Kennismaken met
Onderzoeksmethoden
& statistiek
Bachelor Sociologie
Universiteit Utrecht
Collegejaar 2022/2023
Luca Horstkamp
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
Inhoud
H1. Introductie....................................................................................................................................................................................... 3
H2. Kwalitatief onderzoek ...................................................................................................................................................................... 4
2.1 Kwalitatief interview............................................................................................................................................................... 5
2.2 Steekproeven ........................................................................................................................................................................ 5
2.3 Selecte steekproeven ............................................................................................................................................................ 5
2.4 Focusgroepen ....................................................................................................................................................................... 6
2.5 Observeren ............................................................................................................................................................................ 6
2.6 Bestaande gegevens ............................................................................................................................................................. 7
2.7 Triangulatie ........................................................................................................................................................................... 7
2.8 Kwalitatieve data-analyse ...................................................................................................................................................... 8
H3. Correlationeel onderzoek ............................................................................................................................................................... 9
3.1 Correlatie & Causaliteit ......................................................................................................................................................... 9
3.2 PAC → Population ............................................................................................................................................................. 11
3.2.1 Aselecte steekproeven ..................................................................................................................................................... 11
3.3 PAC → Association ............................................................................................................................................................ 12
3.4 PAC → Constructs ............................................................................................................................................................. 12
3.5 Beschrijvende statistiek ...................................................................................................................................................... 14
3.6 Betrouwbaarheid & validiteit ............................................................................................................................................... 15
3.7 Correlatiecoëfficiënt ............................................................................................................................................................ 16
3.8 Nullhypothese ..................................................................................................................................................................... 17
H4. Experimenteel onderzoek ............................................................................................................................................................. 20
4.1 P-waarde ............................................................................................................................................................................. 21
4.2 Type fouten ......................................................................................................................................................................... 23
4.3 Power .................................................................................................................................................................................. 23
4.4 Statistische validiteit............................................................................................................................................................ 24
4.5 Externe validiteit .................................................................................................................................................................. 27
4.6 Interne validiteit................................................................................................................................................................... 27
4.7 Begripsvaliditeit................................................................................................................................................................... 27
H5. Integriteit ....................................................................................................................................................................................... 28
5.1 Questionable Research Practices ....................................................................................................................................... 28
5.2 Open science ...................................................................................................................................................................... 29
H6. Voorkennis.................................................................................................................................................................................... 30
H7. Symbolen...................................................................................................................................................................................... 32
H8. Informatieblokjes .......................................................................................................................................................................... 32
2
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
H1. Introductie
2 manieren om bij te dragen / om te gaan met wetenschappelijk onderzoek:
1. Producenten: Produceren daadwerkelijk nieuw materiaal door onderzoek te doen en dit te
publiceren.
2. Consumenten: Lezen, evalueren en vormen een eigen visie op al bestaande literatuur.
3 kenmerken van wetenschappelijk onderzoek: CEP
1. Het is controleerbaar. Een onderzoek bevat hypothesen. Deze hypothesen moeten
daadwerkelijke getest kunnen worden met feiten.
2. Het is empirisch. Men baseert conclusies op systematische en onbevooroordeelde
waarnemingen
3. Het is probabilistisch. Een onderzoek kan nooit alle gevallen in een onderzoek verklaren. Het
verklaart echter een proportie van de mogelijke gevallen.
3 kenmerken van goede wetenschappelijke onderzoekstheorieën: SEF
1. Het is spaarzaam (parsimonious). Als een eenvoudige theorie volstaat is het niet nodig om
deze complexer te maken.
2. Het is ondersteund door empirische data uit wetenschappelijk onderzoek
3. Het is falsifieerbaar. Hij moet weerlegd kunnen worden a.d.h.v. de verzamelde gegevens
Theorie-datacyclus:
Figuur 1: Theorie-datacyclus
Soorten
onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel: Gericht op het verwerven van kennis zonder stil te staan bij de mogelijke
toepassingen.
2. Toegepast: Gericht op het ontwikkelen van praktisch bruikbare producten en methoden.
3. Translationeel: Vertaalt de resultaten uit fundamenteel onderzoek naar toepassing in de
praktijk.
Theorie: Een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in onderlinge samenhang
worden beschreven. In de wetenschap is een theorie een getoetst model ter verklaring van
waarnemingen van de werkelijkheid.
3
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
H2. Kwalitatief onderzoek
Doelen kwalitatief onderzoek:
1. Sociale fenomenen begrijpen vanuit natuurlijke context
2. Empirische patronen vinden
3. Kan een startpunt vormen voor nieuwe theorieën / aanpassen van bestaande theorieën
Je kunt hierbij patronen ontdekken in gesproken of geschreven tekst, observaties van gedrag en
interacties en in beeldmateriaal e.d.
Kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. Interesse in natuurlijke context van de respondent
2. Onderzoeker heeft contextuele benadering
3. Perspectief van respondent staat centraal
4. Via observaties probeert de onderzoeker:
• Sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit
• Naar algemeenheden zoeken die nieuwe theorieën vormen / bestaande aanpassen
Inductie: Conclusies trekken o.b.v. observaties van een beperkt aantal gevallen tot een meer
algemeen patroon. Wanneer iemand een paar keer te laat is gekomen ben je snel geneigd te
beweren dat die persoon altijd te laat is. Dit kan je vervolgens doortrekken door te beweren dat alle
jongens te laat komen.
5 criteria van een kwalitatieve onderzoeksvraag: SPICE
• Setting → In welke context? Waar?
• Perspective → Voor wie?
• Interest → Wat?
• Comparison → Vergeleken met? (Niet altijd van toepassing!)
• Evaluation → Wat is het resultaat?
Hoe wordt data verzameld?
• Interview • Observeren
• Focusgroep • Bestaande gegevens
Deductie: Afleiden van specifieke toetsbare verwachtingen vanuit (voorlopige) theorie. Vergelijk
deze verwachtingen met empirische gegevens.
4
Onderzoeksmethoden
& statistiek
Bachelor Sociologie
Universiteit Utrecht
Collegejaar 2022/2023
Luca Horstkamp
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
Inhoud
H1. Introductie....................................................................................................................................................................................... 3
H2. Kwalitatief onderzoek ...................................................................................................................................................................... 4
2.1 Kwalitatief interview............................................................................................................................................................... 5
2.2 Steekproeven ........................................................................................................................................................................ 5
2.3 Selecte steekproeven ............................................................................................................................................................ 5
2.4 Focusgroepen ....................................................................................................................................................................... 6
2.5 Observeren ............................................................................................................................................................................ 6
2.6 Bestaande gegevens ............................................................................................................................................................. 7
2.7 Triangulatie ........................................................................................................................................................................... 7
2.8 Kwalitatieve data-analyse ...................................................................................................................................................... 8
H3. Correlationeel onderzoek ............................................................................................................................................................... 9
3.1 Correlatie & Causaliteit ......................................................................................................................................................... 9
3.2 PAC → Population ............................................................................................................................................................. 11
3.2.1 Aselecte steekproeven ..................................................................................................................................................... 11
3.3 PAC → Association ............................................................................................................................................................ 12
3.4 PAC → Constructs ............................................................................................................................................................. 12
3.5 Beschrijvende statistiek ...................................................................................................................................................... 14
3.6 Betrouwbaarheid & validiteit ............................................................................................................................................... 15
3.7 Correlatiecoëfficiënt ............................................................................................................................................................ 16
3.8 Nullhypothese ..................................................................................................................................................................... 17
H4. Experimenteel onderzoek ............................................................................................................................................................. 20
4.1 P-waarde ............................................................................................................................................................................. 21
4.2 Type fouten ......................................................................................................................................................................... 23
4.3 Power .................................................................................................................................................................................. 23
4.4 Statistische validiteit............................................................................................................................................................ 24
4.5 Externe validiteit .................................................................................................................................................................. 27
4.6 Interne validiteit................................................................................................................................................................... 27
4.7 Begripsvaliditeit................................................................................................................................................................... 27
H5. Integriteit ....................................................................................................................................................................................... 28
5.1 Questionable Research Practices ....................................................................................................................................... 28
5.2 Open science ...................................................................................................................................................................... 29
H6. Voorkennis.................................................................................................................................................................................... 30
H7. Symbolen...................................................................................................................................................................................... 32
H8. Informatieblokjes .......................................................................................................................................................................... 32
2
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
H1. Introductie
2 manieren om bij te dragen / om te gaan met wetenschappelijk onderzoek:
1. Producenten: Produceren daadwerkelijk nieuw materiaal door onderzoek te doen en dit te
publiceren.
2. Consumenten: Lezen, evalueren en vormen een eigen visie op al bestaande literatuur.
3 kenmerken van wetenschappelijk onderzoek: CEP
1. Het is controleerbaar. Een onderzoek bevat hypothesen. Deze hypothesen moeten
daadwerkelijke getest kunnen worden met feiten.
2. Het is empirisch. Men baseert conclusies op systematische en onbevooroordeelde
waarnemingen
3. Het is probabilistisch. Een onderzoek kan nooit alle gevallen in een onderzoek verklaren. Het
verklaart echter een proportie van de mogelijke gevallen.
3 kenmerken van goede wetenschappelijke onderzoekstheorieën: SEF
1. Het is spaarzaam (parsimonious). Als een eenvoudige theorie volstaat is het niet nodig om
deze complexer te maken.
2. Het is ondersteund door empirische data uit wetenschappelijk onderzoek
3. Het is falsifieerbaar. Hij moet weerlegd kunnen worden a.d.h.v. de verzamelde gegevens
Theorie-datacyclus:
Figuur 1: Theorie-datacyclus
Soorten
onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel: Gericht op het verwerven van kennis zonder stil te staan bij de mogelijke
toepassingen.
2. Toegepast: Gericht op het ontwikkelen van praktisch bruikbare producten en methoden.
3. Translationeel: Vertaalt de resultaten uit fundamenteel onderzoek naar toepassing in de
praktijk.
Theorie: Een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in onderlinge samenhang
worden beschreven. In de wetenschap is een theorie een getoetst model ter verklaring van
waarnemingen van de werkelijkheid.
3
, Kennismaken met Onderzoeksmethoden & statistiek –
Luca Horstkamp
H2. Kwalitatief onderzoek
Doelen kwalitatief onderzoek:
1. Sociale fenomenen begrijpen vanuit natuurlijke context
2. Empirische patronen vinden
3. Kan een startpunt vormen voor nieuwe theorieën / aanpassen van bestaande theorieën
Je kunt hierbij patronen ontdekken in gesproken of geschreven tekst, observaties van gedrag en
interacties en in beeldmateriaal e.d.
Kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. Interesse in natuurlijke context van de respondent
2. Onderzoeker heeft contextuele benadering
3. Perspectief van respondent staat centraal
4. Via observaties probeert de onderzoeker:
• Sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit
• Naar algemeenheden zoeken die nieuwe theorieën vormen / bestaande aanpassen
Inductie: Conclusies trekken o.b.v. observaties van een beperkt aantal gevallen tot een meer
algemeen patroon. Wanneer iemand een paar keer te laat is gekomen ben je snel geneigd te
beweren dat die persoon altijd te laat is. Dit kan je vervolgens doortrekken door te beweren dat alle
jongens te laat komen.
5 criteria van een kwalitatieve onderzoeksvraag: SPICE
• Setting → In welke context? Waar?
• Perspective → Voor wie?
• Interest → Wat?
• Comparison → Vergeleken met? (Niet altijd van toepassing!)
• Evaluation → Wat is het resultaat?
Hoe wordt data verzameld?
• Interview • Observeren
• Focusgroep • Bestaande gegevens
Deductie: Afleiden van specifieke toetsbare verwachtingen vanuit (voorlopige) theorie. Vergelijk
deze verwachtingen met empirische gegevens.
4
