Handboek forensische
orthopedagogiek
Literatuur JC & JB
,Hendriks, Stams en Asscher (2021)
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 1
H2: Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader.......................................................................................2
H29: Geschiedenis van de residentiële jeugdhulp.................................................................................................4
Week 2.......................................................................................................................................................... 6
H6: Opvoeding, gehechtheid en delinquentie.......................................................................................................6
H8: Morele ontwikkeling & delinquentie..............................................................................................................9
H12: Drugsgebruik & delinquentie......................................................................................................................12
Week 3........................................................................................................................................................ 14
H3: (Neuro)biologische factoren, antisociaal gedrag en delinquentie...............................................................14
H37: Neurobiologische interventies?..................................................................................................................17
H10: Psychische stoornissen en delinquentie......................................................................................................19
Week 4........................................................................................................................................................ 20
H7: Etiologie van kindermishandeling & verwaarlozing.....................................................................................20
H17: Screening & risicotaxatie van kindermishandeling....................................................................................24
Week 6........................................................................................................................................................ 26
H13: Jongeren & Cybercrime...............................................................................................................................26
H31: Jeugdzorg Plus............................................................................................................................................29
H32: Meisjes in residentiële zorg........................................................................................................................32
H5: Sekse en delinquentie...................................................................................................................................35
Week 7........................................................................................................................................................ 37
H4: LVB en delinquentie......................................................................................................................................37
H11: Gevolgen van vroegkinderlijk trauma........................................................................................................40
H15: Classificatie, sceening en diagnostiek van een LVB....................................................................................42
Week 8........................................................................................................................................................ 45
H9: Cultuur & delinquentie.................................................................................................................................45
WEEK 1
,H2: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK: EEN JURIDISCH KADER
Samenvatting
Sinds 2015 ligt de verantwoordelijkheid van jeugdhulpbij de gemeenten, waarbij de
toegankelijkheid van de hulp aan kinderen en hun systemen van groot belang is. jeugdhulp kan
in: vrijwillig kader, civiel kader en strafrechtelijk kader. Bij allemaal is het van belang dat het
sociale systeem van de jeugdige wordt betrokken en inspraak heeft in de vormgeving van het
traject, net als de jeugdige zelf. Opname in residentiele instelling moet worden gezien als
‘ultimum remedium’: het ontnemen van hun vrijheid kan slechts op basis van zwaarwegende
redenen en dient ten goede te komen aan hun ontwikkeling. Inspraak en participatie van
kinderen en ouders in de trajecten binnen jeugdhulp staat nog in de kinderschoenen en verdient
meer aandacht
- Kinderen hebben recht om hun mening te geven.
- Participatie van kinderen is essentieel omdat dit een positieve invloed heeft op het
zelfvertrouwen ontwikkelen van autonomie van kinderen. ook is dit nodig om te voldoen
aan de eisen vanuit het IVRK (internationaal verdrag rechten kind).
- Defence for childen:
- Op dit moment is verregaande vrijheidsbeperking mogelijk zonder dat daar voldoende
rechtswaarborgen tegenover staan
- willen afschaffen ruimtes van seperatie en betere omschrijving van vrijheidsbeperkende
maatregelen
- 2019 commissie onderzoek naar geweld: kinderen in residentiele hulp en pleegzorg zijn
vaak slachtoffer of getuige van geweld gedurende plaatsing. Aanbeveling is residentiele
hulp echt alleen in te zetten wanneer lichte hulp is uitgeput.
Internationale visie op rechten van kinderen
- IVRK is belangrijkste instrument voor de bescherming van het kind, dit verplicht ouders te
ondersteunen in de verzorging en opvoeding van hun kind. Uithuisplaatsing alleen
wanneer echt noodzakelijk (ook als ouders/kind tegenstemmen kan bevoegde autoriteit
beslissen) ultimum remedium. Vooraf wordt gekeken naar plaatsing bij familie (artikel
5), vervangend gezin en uiteindelijk instelling (artikel 23 en 24). Voorafgaand de plaatsing
gaat een participatief proces: hierin worden kind en ouders zorgvuldig betrokken.
Jeugdwet
- 2015 ontstond jeugdwet, hierin ging jeugdzorg over naar de gemeente. Gemeente moet
proberen probleemoplossend vermogen van kinderen en hun netwerk te versterken,
preventie en signalering van problematiek en bieden van hulp op maat. Gemeenten
zorgen voor passende hulp en hebben adviserende rol ten aanzien van vragen vanuit
jeugdigen, netwerk of professionals die zich zorgen maken over het welzijn van kind. ook
bepalen gemeente welke vorm van hulp wordt ingezet.
- Gecertificeerde instellingen zorgen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering
, - Raad van kinderbescherming: bij kinderbeschermingsmaatregel
- Gemeente is verantwoordelijk voor alle aangeboden jeugdhup en de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen
- Gemeente en samenwerkingsverbanden schoolbesturen moeten plan maken waarin ze
beschrijven hoe ze de jeugdhulp en het passend onderwijs willen organiseren
- 2018: hulp moet toegankelijker worden. ook moeten er verbindingen komen tussen
jeugdhulp en andere domeinen (schuldhulp, onderwijs)
Jeugdrecht: civiel- en strafrecht
- Civiel kader wordt geregeld in Burgerlijk wetboek (BW) en jeugdwet. Hierin staat dat kind
te maken kan krijgen met uithuisplaatsing (UHP) en ondertoezichtsstelling (OTS). Bij ots
komt er ook gezinsvoogd. Uithuisplaatsing kan alleen met machtiging van de rechter. Als
iemand zich aan zorg wilt onttrekken kan uiteindelijk instelling voor gesloten jeugdhulp.
- Artikel 4.1.1 jeugdwet: verantwoorde hulp moet worden geboden die veilig, doeltreffend,
doelmatig en cliënt gericht is en afgestemd op jeugdige/ouder.
- Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen alleen worden toegepast wanneer ze in het
hulpverleningsplan zijn opgenomen voor zover noodzakelijk voor de veiligheid (welke,
doelen, wanneer).
- Vanuit een gesloten plaatsing wordt gewerkt naar terugplaatsing naar huis of een meer
open instelling (dit gebeurd gefaseerd)
- Een OTS duurt maximaal een jaar. Zowel de OTS als UHP kan telkens worden verlengt
met een jaar
- Drang = preventieve jeugdbescherming en heeft geen wettelijke basis. Doordat drang niet
wettelijk is geregeld gelden geen juridische waarborgen (zoals bezwaar en beroep). Drang
mag niet worden ervaren als dwang. Drang uitgevoerd door intstellingen kan zorgen voor
verwarring over verantwoordelijkheden en bevoegdheden.
- Kinderen <12 kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgt. Als een kind wordt
aangehouden op basis van verdenking strafbaar feit heeft het recht op overleg met
advocaat. Indien politie niet binnen 6 uur onderzoek heeft afgerond kan het kind (max 1
keer verlengt) 3 dagen in verzekering worden gesteld. Als officier wil dat de jongere langer
moet blijven zitten, kan hij rechter-commissaris verzoeken de minderjarige voor 14 dagen
in bewaring te stellen, dan gaat kind naar justitiele inrichting.
Adolescentenstrafrecht
- 2014 adolescentenstrafrecht: flexibele toepassing van het jeugd- en
volwassenenstrafrecht rond de leeftijd van 18 jaar. Onder bepaalde condities kan rechter
besluiten 18-23 jarige volgens het jeugdrecht te sanctioneren.
1. Verruiming van de leeftijdsgrens voor de toepassing jeugdrecht
2. Meer nadruk op advisering OM, reclassering en nederlands instituut voor forensische
psychiatrie en psychologie (NIFP)
reden: bij sommigen onvolthooide emotionele, sociale, morele en intellectuele
ontwikkeling
er is geen duidelijke consensus wie er wel/niet onder valt
orthopedagogiek
Literatuur JC & JB
,Hendriks, Stams en Asscher (2021)
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 1
H2: Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader.......................................................................................2
H29: Geschiedenis van de residentiële jeugdhulp.................................................................................................4
Week 2.......................................................................................................................................................... 6
H6: Opvoeding, gehechtheid en delinquentie.......................................................................................................6
H8: Morele ontwikkeling & delinquentie..............................................................................................................9
H12: Drugsgebruik & delinquentie......................................................................................................................12
Week 3........................................................................................................................................................ 14
H3: (Neuro)biologische factoren, antisociaal gedrag en delinquentie...............................................................14
H37: Neurobiologische interventies?..................................................................................................................17
H10: Psychische stoornissen en delinquentie......................................................................................................19
Week 4........................................................................................................................................................ 20
H7: Etiologie van kindermishandeling & verwaarlozing.....................................................................................20
H17: Screening & risicotaxatie van kindermishandeling....................................................................................24
Week 6........................................................................................................................................................ 26
H13: Jongeren & Cybercrime...............................................................................................................................26
H31: Jeugdzorg Plus............................................................................................................................................29
H32: Meisjes in residentiële zorg........................................................................................................................32
H5: Sekse en delinquentie...................................................................................................................................35
Week 7........................................................................................................................................................ 37
H4: LVB en delinquentie......................................................................................................................................37
H11: Gevolgen van vroegkinderlijk trauma........................................................................................................40
H15: Classificatie, sceening en diagnostiek van een LVB....................................................................................42
Week 8........................................................................................................................................................ 45
H9: Cultuur & delinquentie.................................................................................................................................45
WEEK 1
,H2: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK: EEN JURIDISCH KADER
Samenvatting
Sinds 2015 ligt de verantwoordelijkheid van jeugdhulpbij de gemeenten, waarbij de
toegankelijkheid van de hulp aan kinderen en hun systemen van groot belang is. jeugdhulp kan
in: vrijwillig kader, civiel kader en strafrechtelijk kader. Bij allemaal is het van belang dat het
sociale systeem van de jeugdige wordt betrokken en inspraak heeft in de vormgeving van het
traject, net als de jeugdige zelf. Opname in residentiele instelling moet worden gezien als
‘ultimum remedium’: het ontnemen van hun vrijheid kan slechts op basis van zwaarwegende
redenen en dient ten goede te komen aan hun ontwikkeling. Inspraak en participatie van
kinderen en ouders in de trajecten binnen jeugdhulp staat nog in de kinderschoenen en verdient
meer aandacht
- Kinderen hebben recht om hun mening te geven.
- Participatie van kinderen is essentieel omdat dit een positieve invloed heeft op het
zelfvertrouwen ontwikkelen van autonomie van kinderen. ook is dit nodig om te voldoen
aan de eisen vanuit het IVRK (internationaal verdrag rechten kind).
- Defence for childen:
- Op dit moment is verregaande vrijheidsbeperking mogelijk zonder dat daar voldoende
rechtswaarborgen tegenover staan
- willen afschaffen ruimtes van seperatie en betere omschrijving van vrijheidsbeperkende
maatregelen
- 2019 commissie onderzoek naar geweld: kinderen in residentiele hulp en pleegzorg zijn
vaak slachtoffer of getuige van geweld gedurende plaatsing. Aanbeveling is residentiele
hulp echt alleen in te zetten wanneer lichte hulp is uitgeput.
Internationale visie op rechten van kinderen
- IVRK is belangrijkste instrument voor de bescherming van het kind, dit verplicht ouders te
ondersteunen in de verzorging en opvoeding van hun kind. Uithuisplaatsing alleen
wanneer echt noodzakelijk (ook als ouders/kind tegenstemmen kan bevoegde autoriteit
beslissen) ultimum remedium. Vooraf wordt gekeken naar plaatsing bij familie (artikel
5), vervangend gezin en uiteindelijk instelling (artikel 23 en 24). Voorafgaand de plaatsing
gaat een participatief proces: hierin worden kind en ouders zorgvuldig betrokken.
Jeugdwet
- 2015 ontstond jeugdwet, hierin ging jeugdzorg over naar de gemeente. Gemeente moet
proberen probleemoplossend vermogen van kinderen en hun netwerk te versterken,
preventie en signalering van problematiek en bieden van hulp op maat. Gemeenten
zorgen voor passende hulp en hebben adviserende rol ten aanzien van vragen vanuit
jeugdigen, netwerk of professionals die zich zorgen maken over het welzijn van kind. ook
bepalen gemeente welke vorm van hulp wordt ingezet.
- Gecertificeerde instellingen zorgen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering
, - Raad van kinderbescherming: bij kinderbeschermingsmaatregel
- Gemeente is verantwoordelijk voor alle aangeboden jeugdhup en de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen
- Gemeente en samenwerkingsverbanden schoolbesturen moeten plan maken waarin ze
beschrijven hoe ze de jeugdhulp en het passend onderwijs willen organiseren
- 2018: hulp moet toegankelijker worden. ook moeten er verbindingen komen tussen
jeugdhulp en andere domeinen (schuldhulp, onderwijs)
Jeugdrecht: civiel- en strafrecht
- Civiel kader wordt geregeld in Burgerlijk wetboek (BW) en jeugdwet. Hierin staat dat kind
te maken kan krijgen met uithuisplaatsing (UHP) en ondertoezichtsstelling (OTS). Bij ots
komt er ook gezinsvoogd. Uithuisplaatsing kan alleen met machtiging van de rechter. Als
iemand zich aan zorg wilt onttrekken kan uiteindelijk instelling voor gesloten jeugdhulp.
- Artikel 4.1.1 jeugdwet: verantwoorde hulp moet worden geboden die veilig, doeltreffend,
doelmatig en cliënt gericht is en afgestemd op jeugdige/ouder.
- Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen alleen worden toegepast wanneer ze in het
hulpverleningsplan zijn opgenomen voor zover noodzakelijk voor de veiligheid (welke,
doelen, wanneer).
- Vanuit een gesloten plaatsing wordt gewerkt naar terugplaatsing naar huis of een meer
open instelling (dit gebeurd gefaseerd)
- Een OTS duurt maximaal een jaar. Zowel de OTS als UHP kan telkens worden verlengt
met een jaar
- Drang = preventieve jeugdbescherming en heeft geen wettelijke basis. Doordat drang niet
wettelijk is geregeld gelden geen juridische waarborgen (zoals bezwaar en beroep). Drang
mag niet worden ervaren als dwang. Drang uitgevoerd door intstellingen kan zorgen voor
verwarring over verantwoordelijkheden en bevoegdheden.
- Kinderen <12 kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgt. Als een kind wordt
aangehouden op basis van verdenking strafbaar feit heeft het recht op overleg met
advocaat. Indien politie niet binnen 6 uur onderzoek heeft afgerond kan het kind (max 1
keer verlengt) 3 dagen in verzekering worden gesteld. Als officier wil dat de jongere langer
moet blijven zitten, kan hij rechter-commissaris verzoeken de minderjarige voor 14 dagen
in bewaring te stellen, dan gaat kind naar justitiele inrichting.
Adolescentenstrafrecht
- 2014 adolescentenstrafrecht: flexibele toepassing van het jeugd- en
volwassenenstrafrecht rond de leeftijd van 18 jaar. Onder bepaalde condities kan rechter
besluiten 18-23 jarige volgens het jeugdrecht te sanctioneren.
1. Verruiming van de leeftijdsgrens voor de toepassing jeugdrecht
2. Meer nadruk op advisering OM, reclassering en nederlands instituut voor forensische
psychiatrie en psychologie (NIFP)
reden: bij sommigen onvolthooide emotionele, sociale, morele en intellectuele
ontwikkeling
er is geen duidelijke consensus wie er wel/niet onder valt
