centraal bij hel bestuderen van de ontwikkeling van kinderen en
adolescenten staan de volgende vragen:
• Welke veranderingen vinden er plaats gedurende de ontwikkeling?
• Welke factoren beïnvloeden deze veranderingen?
• Welke individuele verschillen zijn er in groei en ontwikkeling van het kind of
de adolescent en welke factoren zijn hiervoor verantwoordelijk?
Er zijn een aantal praktische redenen om de ontwikkeling van kinderen en
adolescenten te bestuderen:
• Kennis van de normale ontwikkeling en van factoren die de ontwikkeling
beïnvloeden kan toegepast worden in de opvoeding en in het onderwijs.
• Kennis van de normale ontwikkeling is nodig om kinderen te identificeren
die sterk afwijken van de norm. Dit is van belang om tijdige behandeling te
kunnen starten.
• Kennis van ontwikkelingsprocessen is van belang om het ontslaan en het
verloop van abnormaal functioneren te begrijpen.
1.1 Principes en definitie
Het ontwikkelingsproces wordt gekenmerkt door drie basisprincipes:
1 Ontwikkeling is een proces dat in een vaste volgorde verloopt. Het is een
proces dat onder normale omstandigheden onomkeerbaar is. Bijvoorbeeld:
kinderen kruipen voordat ze lopen.
2 Ontwikkeling is cumulatief. Elke fase in de ontwikkeling bevat al het
voorgaande, waarbij het geheel groter is dan de som der delen.
3 Ontwikkeling gaat altijd in de richting van grotere complexiteit. Dit proces
bestaat uit differentiatie en integratie. een voorbeeld van differentiatie is de
ontwikkeling van de handmotoriek, die van de ongedifferentieerde grijpreflex
bij de pasgeborene naar het kunnen tekenen met een potlood bij een 5-jarige
verloopt. Een voorbeeld van integratie van verschillende functies is een
gebrek aan coördinatie tussen zien en bewegen bij de pasgeborene naar een
geïntegreerde sensomotoriek bij de 1-jarige, die met duim en wijsvinger een
speeltje dat hij of zij ziet kan pakken. Differentiatie en integratie leiden steeds
weer tot reorganisatie op hoger niveau.
Vanuil deze basisprincipes kan de volgende definitie van ontwikkeling
gegeven worden: ontwikkeling bestaat uit onomkeerbare veranderingen inde
tijd die in een vastevolgorde, cumulatief en in de richtingvan grotere
complexiteit verlopen.
De bestudering van de ontwikkeling wordt bemoeilijkt door een aantal zaken:
- is dat ontwikkeling zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin kan
verlopen. Vaak wordt wel gesproken van graduele of continue
veranderingsprocessen versus discontinue processen waarbij het kind van
het ene stadium vrij abrupt overgaat naar een volgend stadium.
- is dat van de invloed van aanleg of omgeving. Ontwikkeling kan worden
gezien als het product van drie factoren: (1.) het ontwikkelingspotentieel van
het individu vastgelegd in de genen; (2) de voorgaande ontwikkeling, de
, zogenaamde ontwikkelingsgeschiedenis van het individu; en (3) de actuele
omgevingsinvloeden De eerste twee factoren worden wel de kindfactoren
genoemd. Ontwikkeling kan worden opgevat als een dynamisch-interactief
proces tussen deze drie factoren, dat zich in de tijd voltrekt. Tegenwoordig
gaat het niet meer zozeer om de relatieve bijdrage van de verschillende
componenten, maar ligt de nadruk op hoe zij met elkaar verband houden en
elkaar beïnvloeden.
- is er het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen
hebben en eigenschappen die uniek zijn. Vaardigheden zoals zitten, staan en
lopen
zijn universeel, dat wil zeggen: alle kinderen ontwikkelen deze vaardigheden.
Dit wordt wel de normatieve ontwikkeling genoemd. Veel kennis over de
kinderontwikkeling gaat over dit soort universele processen. Een andere
invalshoek is die van de individuele ontwikkeling. Individuele ontwikkeling
heeft twee betekenissen. De ene is de individuele variatie binnen de
normatieve ontwikkeling. Niet alle kinderen bereiken een bepaalde
ontwikkelingsmijlpaal op exact dezelfde chronologische leeftijd. De tweede
betekenis van individuele ontwikkeling is de ontwikkeling in de tijd van een
individu. Dit wordt gekenmerkt door zowel stabiliteit als verandering van
bepaalde eigenschappen en vaardigheden.
- is dat de individuele ontwikkeling gekenmerkt wordt door zowel stabiliteit als
verandering. Sommige eigenschappen van een kind zullen niet wezenlijk
veranderen in de loop der tijd. Een peuter die voorzichtig en verlegen is, zal
als schoolkind waarschijnlijk nog steeds enigszins terughoudend zijn,
Anderzijds veranderen kinderen in de loop der tijd door bijvoorbeeld nieuw
verworven vaardigheden.
- is er de veel gehanteerde dichotomie tussen biologische en psychologische
oorzaken van gedrag. Uiteraard zijn mensen biologische organismen, maar
dat wil nog niet zeggen dat biologische factoren altijd psychologische
fenomenen (zoals voelen en denken) verklaren.
1.2 Geschiedenis van de belangstelling voor de kinderontwikkeling
Charles Darwins evolutietheorie (Darwin, 1859) is van grote invloed geweest
op het ontstaan van de wetenschappelijke interesse in de
kinderontwikkeling.Het ging bij Darwin om de
ontwikkeling van levende soorten die zich gedurende de evolutie aanpassen
aan de omgeving. Evolutionaire verandering wordt fylogenese genoemd en
treedt op door natuurlijke selectie. Dit proces van aanpassing dat zich in vele
jaren of eeuwen voltrekt, werd gezien als het resultaat van interacties tussen
genen en omgeving. De ontwikkeling van een individueel kind gaat uiteraard
over een veel korter tijdsverloop. Dit wordt ontogenese genoemd. Bij de
bestudering van genetische invloeden en omgevingsinvloeden op de
individuele ontwikkeling is de rol van omgevingsinteracties een zeer actueel
onderwerp.
Darwins werk luidde het begin in van de bestudering van de
kinderontwikkeling op een systematische wetenschappelijke manier. In de
adolescenten staan de volgende vragen:
• Welke veranderingen vinden er plaats gedurende de ontwikkeling?
• Welke factoren beïnvloeden deze veranderingen?
• Welke individuele verschillen zijn er in groei en ontwikkeling van het kind of
de adolescent en welke factoren zijn hiervoor verantwoordelijk?
Er zijn een aantal praktische redenen om de ontwikkeling van kinderen en
adolescenten te bestuderen:
• Kennis van de normale ontwikkeling en van factoren die de ontwikkeling
beïnvloeden kan toegepast worden in de opvoeding en in het onderwijs.
• Kennis van de normale ontwikkeling is nodig om kinderen te identificeren
die sterk afwijken van de norm. Dit is van belang om tijdige behandeling te
kunnen starten.
• Kennis van ontwikkelingsprocessen is van belang om het ontslaan en het
verloop van abnormaal functioneren te begrijpen.
1.1 Principes en definitie
Het ontwikkelingsproces wordt gekenmerkt door drie basisprincipes:
1 Ontwikkeling is een proces dat in een vaste volgorde verloopt. Het is een
proces dat onder normale omstandigheden onomkeerbaar is. Bijvoorbeeld:
kinderen kruipen voordat ze lopen.
2 Ontwikkeling is cumulatief. Elke fase in de ontwikkeling bevat al het
voorgaande, waarbij het geheel groter is dan de som der delen.
3 Ontwikkeling gaat altijd in de richting van grotere complexiteit. Dit proces
bestaat uit differentiatie en integratie. een voorbeeld van differentiatie is de
ontwikkeling van de handmotoriek, die van de ongedifferentieerde grijpreflex
bij de pasgeborene naar het kunnen tekenen met een potlood bij een 5-jarige
verloopt. Een voorbeeld van integratie van verschillende functies is een
gebrek aan coördinatie tussen zien en bewegen bij de pasgeborene naar een
geïntegreerde sensomotoriek bij de 1-jarige, die met duim en wijsvinger een
speeltje dat hij of zij ziet kan pakken. Differentiatie en integratie leiden steeds
weer tot reorganisatie op hoger niveau.
Vanuil deze basisprincipes kan de volgende definitie van ontwikkeling
gegeven worden: ontwikkeling bestaat uit onomkeerbare veranderingen inde
tijd die in een vastevolgorde, cumulatief en in de richtingvan grotere
complexiteit verlopen.
De bestudering van de ontwikkeling wordt bemoeilijkt door een aantal zaken:
- is dat ontwikkeling zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin kan
verlopen. Vaak wordt wel gesproken van graduele of continue
veranderingsprocessen versus discontinue processen waarbij het kind van
het ene stadium vrij abrupt overgaat naar een volgend stadium.
- is dat van de invloed van aanleg of omgeving. Ontwikkeling kan worden
gezien als het product van drie factoren: (1.) het ontwikkelingspotentieel van
het individu vastgelegd in de genen; (2) de voorgaande ontwikkeling, de
, zogenaamde ontwikkelingsgeschiedenis van het individu; en (3) de actuele
omgevingsinvloeden De eerste twee factoren worden wel de kindfactoren
genoemd. Ontwikkeling kan worden opgevat als een dynamisch-interactief
proces tussen deze drie factoren, dat zich in de tijd voltrekt. Tegenwoordig
gaat het niet meer zozeer om de relatieve bijdrage van de verschillende
componenten, maar ligt de nadruk op hoe zij met elkaar verband houden en
elkaar beïnvloeden.
- is er het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen
hebben en eigenschappen die uniek zijn. Vaardigheden zoals zitten, staan en
lopen
zijn universeel, dat wil zeggen: alle kinderen ontwikkelen deze vaardigheden.
Dit wordt wel de normatieve ontwikkeling genoemd. Veel kennis over de
kinderontwikkeling gaat over dit soort universele processen. Een andere
invalshoek is die van de individuele ontwikkeling. Individuele ontwikkeling
heeft twee betekenissen. De ene is de individuele variatie binnen de
normatieve ontwikkeling. Niet alle kinderen bereiken een bepaalde
ontwikkelingsmijlpaal op exact dezelfde chronologische leeftijd. De tweede
betekenis van individuele ontwikkeling is de ontwikkeling in de tijd van een
individu. Dit wordt gekenmerkt door zowel stabiliteit als verandering van
bepaalde eigenschappen en vaardigheden.
- is dat de individuele ontwikkeling gekenmerkt wordt door zowel stabiliteit als
verandering. Sommige eigenschappen van een kind zullen niet wezenlijk
veranderen in de loop der tijd. Een peuter die voorzichtig en verlegen is, zal
als schoolkind waarschijnlijk nog steeds enigszins terughoudend zijn,
Anderzijds veranderen kinderen in de loop der tijd door bijvoorbeeld nieuw
verworven vaardigheden.
- is er de veel gehanteerde dichotomie tussen biologische en psychologische
oorzaken van gedrag. Uiteraard zijn mensen biologische organismen, maar
dat wil nog niet zeggen dat biologische factoren altijd psychologische
fenomenen (zoals voelen en denken) verklaren.
1.2 Geschiedenis van de belangstelling voor de kinderontwikkeling
Charles Darwins evolutietheorie (Darwin, 1859) is van grote invloed geweest
op het ontstaan van de wetenschappelijke interesse in de
kinderontwikkeling.Het ging bij Darwin om de
ontwikkeling van levende soorten die zich gedurende de evolutie aanpassen
aan de omgeving. Evolutionaire verandering wordt fylogenese genoemd en
treedt op door natuurlijke selectie. Dit proces van aanpassing dat zich in vele
jaren of eeuwen voltrekt, werd gezien als het resultaat van interacties tussen
genen en omgeving. De ontwikkeling van een individueel kind gaat uiteraard
over een veel korter tijdsverloop. Dit wordt ontogenese genoemd. Bij de
bestudering van genetische invloeden en omgevingsinvloeden op de
individuele ontwikkeling is de rol van omgevingsinteracties een zeer actueel
onderwerp.
Darwins werk luidde het begin in van de bestudering van de
kinderontwikkeling op een systematische wetenschappelijke manier. In de
