Basisboeknummers die horen bij – H2 Van de bergen naar de zee
De Geo basisboek (verschenen in 2020)
isbn: 9789006185294
In H2 uit het leerboek (Van de bergen naar de zee) wordt verwezen naar de B-
nummers in dit document. De nummers zijn geordend per paragraaf.
Paragraaf: 1 t/m 4 (De vorming van de Alpen, Rivieren van ijs, Het stroomgebied van
de Rijn, Kustvormen)
§1 De vorming van de Alpen
B97 Endogene en De aarde is een bol van gloeiendheet gesteente, met een dunne aardkorst
exogene krachten eromheen die bestaat uit afgekoeld, vast gesteente. De aardkorst verandert
voortdurend van vorm, vooral door natuurkrachten. Die natuurkrachten werken van
twee kanten:
• Van buitenaf verandert de aardkorst door exogene krachten (exo = buiten).
• Van binnenuit door endogene krachten (endo = binnen). Van binnenuit
werkt de hitte. De aarde bestaat uit een aardkern, een aardmantel en een
aardkorst. Door de hitte ontstaan convectiestromen (B100) en komen er
breuken in de korst. Bij zo’n breuk schuiven stukken aardkorst langs elkaar
en tegen elkaar.
B110 Reliëf Reliëf: Hoogteverschillen in het landschap. 4 vormen:
• Hooggebergte: de meeste toppen zijn hoger dan 1.500 m.
• Middelgebergte: de meeste toppen zijn tussen de 500 en 1.500 m hoog.
• Heuvelland: de meeste toppen zijn tussen de 200 en 500 m.
• Laagland: het is vrijwel overal lager dan 200 meter. Hier kunnen ook
hellingen zijn, maar die zijn nooit erg groot.
Een gebied met weinig of geen reliëf is een vlakte. Als zo’n vlak gebied lager ligt dan
500 m, is het een laagvlakte. Boven de 500 m heet het een hoogvlakte of plateau.
B115 Verwering: Is het uiteenvallen van gesteente onder invloed van het weer en de plantengroei
(exogene krachten).
Verweringsmateriaal: Het puin dat bij verwering ontstaat.
Massabeweging: Verweringsmateriaal dat onder invloed van de zwaartekracht van een helling afrolt
of schuift.
1. Mechanische verwering (fysische verwering). Gesteente valt uiteen zonder
2 soorten Verwering: dat de scheikundige samenstelling van het gesteente verandert.
Voorbeelden:
• Vorstverwering
• Verwering in de woestijn door grote temperatuurverschillen
• Plantenwortels die gesteenten uiteendrukken.
2. Chemische verwering. Gesteente verandert wel van samenstelling.
• Voorbeeld met kalkgesteente. Dat gesteente lost op in zuur grond-
of regenwater. Er ontstaan dan bijzondere vormen in het
kalklandschap.
B116 Erosie: Het afschuren en uitschuren van hard gesteente door met verweringsmateriaal
beladen water, ijs of wind.
1
De Geo basisboek (verschenen in 2020)
isbn: 9789006185294
In H2 uit het leerboek (Van de bergen naar de zee) wordt verwezen naar de B-
nummers in dit document. De nummers zijn geordend per paragraaf.
Paragraaf: 1 t/m 4 (De vorming van de Alpen, Rivieren van ijs, Het stroomgebied van
de Rijn, Kustvormen)
§1 De vorming van de Alpen
B97 Endogene en De aarde is een bol van gloeiendheet gesteente, met een dunne aardkorst
exogene krachten eromheen die bestaat uit afgekoeld, vast gesteente. De aardkorst verandert
voortdurend van vorm, vooral door natuurkrachten. Die natuurkrachten werken van
twee kanten:
• Van buitenaf verandert de aardkorst door exogene krachten (exo = buiten).
• Van binnenuit door endogene krachten (endo = binnen). Van binnenuit
werkt de hitte. De aarde bestaat uit een aardkern, een aardmantel en een
aardkorst. Door de hitte ontstaan convectiestromen (B100) en komen er
breuken in de korst. Bij zo’n breuk schuiven stukken aardkorst langs elkaar
en tegen elkaar.
B110 Reliëf Reliëf: Hoogteverschillen in het landschap. 4 vormen:
• Hooggebergte: de meeste toppen zijn hoger dan 1.500 m.
• Middelgebergte: de meeste toppen zijn tussen de 500 en 1.500 m hoog.
• Heuvelland: de meeste toppen zijn tussen de 200 en 500 m.
• Laagland: het is vrijwel overal lager dan 200 meter. Hier kunnen ook
hellingen zijn, maar die zijn nooit erg groot.
Een gebied met weinig of geen reliëf is een vlakte. Als zo’n vlak gebied lager ligt dan
500 m, is het een laagvlakte. Boven de 500 m heet het een hoogvlakte of plateau.
B115 Verwering: Is het uiteenvallen van gesteente onder invloed van het weer en de plantengroei
(exogene krachten).
Verweringsmateriaal: Het puin dat bij verwering ontstaat.
Massabeweging: Verweringsmateriaal dat onder invloed van de zwaartekracht van een helling afrolt
of schuift.
1. Mechanische verwering (fysische verwering). Gesteente valt uiteen zonder
2 soorten Verwering: dat de scheikundige samenstelling van het gesteente verandert.
Voorbeelden:
• Vorstverwering
• Verwering in de woestijn door grote temperatuurverschillen
• Plantenwortels die gesteenten uiteendrukken.
2. Chemische verwering. Gesteente verandert wel van samenstelling.
• Voorbeeld met kalkgesteente. Dat gesteente lost op in zuur grond-
of regenwater. Er ontstaan dan bijzondere vormen in het
kalklandschap.
B116 Erosie: Het afschuren en uitschuren van hard gesteente door met verweringsmateriaal
beladen water, ijs of wind.
1
