College aantekeningen Visies Op Moderniteit (7302A4010Y)

1. Visies op moderniteit

Moderniteit = tijdperk (1800-heden)

- Overgang van traditionele naar moderne samenleving
- Gekenmerkt door snelle ontwikkelingen
 Multidimensionele veranderingen

Basis

- Filosofisch: waardering van de rede
- Technisch: Industriële Revolutie

Moderne economie

- Mechanisch -> op grote schaal
 Verstedelijking
- Rol van kapitalisme: mensen gaan arbeid verkopen
 Frictie: welvaart of ongelijkheid?

Moderne politiek

- Bureaucratisering om ontstane eenheidsgebieden te kunnen organiseren
- Democratisering
- Sociale voorzieningen
 Frictie: participatie of moderniteit

Moderne kennis

- Rationaliseren -> kennis baseren op wetenschap
 Onttovering = verliezen van mysterieuze aspecten
 Gaat hand in hand met secularisering
 Frictie: Transparantie of verlies aan zingeving?

Moderne relaties en identiteit

- Individualisering
- Vrijheid in keuzes -> keuzestress
- Berekenender in relaties
- Urbanisatie -> diversiteit, heterogeniteit en tijdelijkheid van sociale relaties
- Veranderende familiestructuren
 Frictie: zelfontplooiing of isolatie?

Verschillende fases: traditioneel, vroeg-, laat-/hoog- en postmodern

2. Alexis de Tocqueville (1805-1859)

- Geboren in een periode van modernisering (met vooral politieke veranderingen)
- Grondlegger van het liberalisme
- Studie van democratie in de VS -> wat gaat er goed en wat niet? (Soort etnografie)
 Uitvinden hoe democratie goed vormgegeven kan worden (zodat het niet tot geweld
leidt)
- Geloof dat democratie en gelijkheid de toekomst waren voor de samenleving

,Gevaren van de democratie

- Gelijkheid kan leiden tot passiviteit, individualisme en desinteresse
 Omdat alles voor je geregeld wordt
- Individualisering omdat aristocratische hiërarchie wegvalt
 Afgestompte, passieve houding jegens de maatschappij/staat, niet als egoïsme
- Centralisatie omdat er geen machtige individuen meer zijn die kunnen optreden tegen de
centrale overheid
- Tirannie van de meerderheid = oplegging door meerderheid op minderheid
 Aggressive levelling instinct = gedragen naar de meerderheid/hoe meerderheid wil dat je
je gedraagt

Remedies

- Decentralisering -> balans
- Civil society = maatschappelijk middenveld = verenigingsleven
 Organisaties waar mensen met gedeelde belangen samenkomen die wel tegen de
centrale overheid kunnen ingaan
 Rijke mensen hebben er belang bij met arme mensen samen te werken, en andersom

Revolutie

- Als hoge verwachtingen te ver van de realiteit liggen -> teleurstelling
- Als mensen hoogopgeleid zijn -> verwachtingen hebben van mogelijkheden -> niet gemeet,
dan revolutie

3. Karl Marx: (on)gelijkheid = macrotheorie

Marx was ervan overtuigd dat de wereld veranderd moest worden, niet alleen geïnterpreteerd, zoals
filosofen doen

 Zowel wetenschapper als activist; normatief
 Ging uit van een maakbaarheid van de samenleving

Kapitalisme

- Typisch modern verschijnsel: arbeidsdeling, interdependentie, techniek, nieuwe macht
- Complex geïntegreerd in de samenleving als systeem in alle dimensies
- Kapitalisme (macro) – arbeid/arbeiders relatie (micro)

Dialectiek (Hegel)

- Historische veranderingen verklaren door tegenstellingen op te lossen
 In een idee zit al een antithese (tegenidee) die uiteindelijk frictie gaat opleveren met het
idee en die gaat leiden tot synthese (nieuw idee) als de spanning groot genoeg wordt,
waar vervolgens weer een antithese in zit, and so on
- Idealisme: dit gebeurt in ons hoofd -> niet kijken naar de materiële wereld

Materialisme (Feuerbach)

- Kritisch op filosofische, idealistische insteek van Hegel
 Materialisme = bestuderen van tegenstrijdigheden in de echte wereld

Historisch materialisme (Marx)

, - Materiële dialectiek = methode
- Filosofische benadering van de ontwikkeling van de geschiedenis
- De groep met economische macht (dus echte, materiële relaties) hebben intellectuele macht
 Onderbouw (productiewijze: productierelaties en -middelen) leiden en bepalen
verhoudingen in de bovenbouw (geheel van idealen en ideeën)
 Bovenbouw houdt de onderbouw in stand en legitimeert haar
 Veranderingen in de onderbouw drijven historische verandering langzaam
1. Vernieuwing in productiekrachten (door wetenschap of technologische vooruitgang)
2. Contradictie tussen nieuwe productiekrachten en bestaande productieverhoudingen
3. Crisis en conflict in de onderbouw (productieketen)
4. Onderbouw verandert
5. Bovenbouw verandert (langzaamaan nieuwe legitimering van nieuw systeem)
 Voorbeeld: van feodalisme naar kapitalisme
 Kritiek: Je moet niet in de materiële basis beginnen, maar in de dominante ideeën om
deze zo te vervormen dat nieuwe productieverhoudingen mogelijk zijn

Van kapitalisme naar communisme

- Marx analyseert het kapitalisme en legt contradicties daarin bloot
 Sociale uitbuiting van arbeiders is nodig voor winst, maar als dat te ver gaat dan hebben
ze niets te verliezen, behalve hun ketens, dus dan werpen ze deze af
 Ondergang van het kapitalisme
 Communisme
 Onderbouw: geen privébezit van productiemiddelen, gezamenlijke beslissing over
productie
 Bovenbouw zal onderbouw gaan legitimeren: sterke nadruk op gelijkheid, geen liberale
vrijheden, solidariteitsprincipe en collectiviteit belangrijk, centralisering van overheid en
economie
- Idee dat er in communisme geen conflict verweven zit -> eindpunt

4. Karl Marx en Adam Smith: arbeidsdeling

Arbeidsdeling

- Opsplitsen van productieproces in verschillende delen + specialisatie in de gehele economie
(samenleving)
- Altijd, maar met extreme mate na de industrialisatie
- Sterk verband met globalisering -> geografische expansie

Voordelen

- Efficiëntie
- Hogere productiviteit
- Goedkoper
- Complexe, gestandaardiseerde diensten
 Als gevolg van toename van specialisatie, besparen van wisseltijd, neiging tot innovatie

Adam Smith

- Voorvechter van liberale markteconomie
- Grondlegger van de (studie van de) klassieke economie
- Positief over arbeidsdeling; het is een proces waar we allemaal iets uit gaan halen (welvaart)