Samenlevingstheorie A
Les 1: mensbeelden en taak van de
sociaal werker
Wetenschappelijke disciplines:
- Filosofie
- Sociologie
- Recht
Filosofie: ‘liefde voor wijsheid’
De filosofie stelt vragen daar waar iets vanzelfsprekend lijkt. Filosofie onderzoekt het ‘onbekende’. Je blijven
verwonderen is daarbij van belang.
1. Nadenken over hoe je de samenleving het beste kan inrichten.
2. Nadenken over wat goed hulpverlenen is.
3. Nadenken over normen en waarden.
Sociologie:
Sociologie is een wetenschap die zich bezig houdt met het verklaren van gedrag van individuen en groepen van
mensen vanuit de maatschappelijke invloeden die ze ondergaan.
Hoe leven wij samen?
Hoe is onze samenleving opgebouwd?
Hoe verandert onze samenleving?
Recht:
Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je wel en wat je niet mag doen.
Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen (dwingend, regelend). Sommige regels zijn opgeschreven
in wetten. Het recht moet er voor zorgen dat mensen goed met elkaar kunnen samenleven. Door rechtsregels vast
te leggen, met de wijze waarop die regels gehandhaafd kunnen worden, krijgt het recht vorm. Het recht brengt
een doelmatige ordening aan in de samenleving. Verkeersregels zorgen er bijvoorbeeld voor dat het geen chaos
wordt op de weg.
,Het recht omvat een heel stelsel van regels die gebaseerd zijn op de normen en waarden in onze samenleving. Die
regels ordenen de samenleving en maken het mogelijk om conflicten te voorkomen of op te lossen.
Recht is er niet zo maar, het wordt door mensen gemaakt. Pas als regels algemeen als rechtsregels zijn aanvaard
en vastgesteld, behoren ze tot het recht. De samenleving verandert en daarmee ook de inhoud van het recht,
maar de vindplaatsen van het recht, de zogenoemde rechtsbronnen, zijn nog steeds dezelfde. Het zijn er vier:
Wetgeving (verdrag, grondwet, wet) wetten bevatten rechtsregels die zijn vastgesteld door de
overheid. Een wet komt tot stand als de regering en de Staten-Generaal met een wetsvoorstel
instemmen.
Jurisprudentie = geheel van uitspraken die door rechters zijn gedaan. Het ontstaat doordat algemene
regels in diverse wetten en in de overige regelgeving moeten worden toegepast in individuele situaties,
die vaak heel verschillend zijn. Omdat in de rechtspraak nieuw recht wordt gevormd door rechters, wordt
jurisprudentie ook wel rechtersrecht genoemd.
Gewoonterecht de regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend, maar ontstaan in de loop
van de tijd door het gebruik er van in algemene kring.
Verdrag verdragen zijn afspraken tussen twee of meer staten die op schrift zijn gesteld en die gelden in
de staten die partij zijn bij het gedrag. Daartoe moeten de staten dit gedrag wel hebben geratificeerd, dat
wil zeggen: zich ermee akkoord hebben verklaard.
De opdracht van de sociaal werker
De taak van een sociaal werker is omschreven in een maatschappelijke opdracht. Dat wil zeggen: de taak die de
sociaal werker volgens het werkveld én de samenleving heeft.
Vertaling Global definition
- Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert.
- Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
- Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen en inheemse en
lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen
Perspectieven op sociaal werk
1. Rehabilitatie Rehabilitatie is een vorm van hulpverlening aan mensen met (langdurige) psychiatrische
problemen. Het doel is mensen te ondersteunen in hun herstelproces en bij hun deelname aan de samenleving.
(Er wordt niet alleen naar de beperkingen van een cliënt gekeken maar vooral naar de mogelijkheden)
2. Sociaal-collectivisme De sociaal-collectieve benadering richt zich op het verbeteren van de maatschappelijke
positie van de meest onderdrukte en achtergestelde groepen. (bijvoorbeeld door groepen te helpen emanciperen
of door de samenleving te veranderen).
,3. Individueel-reformisme In deze benadering wordt sociaal werk gezien als een vorm van dienstverlening aan
de cliënt. Gericht op aanbod (weinig vraaggericht). Het veranderen van de maatschappij is niet aan de orde (meer
gericht op behoud). Bijvoorbeeld individuele schuldhulpverlening
4. Lebensweltorientierung als doel
• ➢ Stelt de leefwereld van de cliënt centraal (die Lebenswelt).
• ➢ Welke problemen doen zich voor in het alledaagse bestaan? (der Alltag)
• ➢ Stimuleert de zelfredzaamheid van de cliënt, zodat deze goed kan functioneren in het leven van
alledag.
5. Mensenrechtprofession als doel Vanuit deze opvatting kunnen drie centrale opdrachten voor het sociaal
werk worden benoemd:
Bescherming van personen tegen schendingen van hun rechten.
Verzetten tegen systematische schendingen van mensenrechten.
Mensenrechteneducatie en er voor zorgen dat instanties deze rechten waarborgen.
Mensbeelden
= mens·beeld (het; o; meervoud: mensbeelden)
1. Idee, voorstelling van het mens-zijn
2. Overheersende mensbeelden
Jouw opvattingen over mens en samenleving worden onder andere bepaald door je mensbeeld.
1. Autonoom mensbeeld
Uitgangspunten:
Mensen zijn zelfstandig en vrij en kunnen over hun eigen leven beslissen.
• Vrijheid is belangrijker dan solidariteit.
• Mensen zijn verantwoordelijk voor hun handelen.
• Grootste bedreiging voor mensen met een autonoom mensbeeld: inmenging in de bestaansvrijheid.
2. Zorgend mensbeeld
Uitgangspunten:
• Mensen zijn sociaal en relationeel. Ze zijn betrokken bij elkaar.
• De zorg voor jezelf en voor elkaar staat centraal.
• De context is essentieel.
• De grootste bedreiging is: verlaten worden
Mensbeeld vanuit Thomas Hobbes (1588-1679)
, ▪ De mens is van nature slecht.
▪ Jaloezie, strijd en streven naar zelfbehoud in combinatie met schaarste leiden tot een oorlog van allen tegen
allen.
▪ We worden elkaars vijanden, door de gelijke kans onze doelen te verwezenlijken.
▪ Niemand is te vertrouwen.
▪ Oplossing: sociaal contract (om veiligheid te garanderen).
Mensbeeld vanuit Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
▪ De mens is van nature goed.
▪ De oorspronkelijke mens is vrij (van regels), onafhankelijk van anderen. Er is geen maatschappelijke ongelijkheid.
▪ De maatschappij verpest de mens (bezit, regels & wetten).
▪ De mens is een (sociaal) gevoelswezen. Medelijden is een ‘oorspronkelijke deugd’).
▪ Garantie van vrijheid? Sociaal contract: de algemene wil.
Les 2: maatschappelijke veranderingen
en het sociaal werk
Maatschappelijke opdracht sociaal werker middeleeuwen is: laat de mensen niet doodgaan. (caritas; de zeven
werken van barmhartigheid)
De zeven werken van barmhartigheid zijn:
De hongerige spijzen
De dorstige laven
De naakten kleden
De vreemdelingen herbergen
De zieken verzorgen
De gevangenen bezoeken
De doden begraven
Paradigma’s
Een paradigma is:
Les 1: mensbeelden en taak van de
sociaal werker
Wetenschappelijke disciplines:
- Filosofie
- Sociologie
- Recht
Filosofie: ‘liefde voor wijsheid’
De filosofie stelt vragen daar waar iets vanzelfsprekend lijkt. Filosofie onderzoekt het ‘onbekende’. Je blijven
verwonderen is daarbij van belang.
1. Nadenken over hoe je de samenleving het beste kan inrichten.
2. Nadenken over wat goed hulpverlenen is.
3. Nadenken over normen en waarden.
Sociologie:
Sociologie is een wetenschap die zich bezig houdt met het verklaren van gedrag van individuen en groepen van
mensen vanuit de maatschappelijke invloeden die ze ondergaan.
Hoe leven wij samen?
Hoe is onze samenleving opgebouwd?
Hoe verandert onze samenleving?
Recht:
Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je wel en wat je niet mag doen.
Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen (dwingend, regelend). Sommige regels zijn opgeschreven
in wetten. Het recht moet er voor zorgen dat mensen goed met elkaar kunnen samenleven. Door rechtsregels vast
te leggen, met de wijze waarop die regels gehandhaafd kunnen worden, krijgt het recht vorm. Het recht brengt
een doelmatige ordening aan in de samenleving. Verkeersregels zorgen er bijvoorbeeld voor dat het geen chaos
wordt op de weg.
,Het recht omvat een heel stelsel van regels die gebaseerd zijn op de normen en waarden in onze samenleving. Die
regels ordenen de samenleving en maken het mogelijk om conflicten te voorkomen of op te lossen.
Recht is er niet zo maar, het wordt door mensen gemaakt. Pas als regels algemeen als rechtsregels zijn aanvaard
en vastgesteld, behoren ze tot het recht. De samenleving verandert en daarmee ook de inhoud van het recht,
maar de vindplaatsen van het recht, de zogenoemde rechtsbronnen, zijn nog steeds dezelfde. Het zijn er vier:
Wetgeving (verdrag, grondwet, wet) wetten bevatten rechtsregels die zijn vastgesteld door de
overheid. Een wet komt tot stand als de regering en de Staten-Generaal met een wetsvoorstel
instemmen.
Jurisprudentie = geheel van uitspraken die door rechters zijn gedaan. Het ontstaat doordat algemene
regels in diverse wetten en in de overige regelgeving moeten worden toegepast in individuele situaties,
die vaak heel verschillend zijn. Omdat in de rechtspraak nieuw recht wordt gevormd door rechters, wordt
jurisprudentie ook wel rechtersrecht genoemd.
Gewoonterecht de regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend, maar ontstaan in de loop
van de tijd door het gebruik er van in algemene kring.
Verdrag verdragen zijn afspraken tussen twee of meer staten die op schrift zijn gesteld en die gelden in
de staten die partij zijn bij het gedrag. Daartoe moeten de staten dit gedrag wel hebben geratificeerd, dat
wil zeggen: zich ermee akkoord hebben verklaard.
De opdracht van de sociaal werker
De taak van een sociaal werker is omschreven in een maatschappelijke opdracht. Dat wil zeggen: de taak die de
sociaal werker volgens het werkveld én de samenleving heeft.
Vertaling Global definition
- Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert.
- Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
- Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen en inheemse en
lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen
Perspectieven op sociaal werk
1. Rehabilitatie Rehabilitatie is een vorm van hulpverlening aan mensen met (langdurige) psychiatrische
problemen. Het doel is mensen te ondersteunen in hun herstelproces en bij hun deelname aan de samenleving.
(Er wordt niet alleen naar de beperkingen van een cliënt gekeken maar vooral naar de mogelijkheden)
2. Sociaal-collectivisme De sociaal-collectieve benadering richt zich op het verbeteren van de maatschappelijke
positie van de meest onderdrukte en achtergestelde groepen. (bijvoorbeeld door groepen te helpen emanciperen
of door de samenleving te veranderen).
,3. Individueel-reformisme In deze benadering wordt sociaal werk gezien als een vorm van dienstverlening aan
de cliënt. Gericht op aanbod (weinig vraaggericht). Het veranderen van de maatschappij is niet aan de orde (meer
gericht op behoud). Bijvoorbeeld individuele schuldhulpverlening
4. Lebensweltorientierung als doel
• ➢ Stelt de leefwereld van de cliënt centraal (die Lebenswelt).
• ➢ Welke problemen doen zich voor in het alledaagse bestaan? (der Alltag)
• ➢ Stimuleert de zelfredzaamheid van de cliënt, zodat deze goed kan functioneren in het leven van
alledag.
5. Mensenrechtprofession als doel Vanuit deze opvatting kunnen drie centrale opdrachten voor het sociaal
werk worden benoemd:
Bescherming van personen tegen schendingen van hun rechten.
Verzetten tegen systematische schendingen van mensenrechten.
Mensenrechteneducatie en er voor zorgen dat instanties deze rechten waarborgen.
Mensbeelden
= mens·beeld (het; o; meervoud: mensbeelden)
1. Idee, voorstelling van het mens-zijn
2. Overheersende mensbeelden
Jouw opvattingen over mens en samenleving worden onder andere bepaald door je mensbeeld.
1. Autonoom mensbeeld
Uitgangspunten:
Mensen zijn zelfstandig en vrij en kunnen over hun eigen leven beslissen.
• Vrijheid is belangrijker dan solidariteit.
• Mensen zijn verantwoordelijk voor hun handelen.
• Grootste bedreiging voor mensen met een autonoom mensbeeld: inmenging in de bestaansvrijheid.
2. Zorgend mensbeeld
Uitgangspunten:
• Mensen zijn sociaal en relationeel. Ze zijn betrokken bij elkaar.
• De zorg voor jezelf en voor elkaar staat centraal.
• De context is essentieel.
• De grootste bedreiging is: verlaten worden
Mensbeeld vanuit Thomas Hobbes (1588-1679)
, ▪ De mens is van nature slecht.
▪ Jaloezie, strijd en streven naar zelfbehoud in combinatie met schaarste leiden tot een oorlog van allen tegen
allen.
▪ We worden elkaars vijanden, door de gelijke kans onze doelen te verwezenlijken.
▪ Niemand is te vertrouwen.
▪ Oplossing: sociaal contract (om veiligheid te garanderen).
Mensbeeld vanuit Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
▪ De mens is van nature goed.
▪ De oorspronkelijke mens is vrij (van regels), onafhankelijk van anderen. Er is geen maatschappelijke ongelijkheid.
▪ De maatschappij verpest de mens (bezit, regels & wetten).
▪ De mens is een (sociaal) gevoelswezen. Medelijden is een ‘oorspronkelijke deugd’).
▪ Garantie van vrijheid? Sociaal contract: de algemene wil.
Les 2: maatschappelijke veranderingen
en het sociaal werk
Maatschappelijke opdracht sociaal werker middeleeuwen is: laat de mensen niet doodgaan. (caritas; de zeven
werken van barmhartigheid)
De zeven werken van barmhartigheid zijn:
De hongerige spijzen
De dorstige laven
De naakten kleden
De vreemdelingen herbergen
De zieken verzorgen
De gevangenen bezoeken
De doden begraven
Paradigma’s
Een paradigma is:
