Communicatieve vaardigheden
Wat is communicatie?
Communicatie: ‘Uitwisseling van symbolische informatie die plaatsvindt tussen mensen die
zich van elkaars aanwezigheid bewust zijn. Deze informatie wordt deels bewust, deels
onbewust gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd.’
Wat is het verschil tussen verbale en non-verbale communicatie?
Verbale communicatie: alles wat met woorden wordt uitgesproken
Non-verbale communicatie: alles wat je onbewust uitstraalt,
lichaamshouding, gezichtsuitdrukkingen etc. Een systeem van
symbolen, tekens en gebaren dat ontwikkeld is en gebruikt wordt
door de leden van een bepaalde cultuur om heel nauwkeurig
specifieke boodschappen tot uitdrukking te brengen.
Non-verbale en verbale communicatie samen noemen we ook
wel symbolische informatie.
Wat is het verschil tussen professionele communicatie en vriendschappelijke communicatie?
Professionele communicatie: de communicatie is gericht op het realiseren van een duidelijk
doel. Het beroepsmatig begeleiden van patiënten staat centraal. Het referentiekader van de
patiënt wordt als uitgangspunt genomen.
Referentiekader: de algemene samenhang van alle factoren die voor een persoon (of
gemeenschap) de psychische werkelijkheid op een zeker ogenblik vormt. Oftewel:
alle regels, normen en waarden die, vaak onbewust, bepalen hoe je iets beoordeelt.
Vriendschappelijke communicatie: er is geen sprake van een doel. De gevoelens die je voor
elkaar hebt, staan hier centraal.
1
, Wat is overdracht en tegenoverdracht?
Overdracht: het overbrengen van gevoelens en verwachtingen op anderen. Als de patiënt
gevoelens en verwachtingen overbrengt, spreek je van overdracht
Tegenoverdracht: als de verpleegkundige gevoelens en verwachtingen overbrengt. De
overdracht van de hulpverlener wordt vaak tegenoverdracht genoemd omdat het vaak een
reactie is op de overdacht van de patiënt.
Welke drie niveaus van communiceren zijn er?
1. Procedureniveau
Het gaat over de structuur en opbouw van een gesprek, voornamelijk herkenbaar bij
een gepland gesprek, zoals een anamnesegesprek of een slechtnieuwsgesprek.
2. Inhoudsniveau
De letterlijke, woordelijke boodschap die de ander uitzendt, ofwel: verbale
communicatie. Ook feitenkennis, onderzoeken, protocollen, laboratoriumuitslagen,
prognoses, behandelplannen en verpleegplannen vallen onder het inhoudsniveau.
3. Betrekkingsniveau (procesniveau)
Verzamelnaam voor alle non-verbale communicatie. Er zijn drie subcategorieën:
- Gevoelsniveau
De patiënt geeft aan hoe hij zijn situatie in emotioneel opzicht beleeft.
- Relationeel niveau
De manier waarop je zinnen formuleert, hoe je praat, je mimiek en je
gebaren.
- Appellerend niveau
Direct appel: de vraag is duidelijk en kan de verpleegkundige
beantwoorden met ‘ja’ of ‘nee’. Vaak te herkennen aan een ‘ik-
boodschap’.
Indirect appel: er is geen directe vraag, en het is afhankelijk hoe de zin
wordt opgevat, wat het doel is van de patiënt. ‘Gisteren kreeg ik mijn
pijnstillers al om 11:00 uur’. Ook bij jij-boodschappen is er sprake van
een indirect appel.
Verschillende vormen van emoties
Angst: de emotie die wordt opgeroepen als zich een verandering voordoet die als
bedreigend of gevaarlijk voor het eigen welzijn wordt waargenomen.
Vrees: de angst voor wat er komen gaat.
Afweer: het vervormen of vertekenen van een emotionele werkelijkheid om de daarmee
samenhangende angst te verminderen.
Afweer op het rationele vlak
Loochening: bedreigende of onacceptabele ervaringen, gedachten, gevoelens
of neigingen worden volledig buiten het bewustzijn gehouden.
2
Wat is communicatie?
Communicatie: ‘Uitwisseling van symbolische informatie die plaatsvindt tussen mensen die
zich van elkaars aanwezigheid bewust zijn. Deze informatie wordt deels bewust, deels
onbewust gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd.’
Wat is het verschil tussen verbale en non-verbale communicatie?
Verbale communicatie: alles wat met woorden wordt uitgesproken
Non-verbale communicatie: alles wat je onbewust uitstraalt,
lichaamshouding, gezichtsuitdrukkingen etc. Een systeem van
symbolen, tekens en gebaren dat ontwikkeld is en gebruikt wordt
door de leden van een bepaalde cultuur om heel nauwkeurig
specifieke boodschappen tot uitdrukking te brengen.
Non-verbale en verbale communicatie samen noemen we ook
wel symbolische informatie.
Wat is het verschil tussen professionele communicatie en vriendschappelijke communicatie?
Professionele communicatie: de communicatie is gericht op het realiseren van een duidelijk
doel. Het beroepsmatig begeleiden van patiënten staat centraal. Het referentiekader van de
patiënt wordt als uitgangspunt genomen.
Referentiekader: de algemene samenhang van alle factoren die voor een persoon (of
gemeenschap) de psychische werkelijkheid op een zeker ogenblik vormt. Oftewel:
alle regels, normen en waarden die, vaak onbewust, bepalen hoe je iets beoordeelt.
Vriendschappelijke communicatie: er is geen sprake van een doel. De gevoelens die je voor
elkaar hebt, staan hier centraal.
1
, Wat is overdracht en tegenoverdracht?
Overdracht: het overbrengen van gevoelens en verwachtingen op anderen. Als de patiënt
gevoelens en verwachtingen overbrengt, spreek je van overdracht
Tegenoverdracht: als de verpleegkundige gevoelens en verwachtingen overbrengt. De
overdracht van de hulpverlener wordt vaak tegenoverdracht genoemd omdat het vaak een
reactie is op de overdacht van de patiënt.
Welke drie niveaus van communiceren zijn er?
1. Procedureniveau
Het gaat over de structuur en opbouw van een gesprek, voornamelijk herkenbaar bij
een gepland gesprek, zoals een anamnesegesprek of een slechtnieuwsgesprek.
2. Inhoudsniveau
De letterlijke, woordelijke boodschap die de ander uitzendt, ofwel: verbale
communicatie. Ook feitenkennis, onderzoeken, protocollen, laboratoriumuitslagen,
prognoses, behandelplannen en verpleegplannen vallen onder het inhoudsniveau.
3. Betrekkingsniveau (procesniveau)
Verzamelnaam voor alle non-verbale communicatie. Er zijn drie subcategorieën:
- Gevoelsniveau
De patiënt geeft aan hoe hij zijn situatie in emotioneel opzicht beleeft.
- Relationeel niveau
De manier waarop je zinnen formuleert, hoe je praat, je mimiek en je
gebaren.
- Appellerend niveau
Direct appel: de vraag is duidelijk en kan de verpleegkundige
beantwoorden met ‘ja’ of ‘nee’. Vaak te herkennen aan een ‘ik-
boodschap’.
Indirect appel: er is geen directe vraag, en het is afhankelijk hoe de zin
wordt opgevat, wat het doel is van de patiënt. ‘Gisteren kreeg ik mijn
pijnstillers al om 11:00 uur’. Ook bij jij-boodschappen is er sprake van
een indirect appel.
Verschillende vormen van emoties
Angst: de emotie die wordt opgeroepen als zich een verandering voordoet die als
bedreigend of gevaarlijk voor het eigen welzijn wordt waargenomen.
Vrees: de angst voor wat er komen gaat.
Afweer: het vervormen of vertekenen van een emotionele werkelijkheid om de daarmee
samenhangende angst te verminderen.
Afweer op het rationele vlak
Loochening: bedreigende of onacceptabele ervaringen, gedachten, gevoelens
of neigingen worden volledig buiten het bewustzijn gehouden.
2
