Samenvatting Literatuur Fin de siècle (H5) en Interbellum (H6)

Hoofdstuk 5


Fin de siècle
Belangrijkste kenmerken:

 Niet langer meer de boodschap was belangrijk, maar vooral het onderbewuste van Freud
 Eigen emoties, eigen indrukken
 Wetten (mens wordt bepaald door wetten van bovenaf, waar wij geen invloed op hebben)

Historische achtergrond

 Eind van de Eeuw van de Vooruitgang.
o Enerzijds: geloof in een toekomst die alleen maar beter kan worden door de sterke
ontwikkeling van wetenschap en techniek. Er werd een groot aantal uitvindingen
(telefoon,tv) gedaan.  grote economische opbloei (kapitalisme)  industrialisatie
o Anderzijds: angst voor wat komen gaat, fascinatie voor verval en dood,
Weltschmerz.
 Fin de siècle: ook wel belle époque genoemd. (‘mooi tijdperk’)
 Vlucht uit de realiteit.
 Kunststromingen (onbewuste processen): impressionisme, naturalisme, symbolisme en
neoromantiek.
 Ontwikkeling van politieke partijen (liberalen, confessionelen en socialisten) Verzuiling in
Nederland.



Het impressionisme in de kunst

 Vlucht uit de realiteit (realisme) in een wereld van kunst(matigheid), overbeschaving, luxe en
genotzoekerij  escapisme  estheticisme (kunst moet mooi zijn, hoeft niet realistisch te zijn)
 Niet langer objectieve waarneming, maar de werkelijkheid zoals de kunstenaar deze ervaart.
 Kunst moet uitsluitend iets moois zijn en mag geen andere functie hebben dan kunst te zijn 
l’art pour l’art
 Het gaat dus niet om de inhoud, maar om de vorm.
 Sfeer oproepen.



Het impressionisme in de literatuur

 Uitbeelden van nuances, indrukken en gevoelens door het toepassen van bepaalde
stijlmiddelen.
Bijv.: bijvoeglijke naamwoorden, neologismen (vormen van nieuwe woorden), archaïsmen
(ouderwetse woorden), synesthesie (verbinding van zintuigen), alliteraties (letterrijm),
enjambementen (doorlopen van zin over meer versregels).
o Waarom hoort bepaald stukje tekst (uit gedicht) bij Fin de siècle?
 Woordkunst, lyrisch proza: proza met veel impressionistische kenmerken.
 Maar: vooral een poëziestroming, weinig proza (verhaal)
 Sonnet.

Het Naturalisme

,  Verdere uitwerking van het realisme.
 Tegenhanger van estheticisme en impressionisme.
 Wetmatigheden uit de natuurwetenschappen gaan een rol spelen in literatuur.
 Men wil objectief zijn, het gedrag van de mens proberen te verklaren.
 Het leven wordt bepaald door onverbiddelijke wetten (3 factoren: erfelijkheid, sociale milieu en
tijdsgeest) en alles ligt van tevoren vast.
 Kenmerken naturalistische romans: pessimistisch en somber. (Eline Vere, zelfmoord) De
achtergrond hiervan is het fatalisme.


Symbolisme, art nouveau, Jugendstil (vooral voor kunst, moeilijk te zien in literatuur)

 Streven naar het onthullen van de wereld boven of achter de realiteit van alledag.
(Ideeënwereld)
 Werkelijkheid die wij waarnemen is niet de echte, maar slechts een afspiegeling. (Filosofische
verdieping)
 De ware werkelijkheid kan alleen uitgedrukt worden door middel van symbolische taal.
 Door de vele symbolische betekenissen in proza en poëzie is dit werk moeilijk.



Neoromantiek

 Ook een reactie op het impressionisme en naturalisme.(onderscheid tussen impressionisme en
naturalisme hoef je niet goed te kennen, maar wel weten dat de kenmerken onder fin de siècle
vallen)
 Fantasievol, wonderlijk en lieflijk wordt weer belangrijk.
 Thema's: eenzaamheid, zwerflust, verzet tegen de maatschappij, onvervulde verlangens, dood
en verval.
 Gedichten zijn erg zwaarmoedig en somber.
 Literaire kenmerken:
o Onvrede
o Weltschmerz
o Sehnsucht
 Kenmerkende genres:
o Roman
o Historische roman
o Novelle
o lyriek
 Auteurs: Bloem, Van Eijk, Van Schendel , Van der Leeuw, Van Nijlen