Samenvatting professionele opvoeders (UvA 2022-2023):
Hoorcolleges en Literatuur
Alle opgenomen literatuur:
College 1: Introductie vak, verschillende rollen en kwaliteit pedagogisch medewerker
College 2: Effecten pedagogisch medewerker-kindrelatie op kinduitkomsten
College 3: Effect kindkenmerken op relatie met pedagogisch medewerker
College 4: verschillende rollen en kwaliteit leerkracht
College 5: Effecten leerkracht-leerling relatie op leerlinguitkomsten
College 6: Effect leerlingkenmerken op relatie met leerkracht
College 7: Jeugdzorg: setting en doelgroepen
College 8: Effecten van professionele opvoeder-kind relatie op kinduitkomsten
College 9: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders in de residentiele setting
College 10: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders
College 11: Interprofessioneel werken
,College 1: Introductie vak Verschillende rollen en kwaliteit pedagogisch medewerker
Hoofdstuk 2: De pedagogische kwaliteiten van de Nederlandse kinderopvang
In Nederland kennen we verschillende typen kinderopvang, zoals:
kinderdagverblijven (Kdv)
peuterspeelzalen (Psz)
buitenschoolse opvang (Bso)
gastouderopvang (Go)
In de peilingsrapporten is er aandacht voor verschillende dimensies van pedagogische kwaliteit:
De globale proceskwaliteit (is de kwaliteit van de ervaringen die kinderen opdoen in hun
interacties met de sociale en materiële omgeving. Het gaat bijvoorbeeld om het contact met
leeftijdgenootjes en/of de groepsruimte de ontwikkeling van het kind stimuleert.
Structuurkenmerken zijn van invloed op de proceskwaliteit van de kinderopvang.
De interactievaardigheden van de stad (de omgang van de pedagogische medewerkers
(PMers) met de staf)
De structurele kwaliteit (wordt gebaseerd op structuurkenmerken, bijvoorbeeld: veiligheid,
hygiëne, groepssamenstelling en –grootte (stabiliteit), het aantal kinderen in verhouding tot
het aantal pedagogisch medewerkers (beroepskracht-kindratio), opleidingsniveau van de
pedagogisch medewerkers, het spelmateriaal.)
Proceskwaliteit: Interactievaardigheden
Opvoedingsopgaven
Opvoedingsvaardigheden die van belang zijn om het optimaal behalen van ontwikkelingstaken
mogelijk maakt.
0-2 jaar: sensitief en responsief reageren op behoefte en signalen van het kind (emotionele
ondersteuning)
2-4 jaar: emotionele steun bieden, autonomie erkennen, structureren en grenzen stellen,
uitleggen
4-12 jaar: kind met vriendjes laten omgaan, autonomie bevorderen, structuur bieden, etc.
12-16 jaar: ondersteunen in bepalen van nieuwe positie t.o.v. zichzelf, vrienden en ouders.
6 interactie-vaardigheden in Caregiver interaction profile (CIP-model):
, Sensitieve responsiviteit: verwijst naar de mate waarin een verzorger de individuele
emotionele en fysieke behoeften van kinderen herkent en gepast en snel reageert op hun
signalen en signalen
Respect voor de autonomie: verwijst naar de mate waarin een verzorger niet opdringerig is en
in plaats daarvan de geldigheid van de bedoelingen en perspectieven van kinderen erkent en
respecteert
Structureren en grenzen stellen: verwijst naar het vermogen van een verzorger om
verwachtingen duidelijk aan kinderen over te brengen en een situatie dienovereenkomstig te
structureren en om duidelijke en consistente grenzen te stellen aan het gedrag van kinderen
Praten en uitleggen: verwijst naar de frequentie en kwaliteit van verbale interacties tussen een
verzorger en kinderen
Ontwikkelingsstimulering: betreft de mate waarin een verzorger doelbewust probeert de
ontwikkeling van kinderen te bevorderen (bijvoorbeeld motorische vaardigheden, cognitieve
ontwikkeling en creativiteit)
Begeleiden van interacties: verwijst naar de mate waarin een verzorger positieve interacties
tussen kinderen in de kinderopvanggroep begeleidt of faciliteert.
Onderzoek van Fukkink (2014) op de pedagogische kwaliteit van kinderopvang richtte zich op de
proceskwaliteit als belangrijkste voorspeller voor het welbevinden en de ontwikkeling van kinderen.
De structurele kwaliteit werd buiten beschouwing gelaten
Grenswaarde gemeten voor voldoende of onvoldoende kwaliteit op diverse kwaliteitsniveaus
Hoofdstuk 3: de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang in internationaal perspectief
, De globale proceskwaliteit op de groep is in diverse landen gemeten met de ITERS, ECERS,
SACERS en FCCERS. Voor de gastouderopvang komt de CC-HOME aan bod.
Interacties tussen PMers en kinderen met het CLASS-instrument (zowel in NL als buitenland)
Het ITERS/ECERS-instrument bestaat uit 7 subschalen:
a. Ruimte en meubilering
b. Individuele zorg
c. Taal
d. Activiteiten
e. Interacties
f. Programma
g. Voorzieningen voor ouders en staf
Resultaten ITERS/ECERS:
Vermeer et al. (2016) stellen in hun meta-analyse het volgende vast: De scores in Australië en Nieuw-
Zeeland bleken significant hoger dan in andere landen. Daarna volgt Noord-Amerika, die hoger scoren
dan in de werelddelen Europa, Zuid-Amerika en Azië. Wel bleken er in Noord-Amerika meer
spreiding in scores te zijn dan Aziatische en Europese landen, het laat in Noord-Amerika een sterk
wisselend beeld zien.
Nederland scoort gemiddeld een 4,3 op de zevenpuntschaal (matig) en zit tussen onvoldoende en goed
in op de globale proceskwaliteit.
SACERS meet ook de globale proceskwaliteit, maar dan van de buitenschoolse opvang (bso). Qua
structuur is deze vergelijkbaar met de ITERS/ECERS.
Resultaten SACERS op de bso:
De bso is internationaal nog maar weinig onderzocht. Hall en Dilworth vonden in 2001 een gemiddeld
lage score op de SACERS voor de globale kwaliteit in de VS. In 2003 werd er in de VS een
gemiddelde SACERS-score gemeten bij de evaluatie van een after-school program. Het is moeilijk om
de pedagogische kwaliteit van de Nederlandse bso te vergelijken met andere landen vanwege de grote
verschillen in doelstellingen, doelgroepen en inhoud van het buitenschoolse aanbod. Er werd voor
Nederland een matige score gevonden op de SACERS, maar een aantal items zijn geschrapt doordat
de Amerikaanse context niet paste.
Voor het meten van de kwaliteit van gastouderopvang wordt, naast FCCERS, ook de CCHOME
gebruikt. Er zijn daarvan twee versies; voor onder de 3 jaar en tussen de 3 en 6 jaar. De versie voor
onder de 3 jaar bestaat uit zes subschalen:
a. Responsiviteit
b. Acceptatie
c. Organisatie
d. Leermaterialen
e. Betrokkenheid
f. Variatie en ervaringen
FCCERS resultaten van gastouderopvang:
De kwaliteit van gastouderopvang is nog weinig onderzocht. Er werd met het Amerikaanse instrument
FCCERS een gemiddelde score gemeten op de kwaliteit van de Nederlandse gastouderopvang. De
Nederlandse score is vergelijkbaar met scores uit landen zoals de VS, Australië en Groot-Brittannië.
Hoorcolleges en Literatuur
Alle opgenomen literatuur:
College 1: Introductie vak, verschillende rollen en kwaliteit pedagogisch medewerker
College 2: Effecten pedagogisch medewerker-kindrelatie op kinduitkomsten
College 3: Effect kindkenmerken op relatie met pedagogisch medewerker
College 4: verschillende rollen en kwaliteit leerkracht
College 5: Effecten leerkracht-leerling relatie op leerlinguitkomsten
College 6: Effect leerlingkenmerken op relatie met leerkracht
College 7: Jeugdzorg: setting en doelgroepen
College 8: Effecten van professionele opvoeder-kind relatie op kinduitkomsten
College 9: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders in de residentiele setting
College 10: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders
College 11: Interprofessioneel werken
,College 1: Introductie vak Verschillende rollen en kwaliteit pedagogisch medewerker
Hoofdstuk 2: De pedagogische kwaliteiten van de Nederlandse kinderopvang
In Nederland kennen we verschillende typen kinderopvang, zoals:
kinderdagverblijven (Kdv)
peuterspeelzalen (Psz)
buitenschoolse opvang (Bso)
gastouderopvang (Go)
In de peilingsrapporten is er aandacht voor verschillende dimensies van pedagogische kwaliteit:
De globale proceskwaliteit (is de kwaliteit van de ervaringen die kinderen opdoen in hun
interacties met de sociale en materiële omgeving. Het gaat bijvoorbeeld om het contact met
leeftijdgenootjes en/of de groepsruimte de ontwikkeling van het kind stimuleert.
Structuurkenmerken zijn van invloed op de proceskwaliteit van de kinderopvang.
De interactievaardigheden van de stad (de omgang van de pedagogische medewerkers
(PMers) met de staf)
De structurele kwaliteit (wordt gebaseerd op structuurkenmerken, bijvoorbeeld: veiligheid,
hygiëne, groepssamenstelling en –grootte (stabiliteit), het aantal kinderen in verhouding tot
het aantal pedagogisch medewerkers (beroepskracht-kindratio), opleidingsniveau van de
pedagogisch medewerkers, het spelmateriaal.)
Proceskwaliteit: Interactievaardigheden
Opvoedingsopgaven
Opvoedingsvaardigheden die van belang zijn om het optimaal behalen van ontwikkelingstaken
mogelijk maakt.
0-2 jaar: sensitief en responsief reageren op behoefte en signalen van het kind (emotionele
ondersteuning)
2-4 jaar: emotionele steun bieden, autonomie erkennen, structureren en grenzen stellen,
uitleggen
4-12 jaar: kind met vriendjes laten omgaan, autonomie bevorderen, structuur bieden, etc.
12-16 jaar: ondersteunen in bepalen van nieuwe positie t.o.v. zichzelf, vrienden en ouders.
6 interactie-vaardigheden in Caregiver interaction profile (CIP-model):
, Sensitieve responsiviteit: verwijst naar de mate waarin een verzorger de individuele
emotionele en fysieke behoeften van kinderen herkent en gepast en snel reageert op hun
signalen en signalen
Respect voor de autonomie: verwijst naar de mate waarin een verzorger niet opdringerig is en
in plaats daarvan de geldigheid van de bedoelingen en perspectieven van kinderen erkent en
respecteert
Structureren en grenzen stellen: verwijst naar het vermogen van een verzorger om
verwachtingen duidelijk aan kinderen over te brengen en een situatie dienovereenkomstig te
structureren en om duidelijke en consistente grenzen te stellen aan het gedrag van kinderen
Praten en uitleggen: verwijst naar de frequentie en kwaliteit van verbale interacties tussen een
verzorger en kinderen
Ontwikkelingsstimulering: betreft de mate waarin een verzorger doelbewust probeert de
ontwikkeling van kinderen te bevorderen (bijvoorbeeld motorische vaardigheden, cognitieve
ontwikkeling en creativiteit)
Begeleiden van interacties: verwijst naar de mate waarin een verzorger positieve interacties
tussen kinderen in de kinderopvanggroep begeleidt of faciliteert.
Onderzoek van Fukkink (2014) op de pedagogische kwaliteit van kinderopvang richtte zich op de
proceskwaliteit als belangrijkste voorspeller voor het welbevinden en de ontwikkeling van kinderen.
De structurele kwaliteit werd buiten beschouwing gelaten
Grenswaarde gemeten voor voldoende of onvoldoende kwaliteit op diverse kwaliteitsniveaus
Hoofdstuk 3: de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang in internationaal perspectief
, De globale proceskwaliteit op de groep is in diverse landen gemeten met de ITERS, ECERS,
SACERS en FCCERS. Voor de gastouderopvang komt de CC-HOME aan bod.
Interacties tussen PMers en kinderen met het CLASS-instrument (zowel in NL als buitenland)
Het ITERS/ECERS-instrument bestaat uit 7 subschalen:
a. Ruimte en meubilering
b. Individuele zorg
c. Taal
d. Activiteiten
e. Interacties
f. Programma
g. Voorzieningen voor ouders en staf
Resultaten ITERS/ECERS:
Vermeer et al. (2016) stellen in hun meta-analyse het volgende vast: De scores in Australië en Nieuw-
Zeeland bleken significant hoger dan in andere landen. Daarna volgt Noord-Amerika, die hoger scoren
dan in de werelddelen Europa, Zuid-Amerika en Azië. Wel bleken er in Noord-Amerika meer
spreiding in scores te zijn dan Aziatische en Europese landen, het laat in Noord-Amerika een sterk
wisselend beeld zien.
Nederland scoort gemiddeld een 4,3 op de zevenpuntschaal (matig) en zit tussen onvoldoende en goed
in op de globale proceskwaliteit.
SACERS meet ook de globale proceskwaliteit, maar dan van de buitenschoolse opvang (bso). Qua
structuur is deze vergelijkbaar met de ITERS/ECERS.
Resultaten SACERS op de bso:
De bso is internationaal nog maar weinig onderzocht. Hall en Dilworth vonden in 2001 een gemiddeld
lage score op de SACERS voor de globale kwaliteit in de VS. In 2003 werd er in de VS een
gemiddelde SACERS-score gemeten bij de evaluatie van een after-school program. Het is moeilijk om
de pedagogische kwaliteit van de Nederlandse bso te vergelijken met andere landen vanwege de grote
verschillen in doelstellingen, doelgroepen en inhoud van het buitenschoolse aanbod. Er werd voor
Nederland een matige score gevonden op de SACERS, maar een aantal items zijn geschrapt doordat
de Amerikaanse context niet paste.
Voor het meten van de kwaliteit van gastouderopvang wordt, naast FCCERS, ook de CCHOME
gebruikt. Er zijn daarvan twee versies; voor onder de 3 jaar en tussen de 3 en 6 jaar. De versie voor
onder de 3 jaar bestaat uit zes subschalen:
a. Responsiviteit
b. Acceptatie
c. Organisatie
d. Leermaterialen
e. Betrokkenheid
f. Variatie en ervaringen
FCCERS resultaten van gastouderopvang:
De kwaliteit van gastouderopvang is nog weinig onderzocht. Er werd met het Amerikaanse instrument
FCCERS een gemiddelde score gemeten op de kwaliteit van de Nederlandse gastouderopvang. De
Nederlandse score is vergelijkbaar met scores uit landen zoals de VS, Australië en Groot-Brittannië.
