Criminaliteit en
rechtsstaat
Pagina | 1
,H1 Wat is criminaliteit?
1.1 Strafbaar gedrag
Waarde: Een principe dat mensen belangrijk vinden om na te streven.
↳ bv.: Vrijheid.
Normen: Gedragsregels.
↳ bv.: Je mag niet liegen.
Criminaliteit: ▹ elk door de overheid bij wet strafbaar gesteld gedrag (delict).
▹ alle misdrijven die in de wet omschreven staan.
↳ Is relatief en cultureel bepaald.
Criminalisering: het strafbaar worden van bepaald gedrag.
Decriminalisering: een strafbare gedraging wordt uit het strafrecht gehaald en is daardoor niet langer
meer verboden.
▹ Misdrijven: ernstige strafbare feiten, zoals diefstal, mishandeling, moord, fraude etc.
↳ Hogere straffen (max. dertig jaar in hechtenis of levenslang).
↳ Komt altijd op het strafblad.
▹ Overtredingen: minder ernstige strafbare feiten, zoals rijden door rood licht of het onbevoegd
betreden van iemands terrein.
↳ Lichtere straffen (max. een tijdelijke hechtenis).
↳ Komt enkel op het strafblad als er sprake is van een taakstraf.
Strafwaardig: gedrag dat volgens iemand of een grote groep mensen strafbaar moeten zijn.
↳ iets is pas strafbaar als er iets over in het Wetboek van Strafrecht staat.
Strafbaar of niet is afhankelijk van:
▹ Maatschappelijke context.
▹ Ernst van de gevolgen.
▹ Morele opvattingen van de mensen met veel politieke macht.
1.2 Criminaliteit als maatschappelijk en politiek probleem
Criminaliteit is een maatschappelijk probleem, want:
1. Het heeft veel materiële en immateriële gevolgen voor de samenleving.
2. Het houdt verband met andere maatschappelijke ontwikkelingen.
3. Tegengestelde belangen als veiligheid en vrijheid spelen een grote rol.
4. Voor de oplossing is een sturende rol van de overheid noodzakelijk.
Gevolgen van criminaliteit:
▹ Materiële gevolgen:
↳ directe financiële schade (bv. Na inbraak).
↳ indirecte financiële schade (bv. Gestegen verzekeringspremies).
↳ kosten voor criminaliteitsbestrijding.
▹ Immateriële gevolgen:
↳ gevoelens van onveiligheid. ↳ veranderde opvattingen over goed en
↳ vermijdingsgedrag. kwaad.
↳ emotionele en psychische problemen. ↳ verlies aan vertrouwen in mensen.
↳ morele verontwaardiging. ↳ aantasting van het rechtsgevoel van
mensen.
↳ het gevaar dat mensen voor eigen
rechter gaan spelen.
Verband met andere maatschappelijke ontwikkelingen:
▹ Afnemend gezag van de overheid; respect van de burgers.
Pagina | 2
,▹ Afnemende betekenis van het maatschappelijke middenveld; burgers zijn minder betrokken bij de
samenleving en houden minder rekening met elkander.
▹ Minder sociale controle; minder op elkaar letten.
▹ Veranderend normen- en waardenbesef.
▹ Toegenomen welvaart; er valt meer te halen als men diefstal pleegt.
▹ Werkloosheid; ^ werkloosheid = ^ criminaliteit.
▹ Technologische ontwikkelingen; cybercriminaliteit.
▹ Internationalisering; open grenzen binnen de EU (bv. Drugs).
Veiligheidsparadox: het verschijnsel dat hoe meer veiligheid wij hebben, hoe erger we een inbreuk
daarop ervaren.
Veiligheidsutopie: het onhaalbare verlangen naar het samenvallen van maximale vrijheid en
maximale veiligheid.
H2 Aard en omvang van criminaliteit
2.1 Soorten criminaliteit
▹ Delicten tegen de openbare orde en het gezag bv.: verbanden van de Nederlandse vlag.
▹ Geweldsdelicten tegen leven en persoon bv.: moord, doodslag en mishandeling.
▹ Ruwheiddelicten bv.: vernieling en graffiti.
▹ Vermogensdelicten bv.: diefstal, inbraak en verduistering.
▹ Verkeersdelicten bv.: autorijden onder invloed.
▹ Drugsdelicten bv.: productie, verkoop en het bezit van (hard)drugs.
▹ Economische delicten bv.: verkopen van besmet vlees.
▹ Milieudelicten bv.: dumpen van chemisch afval of illegaal kappen
van bomen.
Veelvoorkomende criminaliteit: kleine criminaliteit, zoals bijvoorbeeld winkeldiefstal, zakkenrollerij,
fietsendiefstal, vernieling en graffiti.
Zware criminaliteit: ernstige criminaliteit, zoals bijvoorbeeld moord, inbraak, verduistering,
afpersing, overvallen en de verkoop van harddrugs.
Georganiseerd criminaliteit: criminaliteit gepleegd door groepen die primair gericht zijn op illegaal
gewin, met ernstige gevolgen voor de samenleving. (bv.: drugshandel en witwassen van crimineel geld)
2.2 Beeldvorming rond criminaliteit
Framing: door eenzijdige berichtgeving over criminaliteit ontstaat er bij het grote publiek een
stereotiep en generaliserend beeld van criminaliteit.
Stereotiep: een vaststaand beeld ontstaat van een bepaald verschijnsel omdat de media steeds op
dezelfde manier over het onderwerp berichten.
Generaliserend beeld: uit een of enkele bijzondere gevallen wordt een algemene conclusie afgeleid.
Referentiekader: normen en waarden waarnaar een persoon zich in zijn handelen en opvattingen
richt.
↳ mensen kiezen de media die hun opvattingen en verwachtingen bevestigen.
2.3 Het meten van criminaliteit
Kwantitatieve onderzoeksmethoden: kwantitatief onderzoek levert voornamelijk 'harde'
cijfermatige gegevens op.
Kwalitatief onderzoek: kwalitatief onderzoek is verbaal, beoordelend, opiniërend.
Diepteinterviews: een diepte-interview is een intensief gesprek tussen één respondent en de
interviewer.
Geregistreerde criminaliteit: misdrijven die door mensen bij de politie zijn aangegeven of die door
de politie zelf zijn ontdekt.
Pagina | 3
, Proces-verbaal: schriftelijk verslag waarin de politie of een andere opsporingsambtenaar informatie
geeft over het tijdstip, de plaats en de toedracht van een overtreding, misdrijf of ongeluk.
Onderzoeksgegevens zijn betrouwbaar als ze zijn gebaseerd op waarnemingen die, onder dezelfde
omstandigheden herhaald, steeds dezelfde uitkomst geven. (mag geen sprake van toeval zijn)
Politie- en rechtsbankstatistieken zijn vaak onbetrouwbaar/onvolledig:
▹ Selectieve opsporing (bv.: controle alcoholcontroles > meer controles terwijl minder alcoholdrivers >
lijkt niet zo).
▹ Door nieuwe wetten groeit het aantal delicten (bv. Cybercriminaliteit).
▹ Subjectieve beoordeling door de politie of de OvJ (bv. één OvJ zegt mishandeling terwijl een andere
poging tot doodslag ziet).
▹ Verschillende belangen (bv. presentatie van misdaadcijfers moet altijd met wantrouwen bekeken
worden).
▹ Interpretatie van cijfers (bv. vergrijzing zou tot afname van misdrijven moeten leiden).
H3 Hoe ontstaat crimineel gedrag?
3.1 Wie is cimineel?
Verschillen in soorten criminaliteit hebben te maken met:
Geslacht;
↳ criminaliteit is vooral een zaak van mannen.
Leeftijd;
↳ mensen plegen vooral delicten in hun adolescentie (16-23j).
↳ Kenmerken problematische jongeren:
↳ weinig besef van geldende normen.
↳ relatief veel problemen zoals gokverslaving, schulden etc.
▹ gebrekkige sociale vaardigheden.
↳ weinig perspectief op werk en carrière.
Maatschappelijke positie;
↳ lagere maatschappelijke postie = vaker betrokken bij agressieve delicten, inbraak en diefstal.
Etnische afkomst;
↳ percentage allochtonen die delicten plegen is hoger dan de percentage autochtonen.
Woonomgeving;
↳ inwoners van grote steden = plegen vaker delicten.
3.2 Oorzaken van crimineel gedrag
Beschrijvende criminologie: is erop gericht een helder en compleet beeld te geven van de aard en
omvang van de criminaliteit.
Theoretische criminologie: probeert crimineel gedrag te verklaren.
Pagina | 4
rechtsstaat
Pagina | 1
,H1 Wat is criminaliteit?
1.1 Strafbaar gedrag
Waarde: Een principe dat mensen belangrijk vinden om na te streven.
↳ bv.: Vrijheid.
Normen: Gedragsregels.
↳ bv.: Je mag niet liegen.
Criminaliteit: ▹ elk door de overheid bij wet strafbaar gesteld gedrag (delict).
▹ alle misdrijven die in de wet omschreven staan.
↳ Is relatief en cultureel bepaald.
Criminalisering: het strafbaar worden van bepaald gedrag.
Decriminalisering: een strafbare gedraging wordt uit het strafrecht gehaald en is daardoor niet langer
meer verboden.
▹ Misdrijven: ernstige strafbare feiten, zoals diefstal, mishandeling, moord, fraude etc.
↳ Hogere straffen (max. dertig jaar in hechtenis of levenslang).
↳ Komt altijd op het strafblad.
▹ Overtredingen: minder ernstige strafbare feiten, zoals rijden door rood licht of het onbevoegd
betreden van iemands terrein.
↳ Lichtere straffen (max. een tijdelijke hechtenis).
↳ Komt enkel op het strafblad als er sprake is van een taakstraf.
Strafwaardig: gedrag dat volgens iemand of een grote groep mensen strafbaar moeten zijn.
↳ iets is pas strafbaar als er iets over in het Wetboek van Strafrecht staat.
Strafbaar of niet is afhankelijk van:
▹ Maatschappelijke context.
▹ Ernst van de gevolgen.
▹ Morele opvattingen van de mensen met veel politieke macht.
1.2 Criminaliteit als maatschappelijk en politiek probleem
Criminaliteit is een maatschappelijk probleem, want:
1. Het heeft veel materiële en immateriële gevolgen voor de samenleving.
2. Het houdt verband met andere maatschappelijke ontwikkelingen.
3. Tegengestelde belangen als veiligheid en vrijheid spelen een grote rol.
4. Voor de oplossing is een sturende rol van de overheid noodzakelijk.
Gevolgen van criminaliteit:
▹ Materiële gevolgen:
↳ directe financiële schade (bv. Na inbraak).
↳ indirecte financiële schade (bv. Gestegen verzekeringspremies).
↳ kosten voor criminaliteitsbestrijding.
▹ Immateriële gevolgen:
↳ gevoelens van onveiligheid. ↳ veranderde opvattingen over goed en
↳ vermijdingsgedrag. kwaad.
↳ emotionele en psychische problemen. ↳ verlies aan vertrouwen in mensen.
↳ morele verontwaardiging. ↳ aantasting van het rechtsgevoel van
mensen.
↳ het gevaar dat mensen voor eigen
rechter gaan spelen.
Verband met andere maatschappelijke ontwikkelingen:
▹ Afnemend gezag van de overheid; respect van de burgers.
Pagina | 2
,▹ Afnemende betekenis van het maatschappelijke middenveld; burgers zijn minder betrokken bij de
samenleving en houden minder rekening met elkander.
▹ Minder sociale controle; minder op elkaar letten.
▹ Veranderend normen- en waardenbesef.
▹ Toegenomen welvaart; er valt meer te halen als men diefstal pleegt.
▹ Werkloosheid; ^ werkloosheid = ^ criminaliteit.
▹ Technologische ontwikkelingen; cybercriminaliteit.
▹ Internationalisering; open grenzen binnen de EU (bv. Drugs).
Veiligheidsparadox: het verschijnsel dat hoe meer veiligheid wij hebben, hoe erger we een inbreuk
daarop ervaren.
Veiligheidsutopie: het onhaalbare verlangen naar het samenvallen van maximale vrijheid en
maximale veiligheid.
H2 Aard en omvang van criminaliteit
2.1 Soorten criminaliteit
▹ Delicten tegen de openbare orde en het gezag bv.: verbanden van de Nederlandse vlag.
▹ Geweldsdelicten tegen leven en persoon bv.: moord, doodslag en mishandeling.
▹ Ruwheiddelicten bv.: vernieling en graffiti.
▹ Vermogensdelicten bv.: diefstal, inbraak en verduistering.
▹ Verkeersdelicten bv.: autorijden onder invloed.
▹ Drugsdelicten bv.: productie, verkoop en het bezit van (hard)drugs.
▹ Economische delicten bv.: verkopen van besmet vlees.
▹ Milieudelicten bv.: dumpen van chemisch afval of illegaal kappen
van bomen.
Veelvoorkomende criminaliteit: kleine criminaliteit, zoals bijvoorbeeld winkeldiefstal, zakkenrollerij,
fietsendiefstal, vernieling en graffiti.
Zware criminaliteit: ernstige criminaliteit, zoals bijvoorbeeld moord, inbraak, verduistering,
afpersing, overvallen en de verkoop van harddrugs.
Georganiseerd criminaliteit: criminaliteit gepleegd door groepen die primair gericht zijn op illegaal
gewin, met ernstige gevolgen voor de samenleving. (bv.: drugshandel en witwassen van crimineel geld)
2.2 Beeldvorming rond criminaliteit
Framing: door eenzijdige berichtgeving over criminaliteit ontstaat er bij het grote publiek een
stereotiep en generaliserend beeld van criminaliteit.
Stereotiep: een vaststaand beeld ontstaat van een bepaald verschijnsel omdat de media steeds op
dezelfde manier over het onderwerp berichten.
Generaliserend beeld: uit een of enkele bijzondere gevallen wordt een algemene conclusie afgeleid.
Referentiekader: normen en waarden waarnaar een persoon zich in zijn handelen en opvattingen
richt.
↳ mensen kiezen de media die hun opvattingen en verwachtingen bevestigen.
2.3 Het meten van criminaliteit
Kwantitatieve onderzoeksmethoden: kwantitatief onderzoek levert voornamelijk 'harde'
cijfermatige gegevens op.
Kwalitatief onderzoek: kwalitatief onderzoek is verbaal, beoordelend, opiniërend.
Diepteinterviews: een diepte-interview is een intensief gesprek tussen één respondent en de
interviewer.
Geregistreerde criminaliteit: misdrijven die door mensen bij de politie zijn aangegeven of die door
de politie zelf zijn ontdekt.
Pagina | 3
, Proces-verbaal: schriftelijk verslag waarin de politie of een andere opsporingsambtenaar informatie
geeft over het tijdstip, de plaats en de toedracht van een overtreding, misdrijf of ongeluk.
Onderzoeksgegevens zijn betrouwbaar als ze zijn gebaseerd op waarnemingen die, onder dezelfde
omstandigheden herhaald, steeds dezelfde uitkomst geven. (mag geen sprake van toeval zijn)
Politie- en rechtsbankstatistieken zijn vaak onbetrouwbaar/onvolledig:
▹ Selectieve opsporing (bv.: controle alcoholcontroles > meer controles terwijl minder alcoholdrivers >
lijkt niet zo).
▹ Door nieuwe wetten groeit het aantal delicten (bv. Cybercriminaliteit).
▹ Subjectieve beoordeling door de politie of de OvJ (bv. één OvJ zegt mishandeling terwijl een andere
poging tot doodslag ziet).
▹ Verschillende belangen (bv. presentatie van misdaadcijfers moet altijd met wantrouwen bekeken
worden).
▹ Interpretatie van cijfers (bv. vergrijzing zou tot afname van misdrijven moeten leiden).
H3 Hoe ontstaat crimineel gedrag?
3.1 Wie is cimineel?
Verschillen in soorten criminaliteit hebben te maken met:
Geslacht;
↳ criminaliteit is vooral een zaak van mannen.
Leeftijd;
↳ mensen plegen vooral delicten in hun adolescentie (16-23j).
↳ Kenmerken problematische jongeren:
↳ weinig besef van geldende normen.
↳ relatief veel problemen zoals gokverslaving, schulden etc.
▹ gebrekkige sociale vaardigheden.
↳ weinig perspectief op werk en carrière.
Maatschappelijke positie;
↳ lagere maatschappelijke postie = vaker betrokken bij agressieve delicten, inbraak en diefstal.
Etnische afkomst;
↳ percentage allochtonen die delicten plegen is hoger dan de percentage autochtonen.
Woonomgeving;
↳ inwoners van grote steden = plegen vaker delicten.
3.2 Oorzaken van crimineel gedrag
Beschrijvende criminologie: is erop gericht een helder en compleet beeld te geven van de aard en
omvang van de criminaliteit.
Theoretische criminologie: probeert crimineel gedrag te verklaren.
Pagina | 4
