Samenvatting Week 1: introductie. Minor de oncologische cliënt HBO-V HAN

Week 1 introductie
HC epidemiologie en wat is kanker
Hoorcollege
Belangrijke begrippen
Incidentie = het aantal nieuwe gevallen of personen met een bepaalde ziekte in een
bepaalde
periode.
Prevalentie = aantal personen dat een bepaalde ziekte op een bepaald moment of
gedurende een
bepaalde periode heeft.
Mortaliteit/sterfte = 5-jaars (of: 10 jaars)-overleving. Wel of geen uitzaaiingen.

Oorzaken stijging:
 Toename bevolking
 Vergrijzing
 Diagnostiek (BVO)
 Grotere kans op kanker

Meest voorkomende soorten kanker:
 Borstkanker
 Plaveiselcelcarcinoom van de huid
 Longkanker
 Prostaatkanker
 Darmkanker

Oorzaken betere overleving
 Vroeg opsporing
 Betere behandelmogelijkheden

Wie krijgen er kanker?
 Mensen met meerdere genmutaties in bepaalde genen.
 Leefstijl
 Ziekte die de kans op kanker vergroot
 Pech
 Erfelijkheid (BRCA)
 Toeval

Het ontstaan van kanker
 Ongeremde celdeling (met vaak ook onvoldoende rijping van de cellen) waarbij de
cellen infiltreren en metasteren
 Genetisch instabiel, kunnen zich onttrekken aan het immuunsysteem
 Tumor en kanker is niet hetzelfde.
Een tumor kan ook goedaardig zijn en kanker is bij definitie kwaadaardig. Tumor
gebruiken we vaak om een massa aan te geven.




1

,Tumoren
 Benigne
 Begrensd, niet infiltratief
 Gedifferentieerde cellen
 Metasteren niet
 Meestal niet dodelijk
 Maligne
 Infiltratieve groei
 Slecht gedifferentieerde cellen
 Metastaseren
 Onbehandeld in principe altijd dodelijk

Celdeling en differentiatie
Deling: voor vervanging en groei
Mitose: een moedercel naar twee identieke dochtercellen.

Soorten genen die van invloed zijn
 Oncogenen: ontaarding in kankercel -> deze genen zijn bij een kankercel vaak aanwezig.
Gas
 Tumor-suppressorgenen: voorkomen ontaarding in een kankercel -> deze genen zijn bij
een kankercel vaak gemuteerd of afwezig. Rem
 Genfusiegenen: abnormale eiwitten die celdeling stimuleren (bv. Bij bepaalde vormen
van leukemie)

Verspreiding door het lichaam
 Ingroei
 Uitzaaiingen:
 Lymfogeen
 Hematogeen

Voorkeurslocaties
 Longen (pulmonale metastasen)
 Lever (hepatogene metastasen)
 Hersenen (cerebrale metastasen)
 Skelet (botmetastasen)

Het diagnostisch proces
Anamnese, lichamelijk onderzoek en aanvullend diagnostiek.
Mogelijke klachten (algemeen)
 Onbedoeld gewichtsverlies
 Vermoeidheid zonder duidelijk oorzaak
 Heesheid of aanhoudende hoest, bloed ophoesten
 Passageklachten
 (moeder)vlekken die nieuw zijn of veranderen
 Een plekje of knobbeltje op de huis, wondjes die niet genezen
 Een verdikking of knobbeltje in het lichaam
 Veranderd ontlastingspatroon, bloed bij ontlasting
 Veranderde mictie, bloed urine
 Bloed of afscheiding uit de vagina

2

,Benigne <> maligne
 Glad <> bobbelig
 Elastisch <> hard
 Pijnlijk <> niet pijnlijk
 Beweeglijk t.o.v. ondergrond <> vast
 Goed afgrensbaar <> niet goed afgrensbaar

Aanvullend onderzoek
 Bloedonderzoek
 Ondersteunend: bv. Tumormarkers (PSA), leverenzym
 Beeldvormende techniek
 Röntgen (x-thorax, CT) +/- contrast
 Echografie
 MRI (duurt langer, pacemaker dus metalen kan het verstoren)
 PET-scan, vaak gecombineerd met een CT-scan. Er wordt dan glucose ingespoten en dat
trekt dan naar de tumor toe of een ontsteking.
 Endoscopie (kan i.c.m. histologie)
 Nucleair geneeskundig onderzoek
 Pathologisch onderzoek
 Cytologie (celonderzoek) en histologie

Naamgeving
 Epitheel weefsel -oom -carcinoom
 Mesenchymaal weefsel -oom -sarcoom (-blastoom)
 Hematopoëtisch -leukemie / maligne lymfoom
 Huid -naevus -melanoom
 Zenuw -oom -blastoom

Classificatie
 TNM systeem
 Tumor: primaire tumor (1-4)
 Nodus: lymfeklieren (0-3)
 Metastasis: metasteren op afstand (0-1)

Gradering
Mate van differentiatie van de maligne cel
 Hoge score: slecht gedifferentieerd
 Lijkt nauwelijks op de originele cel
 Agressief
 Lage score: goed gedifferentieerd
 Lijkt veel meer op originele cel
 Minder agressief




Leerdoelen
 kan risicofactoren (epidemiologische en erfelijke) aangeven, die een rol spelen in het
ontstaan van kanker;
 heeft kennis over ontwikkeling en groeiwijze van kankercellen; kan hierbij de
processen carcinogenese, en neoplasie beschrijven;

3

,  heeft kennis van de algemene symptomen (waarschuwingstekens van kanker);
 kan tumoren onderscheiden in termen van benigne en maligne tumoren;
 kan de indeling van kanker onderscheiden in carcinomen (carcinoma in situ),
sarcomen en hematologische maligniteiten;
 kan processen uitleggen die een rol spelen bij metastasering;
 kan de TNM-classificatie toelichten;
 kan een globaal overzicht geven van verschillende vormen van tumordiagnostiek
(bloedonderzoek, beeldvorming, cytologie, histologie, radiodiagnostiek, nucleair
geneeskundig onderzoek, etc.


Leerboek; 1.1 t/m 1.9
1.4.1 preventie
 Primaire preventie is gericht op het voorkomen van het ontstaan van kanker.
 Secundaire preventie is gericht op het zo vroeg mogelijk ontdekken van kanker en het
geven van een adequate behandeling
 Tertiaire preventie is erop gericht om de gevolgen van de aandoening zo veel mogelijk
te beperken en een eventuele tweede tumor te voorkomen.

1.4.2 exogene factoren
Roken
Eén derde van alle kanker in Nederland is geassocieerd met roken. Behalve longcarcinoom
is ook een verband gevonden tussen roken en tumoren in het hoofd-halsgebied en tussen
roken en kanker van de maag, lever, pancreas, blaas, nieren, huis en cervix.
Voeding
Er is nog veel onduidelijk over deze rol
Bewegen
Er is een verband gevonden tussen te weinig lichamelijke activiteit en mammacarcinoom en
colorectaal carcinoom. Volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen > 150 minuten per
week matig intensieve inspanning verspreid over diverse dagen.
Alcohol
Bij veelvuldig en overmatig alcoholgebruik is er een verhoogd risico op een aantal soorten
kanker, waaronder maligne tumoren in het hoofd-halsgebied.
Zonlicht
Overmatige blootstelling aan uv-straling kan de kans op kanker vergroten.
Overgewicht
Jaarlijks wordt 4% van de nieuwe kankergevallen veroorzaakt door overgewicht en
obesitas.
Ioniserende straling
Het kan een verhoogd risico betekenen bij het ontstaan van maligniteiten.
Beroepsrisico
Teer, asbest en aniline. Chemische carcinogenese.
Geneesmiddelen
Verschillende cytostatica kan op lange termijn een verhoogd risico betekenen bij het
ontstaan van nieuwe tumoren.
Infecties
HPV bijvoorbeeld.
Milieu


4