Arbeidsrecht blok 7
Hoofdstukken sociaal recht editie 2015 & 2016
Gijs Mutsaers
,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 3. ARBEIDSOVEREENKOMST – EEN INHOUDELIJKE
ORIËNTATIE........................................................................................5
3.3 WET AANPASSING ARBEIDSDUUR...........................................................................5
3.19 EENZIJDIG WIJZIGINGSBEDING............................................................................. 5
3.22 OVERGANG VAN ONDERNEMING...........................................................................5
HOOFDSTUK 4. ARBEIDSOVEREENKOMST – HET ONTSLAGRECHT............6
4.1 DOOD VAN DE WERKNEMER.................................................................................. 6
4.2 OPZEGGING MET SCHRIFTELIJKE INSTEMMING VAN DE WERKNEMER...............................6
4.3 OPZEGGING ZONDER SCHRIFTELIJKE INSTEMMING VAN DE WERKNEMER..........................6
4.3.1 Het oude ontslagstelsel........................................................................6
4.3.2 Het nieuwe ontslagstelsel.....................................................................7
4.3.3 De UWV-procedure................................................................................ 7
4.3.4 De opzegtermijn................................................................................... 8
4.4 OPZEGGING DOOR WERKGEVER: SCHRIFTELIJKE INSTEMMING OF TOESTEMMING UWV NIET
NODIG.................................................................................................................... 8
4.4.1 Proeftijdontslag..................................................................................... 8
4.4.2 Ontslag op staande voet (dringende reden).........................................9
4.5 DE WERKGEVER MAG NIET OPZEGGEN (OPZEGVERBOD).............................................9
4.5.1 Welke opzegverboden?.........................................................................9
4.5.2 Enkele uitzonderingen..........................................................................9
4.6 DE WERKGEVER HEEFT ONTERECHT OPGEZEGD......................................................10
4.6.1 Matiging van de loonsom....................................................................10
4.6.2 Opzegging met toestemming UWV: wat kan de werknemer nog?......10
4.7 ONTBINDING DOOR DE KANTONRECHTER...............................................................10
4.7.1 De gronden......................................................................................... 10
4.7.2 Ontbindingsdatum.............................................................................. 11
4.7.3 Kantonrechter en bedrijfseconomisch ontslag....................................11
4.7.4 Ontbinding en de opzegverboden.......................................................11
4.7.5 Ontbinding en vergoeding..................................................................11
4.7.6 Ontbindingsverzoek door de werknemer............................................11
4.7.7 Art. 7:686 BW; ontbinding wegens wanprestatie................................11
4.8 BEËINDIGING MET WEDERZIJDS GOEDVINDEN: ALGEMEEN.........................................11
4.9 BEËINDIGING MET WEDERZIJDS GOEDVINDEN: BIJZONDERE SITUATIES..........................12
4.9.1 De emotie........................................................................................... 12
4.9.2 De (buitenlandse) werknemer............................................................12
4.9.3 Extra bescherming werknemers.........................................................12
4.10 BEËINDIGING VAN RECHTSWEGE (ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR BEPAALDE TIJD)........12
4.10.1 De ketenregeling................................................................................ 13
4.10.2 De aanzegplicht.................................................................................. 13
4.11 DE TRANSITIEVERGOEDING...............................................................................13
4.11.1 Welke werknemers?............................................................................13
4.11.2 De hoogte van de transitievergoeding................................................13
4.11.3 Uitzonderlijke omstandigheden..........................................................14
4.11.4 Doel wetgever met transitievergoeding..............................................14
4.12 PROCEDURELE ASPECTEN.................................................................................14
HOOFDSTUK 6. CAO..........................................................................15
6.1 PRAKTISCHE RELEVANTIE CAO.............................................................................. 15
6.2 FORMELE ASPECTEN VAN DE CAO.........................................................................15
6.2.1 Wat is een cao?................................................................................... 15
Gijs Mutsaers
, 6.2.2 Het karakter van de cao.....................................................................15
6.2.3 Ondernemings-cao en bedrijfstak-cao................................................15
6.2.4 Standaardregeling en minimumregeling.............................................15
6.3 VERENIGING VAN WERKNEMERS...........................................................................15
6.4 VERENIGING VAN WERKGEVERS...........................................................................15
6.5 ONDERHANDELENDE PARTIJEN............................................................................. 15
6.6 VOORBEREIDINGEN OP HET CAO-OVERLEG.............................................................16
6.6.1 Werkwijze aan werknemerszijde........................................................16
6.6.2 Werkwijze aan werkgeverszijde.........................................................16
6.6.3 Centraal akkoord............................................................................... 16
6.7 MATERIËLE ASPECTEN VAN DE CAO......................................................................16
6.7.1 Obligatoire bepalingen........................................................................16
6.7.2 Normatieve bepalingen.......................................................................17
6.7.3 Diagonale bepalingen.........................................................................17
6.8 TOEPASSINGSBEREIK VAN DE CAO........................................................................17
6.9 UITLEG VAN CAO-BEPALINGEN............................................................................. 17
6.10 NAWERKING VAN CAO-BEPALINGEN.....................................................................17
6.11 HET CAO-INCORPORATIEBEDING.........................................................................17
6.12 AVV............................................................................................................ 18
6.13 SOCIAAL PLAN............................................................................................... 18
HOOFDSTUK 7. COLLECTIEVE ACTIES..................................................19
7.1 GRILLIGE RECHTSONTWIKKELING VAN DE COLLECTIEVE ACTIE....................................19
7.2 WERKNEMERS EN VORMEN VAN COLLECTIEVE ACTIE................................................19
7.2.1 Staking................................................................................................ 19
7.2.2 Stiptheids- en langzaamaanacties......................................................20
7.2.3 Bedrijfsbezetting................................................................................. 20
7.3 WERKGEVERS EN DE UITSLUITING........................................................................20
7.4 COLLECTIEVE ACTIES: DE PRAKTIJK.......................................................................20
7.5 GEORGANISEERDE EN WILDE STAKING...................................................................20
7.6 EUROPEES SOCIAAL HANDVEST...........................................................................20
7.7 EEN STUKJE GESCHIEDENIS................................................................................. 21
7.8 HUIDIGE VISIES................................................................................................ 21
7.8.1 Georganiseerde arbeidsvoorwaardenstaking......................................21
7.8.2 Wilde arbeidsvoorwaardenstaking......................................................22
7.8.3 Georganiseerde politieke staking/ actie..............................................22
7.9 WERKWILLIGEN EN WERKSTAKING........................................................................22
HOOFDSTUK 8. MEDEZEGGENSCHAP..................................................23
8.1 UITZONDERING OP HET VRIJE ONDERNEMERSCHAP..................................................23
8.2 WETGEVING IN VOGELVLUCHT............................................................................. 23
8.3 WOR-FORMELE ASPECTEN................................................................................. 23
8.3.1 Wanneer een or?................................................................................. 23
8.3.2 Samenstelling or................................................................................. 24
8.3.3 Cor en groeps-or................................................................................. 24
8.3.4 Ondersteuning or................................................................................ 24
8.3.5 Aanspreekpunt or............................................................................... 25
8.3.6 Overlegvergadering............................................................................ 25
8.3.7 Bedrijfscommissie............................................................................... 25
8.3.8 Ondernemingskamer..........................................................................25
8.3.9 Kantonrechter..................................................................................... 25
8.4 WOR-MATERIËLE ASPECTEN............................................................................... 25
8.4.1 Recht op overleg/ initiatiefrecht..........................................................26
8.4.2 Recht op advies.................................................................................. 26
8.4.3 Recht op instemming..........................................................................27
Gijs Mutsaers
, 8.4.4 Recht op informatie............................................................................ 27
8.4.5 Ondernemingsovereenkomst..............................................................28
8.5 WET MEDEZEGGENSCHAP KLEINE ONDERNEMINGEN................................................28
8.5.1 Personeelsvertegenwoordiging...........................................................28
8.5.2 Personeelsvergadering.......................................................................28
8.5.3 Euro-or................................................................................................ 29
8.6 ENKELE OVERIGE MEDEZEGGENSCHAPSRECHTEN.....................................................29
8.6.1 Structuurregeling................................................................................ 29
8.6.2 Enquêteregeling.................................................................................. 29
8.6.3 SER-fusiegedragsregels......................................................................30
Gijs Mutsaers
, Hoofdstuk 3. Arbeidsovereenkomst – Een inhoudelijke oriëntatie
Op basis van editie 2016
3.3 Wet aanpassing arbeidsduur
In een arbeidsovereenkomst wordt bepaald hoe lang iemand op welke tijden en welke
dagen van de werk werkt. Maar het kan voorkomen dat de werknemer minder wil gaan
werken, voor 1 juli 2000 was dit vrij lastig; het kon via de rechter of via wederzijds
goedvinden van de werkgever. Maar sinds 1 juli 2000 is de Wet aanpassing
arbeidsduur (WAA) ingevoerd. Hiermee kan de werknemer dit eenzijdig wijzigen en kan
de werkgever dit alleen tegen houden met zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen
(art. 2 lid 5 WAA). Het wijzigen kan vermindering en vermeerdering van het aantal
arbeidsuren inhouden. Wel moet de werknemer ten minste één jaar in dienst zijn van de
werkgever (art. 2 lid 1 WAA) en moet ten minste vier maanden voor ingang schriftelijk
ingediend worden (art. 2 lid 3 WAA).
Een gevolg van minder uren werken is dat er een wijzing plaats vindt in het aantal dagen
waarop gewerkt wordt. Zo kan iemand die na de wijziging twee halve dagen wil gaan
werken, een hele dag gaan werken. De werkgever heeft meer reden voor dan alleen de in
art. 2 lid 5 WAA opgestelde. Hij mag de gewenste spreiding wijzigen, indien hij daarbij
een zodanig belang heeft dat de wens van de werknemer daarvoor naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid moet wijken.
De WAA is niet van toepassing op bedrijven met minder dan tien werknemers op grond
van art. 2 lid 12 WAA. Wet zegt dit lid dat kleine werkgevers een regeling dienen te
treffen met betrekking tot het recht van de werknemers op aanpassing van de
arbeidsduur. Dit kan er dus anders uitzien dan de WAA zelf.
3.19 Eenzijdig wijzigingsbeding
Vroeger konden werkgevers over veel zaken een arbeidsreglement vaststellen voor de
werkgever op grond van art. 7:613 t/m 7:613c BW, deze zijn nu vervallen. Sinds de
jurisprudentie van de Hoge Raad in 1988, casus 3.7, mogen werkgever meestal via een
eenzijdig wijzigingsbeding de secundaire arbeidsvoorwaarden van de werknemers
aanbieden, vervolgens mogen de werkgevers in beginsel eenzijdig dit veranderen.
Hiervoor is art. 7:613 BW ontstaan, waarin staat dat een eenzijdig wijzigingsbeding in de
individuele arbeidsovereenkomst door de werkgever rechtsgeldig is, maar alleen als een
wijziging een zodanig zwaarwichtig belang heeft, dat het belang van de werknemer dat
door de wijziging zou worden geschaad, daarvoor naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid moet wijken. Dit moet de werkgever aantonen, waarbij de or de overlegpartner
is voor het besluit.
3.22 Overgang van onderneming
Het komt voor dat bedrijven, of een onderdeel van een bedrijf, verkocht worden. Hierbij is
er sprake van overgang van onderneming (ovo). De verkoper is de vervreemder en de
koper is de verkrijger. De rechten en plichten uit de arbeidsovereenkomst van alle
werknemers bij de vervreemder, gaan van rechtswege over op de verkrijger, op grond
van art. 7:663 BW. Hierbij moet er wel echt sprake zijn van een ovo, daarom wil de
verkrijger niet dat het op grond van art. 7:662 BW een ovo is.
De vraag of iets een ovo is of niet is niet duidelijk, wel zijn er een aantal richtpunten:
- De aard van de onderneming of vestiging;
- Het al dan niet overdragen van de materiële activa;
- De waarde van de immateriële activa op het tijdstip van de overdracht;
- Het al of niet overdragen van de klantenkring;
- De mate waarin de voor en na de overdracht verrichte activiteiten met elkaar
overeenkomen;
- De duur van een eventuele onderbreking van die activiteiten.
Gijs Mutsaers
Hoofdstukken sociaal recht editie 2015 & 2016
Gijs Mutsaers
,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 3. ARBEIDSOVEREENKOMST – EEN INHOUDELIJKE
ORIËNTATIE........................................................................................5
3.3 WET AANPASSING ARBEIDSDUUR...........................................................................5
3.19 EENZIJDIG WIJZIGINGSBEDING............................................................................. 5
3.22 OVERGANG VAN ONDERNEMING...........................................................................5
HOOFDSTUK 4. ARBEIDSOVEREENKOMST – HET ONTSLAGRECHT............6
4.1 DOOD VAN DE WERKNEMER.................................................................................. 6
4.2 OPZEGGING MET SCHRIFTELIJKE INSTEMMING VAN DE WERKNEMER...............................6
4.3 OPZEGGING ZONDER SCHRIFTELIJKE INSTEMMING VAN DE WERKNEMER..........................6
4.3.1 Het oude ontslagstelsel........................................................................6
4.3.2 Het nieuwe ontslagstelsel.....................................................................7
4.3.3 De UWV-procedure................................................................................ 7
4.3.4 De opzegtermijn................................................................................... 8
4.4 OPZEGGING DOOR WERKGEVER: SCHRIFTELIJKE INSTEMMING OF TOESTEMMING UWV NIET
NODIG.................................................................................................................... 8
4.4.1 Proeftijdontslag..................................................................................... 8
4.4.2 Ontslag op staande voet (dringende reden).........................................9
4.5 DE WERKGEVER MAG NIET OPZEGGEN (OPZEGVERBOD).............................................9
4.5.1 Welke opzegverboden?.........................................................................9
4.5.2 Enkele uitzonderingen..........................................................................9
4.6 DE WERKGEVER HEEFT ONTERECHT OPGEZEGD......................................................10
4.6.1 Matiging van de loonsom....................................................................10
4.6.2 Opzegging met toestemming UWV: wat kan de werknemer nog?......10
4.7 ONTBINDING DOOR DE KANTONRECHTER...............................................................10
4.7.1 De gronden......................................................................................... 10
4.7.2 Ontbindingsdatum.............................................................................. 11
4.7.3 Kantonrechter en bedrijfseconomisch ontslag....................................11
4.7.4 Ontbinding en de opzegverboden.......................................................11
4.7.5 Ontbinding en vergoeding..................................................................11
4.7.6 Ontbindingsverzoek door de werknemer............................................11
4.7.7 Art. 7:686 BW; ontbinding wegens wanprestatie................................11
4.8 BEËINDIGING MET WEDERZIJDS GOEDVINDEN: ALGEMEEN.........................................11
4.9 BEËINDIGING MET WEDERZIJDS GOEDVINDEN: BIJZONDERE SITUATIES..........................12
4.9.1 De emotie........................................................................................... 12
4.9.2 De (buitenlandse) werknemer............................................................12
4.9.3 Extra bescherming werknemers.........................................................12
4.10 BEËINDIGING VAN RECHTSWEGE (ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR BEPAALDE TIJD)........12
4.10.1 De ketenregeling................................................................................ 13
4.10.2 De aanzegplicht.................................................................................. 13
4.11 DE TRANSITIEVERGOEDING...............................................................................13
4.11.1 Welke werknemers?............................................................................13
4.11.2 De hoogte van de transitievergoeding................................................13
4.11.3 Uitzonderlijke omstandigheden..........................................................14
4.11.4 Doel wetgever met transitievergoeding..............................................14
4.12 PROCEDURELE ASPECTEN.................................................................................14
HOOFDSTUK 6. CAO..........................................................................15
6.1 PRAKTISCHE RELEVANTIE CAO.............................................................................. 15
6.2 FORMELE ASPECTEN VAN DE CAO.........................................................................15
6.2.1 Wat is een cao?................................................................................... 15
Gijs Mutsaers
, 6.2.2 Het karakter van de cao.....................................................................15
6.2.3 Ondernemings-cao en bedrijfstak-cao................................................15
6.2.4 Standaardregeling en minimumregeling.............................................15
6.3 VERENIGING VAN WERKNEMERS...........................................................................15
6.4 VERENIGING VAN WERKGEVERS...........................................................................15
6.5 ONDERHANDELENDE PARTIJEN............................................................................. 15
6.6 VOORBEREIDINGEN OP HET CAO-OVERLEG.............................................................16
6.6.1 Werkwijze aan werknemerszijde........................................................16
6.6.2 Werkwijze aan werkgeverszijde.........................................................16
6.6.3 Centraal akkoord............................................................................... 16
6.7 MATERIËLE ASPECTEN VAN DE CAO......................................................................16
6.7.1 Obligatoire bepalingen........................................................................16
6.7.2 Normatieve bepalingen.......................................................................17
6.7.3 Diagonale bepalingen.........................................................................17
6.8 TOEPASSINGSBEREIK VAN DE CAO........................................................................17
6.9 UITLEG VAN CAO-BEPALINGEN............................................................................. 17
6.10 NAWERKING VAN CAO-BEPALINGEN.....................................................................17
6.11 HET CAO-INCORPORATIEBEDING.........................................................................17
6.12 AVV............................................................................................................ 18
6.13 SOCIAAL PLAN............................................................................................... 18
HOOFDSTUK 7. COLLECTIEVE ACTIES..................................................19
7.1 GRILLIGE RECHTSONTWIKKELING VAN DE COLLECTIEVE ACTIE....................................19
7.2 WERKNEMERS EN VORMEN VAN COLLECTIEVE ACTIE................................................19
7.2.1 Staking................................................................................................ 19
7.2.2 Stiptheids- en langzaamaanacties......................................................20
7.2.3 Bedrijfsbezetting................................................................................. 20
7.3 WERKGEVERS EN DE UITSLUITING........................................................................20
7.4 COLLECTIEVE ACTIES: DE PRAKTIJK.......................................................................20
7.5 GEORGANISEERDE EN WILDE STAKING...................................................................20
7.6 EUROPEES SOCIAAL HANDVEST...........................................................................20
7.7 EEN STUKJE GESCHIEDENIS................................................................................. 21
7.8 HUIDIGE VISIES................................................................................................ 21
7.8.1 Georganiseerde arbeidsvoorwaardenstaking......................................21
7.8.2 Wilde arbeidsvoorwaardenstaking......................................................22
7.8.3 Georganiseerde politieke staking/ actie..............................................22
7.9 WERKWILLIGEN EN WERKSTAKING........................................................................22
HOOFDSTUK 8. MEDEZEGGENSCHAP..................................................23
8.1 UITZONDERING OP HET VRIJE ONDERNEMERSCHAP..................................................23
8.2 WETGEVING IN VOGELVLUCHT............................................................................. 23
8.3 WOR-FORMELE ASPECTEN................................................................................. 23
8.3.1 Wanneer een or?................................................................................. 23
8.3.2 Samenstelling or................................................................................. 24
8.3.3 Cor en groeps-or................................................................................. 24
8.3.4 Ondersteuning or................................................................................ 24
8.3.5 Aanspreekpunt or............................................................................... 25
8.3.6 Overlegvergadering............................................................................ 25
8.3.7 Bedrijfscommissie............................................................................... 25
8.3.8 Ondernemingskamer..........................................................................25
8.3.9 Kantonrechter..................................................................................... 25
8.4 WOR-MATERIËLE ASPECTEN............................................................................... 25
8.4.1 Recht op overleg/ initiatiefrecht..........................................................26
8.4.2 Recht op advies.................................................................................. 26
8.4.3 Recht op instemming..........................................................................27
Gijs Mutsaers
, 8.4.4 Recht op informatie............................................................................ 27
8.4.5 Ondernemingsovereenkomst..............................................................28
8.5 WET MEDEZEGGENSCHAP KLEINE ONDERNEMINGEN................................................28
8.5.1 Personeelsvertegenwoordiging...........................................................28
8.5.2 Personeelsvergadering.......................................................................28
8.5.3 Euro-or................................................................................................ 29
8.6 ENKELE OVERIGE MEDEZEGGENSCHAPSRECHTEN.....................................................29
8.6.1 Structuurregeling................................................................................ 29
8.6.2 Enquêteregeling.................................................................................. 29
8.6.3 SER-fusiegedragsregels......................................................................30
Gijs Mutsaers
, Hoofdstuk 3. Arbeidsovereenkomst – Een inhoudelijke oriëntatie
Op basis van editie 2016
3.3 Wet aanpassing arbeidsduur
In een arbeidsovereenkomst wordt bepaald hoe lang iemand op welke tijden en welke
dagen van de werk werkt. Maar het kan voorkomen dat de werknemer minder wil gaan
werken, voor 1 juli 2000 was dit vrij lastig; het kon via de rechter of via wederzijds
goedvinden van de werkgever. Maar sinds 1 juli 2000 is de Wet aanpassing
arbeidsduur (WAA) ingevoerd. Hiermee kan de werknemer dit eenzijdig wijzigen en kan
de werkgever dit alleen tegen houden met zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen
(art. 2 lid 5 WAA). Het wijzigen kan vermindering en vermeerdering van het aantal
arbeidsuren inhouden. Wel moet de werknemer ten minste één jaar in dienst zijn van de
werkgever (art. 2 lid 1 WAA) en moet ten minste vier maanden voor ingang schriftelijk
ingediend worden (art. 2 lid 3 WAA).
Een gevolg van minder uren werken is dat er een wijzing plaats vindt in het aantal dagen
waarop gewerkt wordt. Zo kan iemand die na de wijziging twee halve dagen wil gaan
werken, een hele dag gaan werken. De werkgever heeft meer reden voor dan alleen de in
art. 2 lid 5 WAA opgestelde. Hij mag de gewenste spreiding wijzigen, indien hij daarbij
een zodanig belang heeft dat de wens van de werknemer daarvoor naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid moet wijken.
De WAA is niet van toepassing op bedrijven met minder dan tien werknemers op grond
van art. 2 lid 12 WAA. Wet zegt dit lid dat kleine werkgevers een regeling dienen te
treffen met betrekking tot het recht van de werknemers op aanpassing van de
arbeidsduur. Dit kan er dus anders uitzien dan de WAA zelf.
3.19 Eenzijdig wijzigingsbeding
Vroeger konden werkgevers over veel zaken een arbeidsreglement vaststellen voor de
werkgever op grond van art. 7:613 t/m 7:613c BW, deze zijn nu vervallen. Sinds de
jurisprudentie van de Hoge Raad in 1988, casus 3.7, mogen werkgever meestal via een
eenzijdig wijzigingsbeding de secundaire arbeidsvoorwaarden van de werknemers
aanbieden, vervolgens mogen de werkgevers in beginsel eenzijdig dit veranderen.
Hiervoor is art. 7:613 BW ontstaan, waarin staat dat een eenzijdig wijzigingsbeding in de
individuele arbeidsovereenkomst door de werkgever rechtsgeldig is, maar alleen als een
wijziging een zodanig zwaarwichtig belang heeft, dat het belang van de werknemer dat
door de wijziging zou worden geschaad, daarvoor naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid moet wijken. Dit moet de werkgever aantonen, waarbij de or de overlegpartner
is voor het besluit.
3.22 Overgang van onderneming
Het komt voor dat bedrijven, of een onderdeel van een bedrijf, verkocht worden. Hierbij is
er sprake van overgang van onderneming (ovo). De verkoper is de vervreemder en de
koper is de verkrijger. De rechten en plichten uit de arbeidsovereenkomst van alle
werknemers bij de vervreemder, gaan van rechtswege over op de verkrijger, op grond
van art. 7:663 BW. Hierbij moet er wel echt sprake zijn van een ovo, daarom wil de
verkrijger niet dat het op grond van art. 7:662 BW een ovo is.
De vraag of iets een ovo is of niet is niet duidelijk, wel zijn er een aantal richtpunten:
- De aard van de onderneming of vestiging;
- Het al dan niet overdragen van de materiële activa;
- De waarde van de immateriële activa op het tijdstip van de overdracht;
- Het al of niet overdragen van de klantenkring;
- De mate waarin de voor en na de overdracht verrichte activiteiten met elkaar
overeenkomen;
- De duur van een eventuele onderbreking van die activiteiten.
Gijs Mutsaers
