TOVA_Samenvatting verplichte literatuur
Hendriks et al. (2019). De Wechsler intelligentietest
voor kinderen 5e editie: WISC-V.
Inleiding
Van toeval naar theorie
Ten eerste diende de WISC-V beter aan te sluiten bij het inmiddels algemeen aanvaarde conceptuele
model van intelligentie, de zogenoemde Cattell-Horn-Carroll-theorie over intelligentie (kortweg het
CHC-model). Ten tweede had men tot doel om het meten van het concept fluïde intelligentie te
verstevigen. Niet in de laatste plaats had de revisie tot doel in de nieuwe versie van de WISC, meer
dan in eerdere versies, vernieuwde inzichten uit de (ontwikkelings)neuropsychologie te verwerken,
zoals het theoretisch model over het werkgeheugen van Allan Baddeley. Baddeley beschouwt het
werkgeheugen als een cognitief systeem waar, onder bewuste aandacht, informatie voor korte tijd
wordt bewaard, en indien nodig, actief kan worden bewerkt. Afhankelijk van het soort informatie
hebben we daar verschillende zogenoemde subdomeinen voor beschikbaar, die Baddeley met
slaafsystemen aanduidt. Auditieve informatie wordt tijdelijk in het visuospatiële kladblok bewaard.
Soms moeten we deze informatie mentaal bewerken, zoals bij hoofdrekenen. Deze mentale
manipulatie wordt aangestuurd door een centraal controlesysteem, dat Baddeley de central
executive noemt. Theoretische modellen over intelligentie vinden hun oorsprong bij Charles
Spearman die in 1904, op basis van factoranalyse, zijn zogenoemde tweefactorentheorie
formuleerde. In die theorie maakte hij onderscheid tussen een general ability factor (‘g’) en
specifieke vaardigheden (‘s’). Raymond Cattell beargumenteerde in 1963 dat g geen eenheidsconcept
is, maar uit fluïde intelligentie (Gf) en gekristalliseerde intelligentie (Gc) bestaat. Fluïde intelligentie
heeft betrekking op het kunnen redeneren op basis van abstracte regels en stelt ons in staat om deze
toe te passen als we geconfronteerd worden met nieuwe, onbekende problemen, of situaties.
Gekristalliseerde intelligentie verwijst naar verworven kennis, die opgedaan wordt op school of in de
opvoeding, zoals feiten, of de betekenis van woorden. Ruim 30 jaar later ordende John Carroll alle
1
, TOVA_Samenvatting verplichte literatuur
wetenschappelijke studies waarin de Gf-Gc-theorie als uitgangspunt werd genomen Cattell-Horn-
Carroll-model (CHC-model).
In dit model wordt een hiërarchie verondersteld van cognitieve vaardigheden, die strata worden
genoemd. Stratum III verwijst naar g en stratum I verwijst naar de specifieke vaardigheden s. Met
stratum II worden de zogenoemde brede cognitieve domeinen bedoeld, die centraal staan in het
CHC-model. De meerwaarde van het doorontwikkelde CHC-model voor de psychodiagnostiek in de
praktijk bleek vooral te liggen in de mogelijkheid om op een valide en empirisch ondersteunde
manier een sterkte-zwakteanalyse te maken van de resultaten op intelligentietests. De Wechsler-
schalen bleken op meer brede cognitieve domeinen beroep te doen dan enkel Gf en Gc, denk aan
werkgeheugen en informatieverwerkingssnelheid. Het probleem hierbij was echter dat de
ontwikkeling van de Wechsler-intelligentietests nooit gebaseerd is geweest op het CHC-model, maar
later uitsluitend getoetst is met factoranalytisch onderzoek aan de hand van het CHC-model. De
Wechsler-schalen kampen dus met een ‘toevallige erfenis’ op basis van historische overwegingen,
waardoor het CHC-model onvolledig vertegenwoordigd is.
2
Hendriks et al. (2019). De Wechsler intelligentietest
voor kinderen 5e editie: WISC-V.
Inleiding
Van toeval naar theorie
Ten eerste diende de WISC-V beter aan te sluiten bij het inmiddels algemeen aanvaarde conceptuele
model van intelligentie, de zogenoemde Cattell-Horn-Carroll-theorie over intelligentie (kortweg het
CHC-model). Ten tweede had men tot doel om het meten van het concept fluïde intelligentie te
verstevigen. Niet in de laatste plaats had de revisie tot doel in de nieuwe versie van de WISC, meer
dan in eerdere versies, vernieuwde inzichten uit de (ontwikkelings)neuropsychologie te verwerken,
zoals het theoretisch model over het werkgeheugen van Allan Baddeley. Baddeley beschouwt het
werkgeheugen als een cognitief systeem waar, onder bewuste aandacht, informatie voor korte tijd
wordt bewaard, en indien nodig, actief kan worden bewerkt. Afhankelijk van het soort informatie
hebben we daar verschillende zogenoemde subdomeinen voor beschikbaar, die Baddeley met
slaafsystemen aanduidt. Auditieve informatie wordt tijdelijk in het visuospatiële kladblok bewaard.
Soms moeten we deze informatie mentaal bewerken, zoals bij hoofdrekenen. Deze mentale
manipulatie wordt aangestuurd door een centraal controlesysteem, dat Baddeley de central
executive noemt. Theoretische modellen over intelligentie vinden hun oorsprong bij Charles
Spearman die in 1904, op basis van factoranalyse, zijn zogenoemde tweefactorentheorie
formuleerde. In die theorie maakte hij onderscheid tussen een general ability factor (‘g’) en
specifieke vaardigheden (‘s’). Raymond Cattell beargumenteerde in 1963 dat g geen eenheidsconcept
is, maar uit fluïde intelligentie (Gf) en gekristalliseerde intelligentie (Gc) bestaat. Fluïde intelligentie
heeft betrekking op het kunnen redeneren op basis van abstracte regels en stelt ons in staat om deze
toe te passen als we geconfronteerd worden met nieuwe, onbekende problemen, of situaties.
Gekristalliseerde intelligentie verwijst naar verworven kennis, die opgedaan wordt op school of in de
opvoeding, zoals feiten, of de betekenis van woorden. Ruim 30 jaar later ordende John Carroll alle
1
, TOVA_Samenvatting verplichte literatuur
wetenschappelijke studies waarin de Gf-Gc-theorie als uitgangspunt werd genomen Cattell-Horn-
Carroll-model (CHC-model).
In dit model wordt een hiërarchie verondersteld van cognitieve vaardigheden, die strata worden
genoemd. Stratum III verwijst naar g en stratum I verwijst naar de specifieke vaardigheden s. Met
stratum II worden de zogenoemde brede cognitieve domeinen bedoeld, die centraal staan in het
CHC-model. De meerwaarde van het doorontwikkelde CHC-model voor de psychodiagnostiek in de
praktijk bleek vooral te liggen in de mogelijkheid om op een valide en empirisch ondersteunde
manier een sterkte-zwakteanalyse te maken van de resultaten op intelligentietests. De Wechsler-
schalen bleken op meer brede cognitieve domeinen beroep te doen dan enkel Gf en Gc, denk aan
werkgeheugen en informatieverwerkingssnelheid. Het probleem hierbij was echter dat de
ontwikkeling van de Wechsler-intelligentietests nooit gebaseerd is geweest op het CHC-model, maar
later uitsluitend getoetst is met factoranalytisch onderzoek aan de hand van het CHC-model. De
Wechsler-schalen kampen dus met een ‘toevallige erfenis’ op basis van historische overwegingen,
waardoor het CHC-model onvolledig vertegenwoordigd is.
2
