model
¨ Kosten-baten analyse
¨ Is de wens om de kinderen te krijgen en de (on) gelukservaring om ouder te zijn
de uitkomst van een kosten-batenanalyse?
Ø Is het echt voor en nadelen of niet eerder een sprong van rationele
argumenten?
v Opmerking 1: wie filosofeert er? Niet alleen de filosoof?
Ø Nee dat is ook de pedagoog
Ø Het gaat om een bepaald soort vragen
o Verschil tussen zogenaamde vakwetenschappelijke en filosofische vragen
• Vakwetenschappelijk à stellen het onderliggend kader niet ter discussie
• Filosofische vrag4en doen dat wel à kan ik de kosten-baten analyse wel gebruiken?
v Opmerking 2: Hoe worden filosofische vragen beantwoord?
Ø Geen vaste methode
o Proberen begrippenkader te vormen
o Helder te analyseren
o Verbanden te leggen
o Meerdere perspectieven
o Opsporen veronderstellingen
Ø Problemen hierbij:
o Lastig om meest vanzelfsprekend vooronderstellen op te sporen
• Eigenwaarden gaan we vanzelfsprekend vanuit dus lastig op te sporen
¨ Nog lastiger om deze ter discussie te stellen, als ze gevonden zijn
, Geschiedenis van de filosofie in drie tijdvakken
v Oudheid (Griekse oudheden) en middeleeuwen (Europese christendom)
Ø Ware werkelijkheid in stabiele universele en kenbare principes
Ø Is abortus toegestaan à ware kennis in de bijbel à keken naar de bijbel
o Ware kennis ligt ergens buiten ons vindbaar
• Bijbel
Ø Belangrijkste Griekse filosofen
o Socrates
o Plato
o Aristoteles
o Een ware, rationeel inzichtelijke orde
• Vb. iedereen heeft een beeld bij een mooie man à heb je een concreet beeld bij
¨ Grieken denken verder dan het concrete door deze ervaringen al denkend
komen tot een inzicht wat schoonheid is
Ø Belangrijkste middeleeuwse filosofen
o Augustinus
o Thomas van Aquino
o Absolute bovennatuurlijke orde
• Bijbel
v Moderne Tijd
Ø Waarheid ligt binnen het denken van de mens
o Het subject centraal
o Mens beslist zelf
Ø Is abortus toegestaan à dat beslis ik zelf à geen beroep meer op heilig schrift
o Maakt eigen afwegingen en beslist zelf
Ø Belangrijkste filosofen
o Descartes
o Hume
o Kant
o Rousseau
o De wending naar het subject
v Hedendaagse Tijd
Ø Waarheid? à Hangt altijd af van het perspectief en wordt oor belangrijk deel bepaald door
niet te beheersen krachten en machten
Ø Is abortus toegestaan à lijkt dat je zelf beslissing neemt, maar je opvoeding, gemeenschap,
sociaaleconomische situatie speelt een rol
o Krachten en machten beïnvloeden je
• Onbewust/bewust
Ø Belangrijkste filosofen
o Sarte en foucault
• Vrijheid en dwang
o Freud en Lacan
• Autonomie?
o Levinas
