DENKEN OVER VEILIGHEID
Les 1
Veiligheidsdefinities:
Interne veiligheid – “De effectieve bescherming van personen die gebruik maken van of zich
bevinden in het systeem van een bedrijf, tegen persoonlijk leed door een ongewoon voorval binnen
dat systeem.” (Basisboek)
Externe veiligheid – “De effectieve bescherming van personen die zich bevinden buiten het systeem
van een bedrijf, tegen persoonlijk leed als gevolg van een ongewoon voorval binnen dat systeem.”
(Basisboek)
Security – “Het voorkomen of verminderen van het moedwillig toebrengen van schade aan
medewerkers en bezittingen van de onderneming of organisatie.” (Basisboek)
Safety – “Het voorkomen of verminderen van bedreigingen van de onderneming, haar medewerkers
of haar omgeving als gevolg van natuurlijke risico’s en risico’s die samenhangen met de
productieprocessen of logistiek.” (Basisboek)
Arboveiligheid – “Arboveiligheid betreft het omgaan met gevaarlijke stoffen en gevaarlijke situaties.
Het inschattten van de risico's en de wettelijk verplichte maatregelen, maar ook de gewenste
beschermingsmaatregelen vormen hier een belangrijk onderdeel van.” (NVDO)
Nationale veiligheid – “De nationale veiligheid is in het geding als één of meer vitale belangen van de
Nederlandse staat en/of samenleving zodanig bedreigd worden dat sprake is van (potentiële)
maatschappelijke ontwrichting.” (NCTV)
Subjectieve Veiligheid – “Veiligheid gemeten aan de hand van gevoelens van mensen.” (Basisboek)
Objectieve veiligheid – “Veiligheid gemeten aan de hand van uiterlijk waarneembare verschijnselen.”
(Basisboek)
Sociale veiligheid – “De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit), overtredingen en overlast door andere mensen.”
(Basisboek)
Fysieke veiligheid – “De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijke oorsprong.” (Basisboek)
Veiligheidsbeleving – “Veiligheidsbeleving is de manier waarop mensen veiligheid ervaren.” (CCV)
Informatiebeveiliging – “Informatiebeveiliging is het proces van vaststellen van de vereiste kwaliteit
van informatie(systemen) in termen van vertrouwelijkheid, beschikbaarheid, integriteit,
onweerlegbaarheid en controleerbaarheid alsmede het treffen, onderhouden en controleren van een
samenhangend pakket van bijbehorende (fysieke, organisatorische en logische)
beveiligingsmaatregelen.” (Basisboek)
Negatieve veiligheid – “Veiligheid gedefinieerd als de afwezigheid van dreigingen.”
Positieve veiligheid – “Veiligheid gedefinieerd als de vervulling van behoeften representatief voor
het menselijk welzijn” // “Veiligheid als geborgenheid, sense of belonging”
,Veiligheidspraktijkbetekenis (security as practice) – kritisch: “Veiligheid gedefinieerd naar wat zij
binnen een operationele context voor streefmaat weergeeft” (Zedner, 2009 [parafrase])
Symbolische Veiligheid – (security as symbol) – kritisch: “Veiligheid die eerder tot doel heeft
bestuurlijke daadkracht te tonen dan werkelijke veiligheid te scheppen. (Zedner, 2009 [parafrase])
Beveiligingsdrang (security as a pursuit / securitisering) – kritisch: Veiligheid gedefinieerd niet wat
betreft het doel dat ze beoogt, maar wat betreft het tomeloze streven dat ze vertegenwoordigt.
(Zedner, 2009 [parafrase])
Het belang van een kritische attitude
- Kritisch denken: het onafhankelijk bevragen van (de veronderstelling achter) een situatie of
standpunt, aan de hand van feiten, argumentatie en redelijk oordeelsvermogen.
- Een kritische attitude voor de veiligheidskundige:
o Onafhankelijk oordelen over onveilige situaties
o Meerdere gezichtspunten kunnen integreren om onveiligheid te benaderen
- Als je voortdurend hoort hoe goed je bent en autoriteit uitstraalt, doet dat geen goed voor
de kritische houding.
- Het gaat erom dat je je eigen gedrag ziet en kan spiegelen. Ik doe het op deze manier, het
heeft deze gevolgen en hoe kan ik het eventueel anders doen, dit kan niet iedereen.
- Socrates wordt vaak genoemd als eerste kritische onafhankelijke denker. Iemand die het
belang van kritische beschouwing openlijk verkondigde.
- Als je niet kritisch nadenkt ga je makkelijk mee in oplossingen. Het opent een deur voor
gebeurtenissen die je niet had voorzien, maar misschien wel had gezien als je kritisch had
nagedacht.
Veiligheidsbetekenis: een functie van diepere intuïties en opvattingen.
- Afhankelijk van mensbeeld > Zijn mensen gewelddadig?
- Het beeld van gevaar, het wereldbeeld > nadenken over in hoeverre de wereld een
gevaarlijke plek is. Begrip: maakbaarheid: kan de mens de wereld naar de hand zetten?
Wereldbeeld van gevaar maakt wat we van de wereld verwachten.
- Ethische waarden > wat voor mens willen we zijn? Wat zijn we bereid op te offeren voor
veiligheid?
- Semantiek/symboliek > welke betekenis krijgt veiligheid in de taal en in de menselijke
praktijk?
Kritische veiligheidsdefinities: ze stellen zich kritisch op tegen het idee wat veiligheid nou eigenlijk
moet inhouden van mensen: schijnveiligheid, veiligheidsstreven.
Piramide van Maslov > Safety is een basis need. We moeten ons veilig voelen, het gevoel hebben dat
we onderdak hebben, bewegingsvrijheid hebben en het idee dat er morgen nog een dag is.
, Tekst Zedner > een kritische beschouwing van veiligheid
- Gaat over semantiek van veiligheid = betekenisleer
- Veiligheid is geen trouw begrip, een vloeibaar begrip.
- De betekenis van veiligheid als waarde of als symbool
- Wat zijn de gevolgen van deze betekenissen voor hoe we met de wereld omgaan?
- Veiligheid is vloeibaar, maakt het aantrekkelijk om als product of als symbool te verkopen
aan mensen. Omdat het onduidelijk is, ontstaat er ruimte om het op allerlei mogelijke
manieren in te vullen. De vraag is of het rechtvaardig is. Veiligheid kan dus ook gebruikt
worden om politieke stemmen te winnen.
- De veiligheidsdefinities van Zedner:
o Security as objective state
Objectieve veiligheid heeft een aantal kwalificaties: het is utopisch (nooit
volledig haalbaar) en het is vaak negatief (afwezigheid van dreigingen)
(freedom from threath). Waarom heeft negatief en utopisch met elkaar te
maken? Utopisch zoekt naar een leven zonder dreigingen waarmee je een
einddoel creëert wat fundamenteel onhaalbaar is.
Utopisch of hypothetisch.
o Security as subjective state
Veiligheid zit allemaal in de geest: hoewel ons subjectieve gevoel van
veiligheid natuurlijk gedeeltelijk voortkomt uit materieel en sociale
voorwaarden. De subjectieve staat van veiligheid als rust of zorgvrijheid
heeft lange historische wortels die traceerbaar zijn naar … die beide duiden
op het gevoel van geborgenheid.
Security from threath: hiermee wordt benoemd dat veiligheid eigenlijk
negatief is gekwalificeerd. Een ontkenning = negatie = situatie waarin een
dreiging niet kan ontstaan.
Freedom from fear. Psychische beleving van mensen. Weten dat het
relatief is (moeilijk maakbaar te maken). Waarom? Objectieve maatregelen
zorgen niet voor een subjectief veiligheidsgevoel.
Hoe het urgentie gevoel kan worden aangewakkerd: door te wijzen op de
ernst van een dreiging, misschien erger dan de dreiging daadwerkelijk is,
helpt om het beleid te verankeren in publieke opinie. Weerstand hiertegen
is laag, misschien zorgwekkend.
o Security as a pursuit
Het nastreven van veiligheidssignalen een urgentie en belang dat het debat
over prioriteiten, middelen en tegengestelde belangen. Veiligheid
ingeroepen > beweging om het debat over de wijsheid van een beleid of de
noodzaak van een maatregel.
De kwetsbaarheid of tekortkomingen van de voorziening worden alleen
onthuld als en wanneer die bedreigingen uitkomen. Beveiliging moet daarom
voortdurend worden herzien in het licht van de laatste uitdaging die nog
moet worden bereikt, noodzakelijkerwijs onvolmaakte inschattingen van de
waarschijnlijke toekomstige dreigingen en de kwetsbaarheid ervan voor hen.
Veiligheidskundige etc. zijn continu bezig nieuwe verschijnselen van risico’s
te identificeren.
Weten eigenlijk niet meer zo goed waar veiligheid inhoudelijk voor staat,
dreigt dus inhoud loos te worden, maar streven het wel continu na.
o Security as a practice
In die zin kan veiligheid ook worden beschouwd als een praktijk. Hoewel
deze categorie tot op zekere hoogte overlapt met achtervolging, geeft het
Les 1
Veiligheidsdefinities:
Interne veiligheid – “De effectieve bescherming van personen die gebruik maken van of zich
bevinden in het systeem van een bedrijf, tegen persoonlijk leed door een ongewoon voorval binnen
dat systeem.” (Basisboek)
Externe veiligheid – “De effectieve bescherming van personen die zich bevinden buiten het systeem
van een bedrijf, tegen persoonlijk leed als gevolg van een ongewoon voorval binnen dat systeem.”
(Basisboek)
Security – “Het voorkomen of verminderen van het moedwillig toebrengen van schade aan
medewerkers en bezittingen van de onderneming of organisatie.” (Basisboek)
Safety – “Het voorkomen of verminderen van bedreigingen van de onderneming, haar medewerkers
of haar omgeving als gevolg van natuurlijke risico’s en risico’s die samenhangen met de
productieprocessen of logistiek.” (Basisboek)
Arboveiligheid – “Arboveiligheid betreft het omgaan met gevaarlijke stoffen en gevaarlijke situaties.
Het inschattten van de risico's en de wettelijk verplichte maatregelen, maar ook de gewenste
beschermingsmaatregelen vormen hier een belangrijk onderdeel van.” (NVDO)
Nationale veiligheid – “De nationale veiligheid is in het geding als één of meer vitale belangen van de
Nederlandse staat en/of samenleving zodanig bedreigd worden dat sprake is van (potentiële)
maatschappelijke ontwrichting.” (NCTV)
Subjectieve Veiligheid – “Veiligheid gemeten aan de hand van gevoelens van mensen.” (Basisboek)
Objectieve veiligheid – “Veiligheid gemeten aan de hand van uiterlijk waarneembare verschijnselen.”
(Basisboek)
Sociale veiligheid – “De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit), overtredingen en overlast door andere mensen.”
(Basisboek)
Fysieke veiligheid – “De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijke oorsprong.” (Basisboek)
Veiligheidsbeleving – “Veiligheidsbeleving is de manier waarop mensen veiligheid ervaren.” (CCV)
Informatiebeveiliging – “Informatiebeveiliging is het proces van vaststellen van de vereiste kwaliteit
van informatie(systemen) in termen van vertrouwelijkheid, beschikbaarheid, integriteit,
onweerlegbaarheid en controleerbaarheid alsmede het treffen, onderhouden en controleren van een
samenhangend pakket van bijbehorende (fysieke, organisatorische en logische)
beveiligingsmaatregelen.” (Basisboek)
Negatieve veiligheid – “Veiligheid gedefinieerd als de afwezigheid van dreigingen.”
Positieve veiligheid – “Veiligheid gedefinieerd als de vervulling van behoeften representatief voor
het menselijk welzijn” // “Veiligheid als geborgenheid, sense of belonging”
,Veiligheidspraktijkbetekenis (security as practice) – kritisch: “Veiligheid gedefinieerd naar wat zij
binnen een operationele context voor streefmaat weergeeft” (Zedner, 2009 [parafrase])
Symbolische Veiligheid – (security as symbol) – kritisch: “Veiligheid die eerder tot doel heeft
bestuurlijke daadkracht te tonen dan werkelijke veiligheid te scheppen. (Zedner, 2009 [parafrase])
Beveiligingsdrang (security as a pursuit / securitisering) – kritisch: Veiligheid gedefinieerd niet wat
betreft het doel dat ze beoogt, maar wat betreft het tomeloze streven dat ze vertegenwoordigt.
(Zedner, 2009 [parafrase])
Het belang van een kritische attitude
- Kritisch denken: het onafhankelijk bevragen van (de veronderstelling achter) een situatie of
standpunt, aan de hand van feiten, argumentatie en redelijk oordeelsvermogen.
- Een kritische attitude voor de veiligheidskundige:
o Onafhankelijk oordelen over onveilige situaties
o Meerdere gezichtspunten kunnen integreren om onveiligheid te benaderen
- Als je voortdurend hoort hoe goed je bent en autoriteit uitstraalt, doet dat geen goed voor
de kritische houding.
- Het gaat erom dat je je eigen gedrag ziet en kan spiegelen. Ik doe het op deze manier, het
heeft deze gevolgen en hoe kan ik het eventueel anders doen, dit kan niet iedereen.
- Socrates wordt vaak genoemd als eerste kritische onafhankelijke denker. Iemand die het
belang van kritische beschouwing openlijk verkondigde.
- Als je niet kritisch nadenkt ga je makkelijk mee in oplossingen. Het opent een deur voor
gebeurtenissen die je niet had voorzien, maar misschien wel had gezien als je kritisch had
nagedacht.
Veiligheidsbetekenis: een functie van diepere intuïties en opvattingen.
- Afhankelijk van mensbeeld > Zijn mensen gewelddadig?
- Het beeld van gevaar, het wereldbeeld > nadenken over in hoeverre de wereld een
gevaarlijke plek is. Begrip: maakbaarheid: kan de mens de wereld naar de hand zetten?
Wereldbeeld van gevaar maakt wat we van de wereld verwachten.
- Ethische waarden > wat voor mens willen we zijn? Wat zijn we bereid op te offeren voor
veiligheid?
- Semantiek/symboliek > welke betekenis krijgt veiligheid in de taal en in de menselijke
praktijk?
Kritische veiligheidsdefinities: ze stellen zich kritisch op tegen het idee wat veiligheid nou eigenlijk
moet inhouden van mensen: schijnveiligheid, veiligheidsstreven.
Piramide van Maslov > Safety is een basis need. We moeten ons veilig voelen, het gevoel hebben dat
we onderdak hebben, bewegingsvrijheid hebben en het idee dat er morgen nog een dag is.
, Tekst Zedner > een kritische beschouwing van veiligheid
- Gaat over semantiek van veiligheid = betekenisleer
- Veiligheid is geen trouw begrip, een vloeibaar begrip.
- De betekenis van veiligheid als waarde of als symbool
- Wat zijn de gevolgen van deze betekenissen voor hoe we met de wereld omgaan?
- Veiligheid is vloeibaar, maakt het aantrekkelijk om als product of als symbool te verkopen
aan mensen. Omdat het onduidelijk is, ontstaat er ruimte om het op allerlei mogelijke
manieren in te vullen. De vraag is of het rechtvaardig is. Veiligheid kan dus ook gebruikt
worden om politieke stemmen te winnen.
- De veiligheidsdefinities van Zedner:
o Security as objective state
Objectieve veiligheid heeft een aantal kwalificaties: het is utopisch (nooit
volledig haalbaar) en het is vaak negatief (afwezigheid van dreigingen)
(freedom from threath). Waarom heeft negatief en utopisch met elkaar te
maken? Utopisch zoekt naar een leven zonder dreigingen waarmee je een
einddoel creëert wat fundamenteel onhaalbaar is.
Utopisch of hypothetisch.
o Security as subjective state
Veiligheid zit allemaal in de geest: hoewel ons subjectieve gevoel van
veiligheid natuurlijk gedeeltelijk voortkomt uit materieel en sociale
voorwaarden. De subjectieve staat van veiligheid als rust of zorgvrijheid
heeft lange historische wortels die traceerbaar zijn naar … die beide duiden
op het gevoel van geborgenheid.
Security from threath: hiermee wordt benoemd dat veiligheid eigenlijk
negatief is gekwalificeerd. Een ontkenning = negatie = situatie waarin een
dreiging niet kan ontstaan.
Freedom from fear. Psychische beleving van mensen. Weten dat het
relatief is (moeilijk maakbaar te maken). Waarom? Objectieve maatregelen
zorgen niet voor een subjectief veiligheidsgevoel.
Hoe het urgentie gevoel kan worden aangewakkerd: door te wijzen op de
ernst van een dreiging, misschien erger dan de dreiging daadwerkelijk is,
helpt om het beleid te verankeren in publieke opinie. Weerstand hiertegen
is laag, misschien zorgwekkend.
o Security as a pursuit
Het nastreven van veiligheidssignalen een urgentie en belang dat het debat
over prioriteiten, middelen en tegengestelde belangen. Veiligheid
ingeroepen > beweging om het debat over de wijsheid van een beleid of de
noodzaak van een maatregel.
De kwetsbaarheid of tekortkomingen van de voorziening worden alleen
onthuld als en wanneer die bedreigingen uitkomen. Beveiliging moet daarom
voortdurend worden herzien in het licht van de laatste uitdaging die nog
moet worden bereikt, noodzakelijkerwijs onvolmaakte inschattingen van de
waarschijnlijke toekomstige dreigingen en de kwetsbaarheid ervan voor hen.
Veiligheidskundige etc. zijn continu bezig nieuwe verschijnselen van risico’s
te identificeren.
Weten eigenlijk niet meer zo goed waar veiligheid inhoudelijk voor staat,
dreigt dus inhoud loos te worden, maar streven het wel continu na.
o Security as a practice
In die zin kan veiligheid ook worden beschouwd als een praktijk. Hoewel
deze categorie tot op zekere hoogte overlapt met achtervolging, geeft het
