Hoofdstuk 6 Werkkapitaalbeheer
6.1 De cashflowcyclus
Investering in vlottende activa is noodzakelijk om vaste activa te kunnen laten
werken. Vlottende activa wordt daarom ook wel werkkapitaal genoemd.
De cashflowcyclus is het omzettingsproces dat samenhangt met de productie-
en verkoopcyclus vanaf de aankoop van grondstoffen tot en met de aflevering
van gereed product aan de klant. Elke stap in dit proces leidt tot een toe- of
afname van de
vermogensbehoefte.
Het figuur hiernaast maakt zichtbaar hoelang extra vermogen moet worden
aangetrokken om de investering in werkkapitaal te financieren. Dit extra
vermogen brengt kosten met zich mee.
Het doel van goed werkkapitaalbeheer is dan ook de investering in werkkapitaal
te verkleinen zonder dat dit ten koste gaat van het productie- en verkoopproces.
6.2 Voorraadbeheer
Het aanhouden van voorraden veroorzaakt opslagkosten in de vorm van
magazijnkosten, financieringskosten en in sommige gevallen ook kosten van
bederf of veroudering. Er moeten dus wel voordelen zijn, anders zou men deze
kosten besparen door geen voorraden te hebben. Het belangrijkste voordeel
betreft de ontkoppelingsfunctie met betrekking tot de verschillende fasen in
het productieproces. Door voorraden aan te houden bij de aanvoer, doorvoer en
afvoer kan stagnatie in de productieketen worden voorkomen. Bijkomend
voordeel is bijvoorbeeld een kwantumkorting. Een kosten-batenanalyse zal
moeten uitwijzen of de voordelen opwegen tegen de extra voorraadkosten.
Het plaatsen van inkooporders veroorzaakt bestelkosten (ordering costs). De
bestelkosten worden bij elke nieuwe order opnieuw gemaakt en worden
nauwelijks beïnvloed door de omvang van de order. Het is daarom voordeliger om
zo weinig mogelijk orders te plaatsen. Minder orders betekent echter een grotere
omvang van elke order en dit leidt tot voorraadvorming. Hoe hoger de voorraad
des te hoger de opslagkosten. Opslagkosten en bestelkosten bewegen zich dus
tegengesteld waardoor er sprake is van een optimaliseringsvraagstuk. De
ordergrootte waarbij het totaal van bestelkosten en opslagkosten minimaal is,
wordt de optimale ordergrootte (economic order quantity) genoemd. De
, optimale ordergrootte wordt berekend met de volgende formule (formule van
2∗D∗F
Camp): Q=√
c
waarin:
Q = optimale ordergrootte
D = totale afzet per periode
F = bestelkosten per order
c = opslagkosten per stuk per periode
Er moet ook rekening worden gehouden met de levertijd van een order. Een
nieuwe order moet geplaatst worden voordat de voorraad op is, anders is de
voorraad voortijdig uitgeput en kan er gedurende enige tijd niet aan afnemers
worden geleverd. Het voorraadniveau waarbij een nieuwe order geplaatst moet
worden, heet het bestelniveau. Het bestelniveau kan als volgt worden
berekend: bestelniveau = afzet per dag * levertijd order. In de praktijk is de afzet
per dag nooit elke dag gelijk. Er is sprake van onzekerheid. Deze onzekerheid
beïnvloedt het bestelniveau. Het verschil tussen het bestelniveau met
onzekerheid en het bestelniveau zonder onzekerheid heet de
veiligheidsvoorraad. De functie van de veiligheidsvoorraad is het opvangen
van een hoger dan gemiddelde afzet tijdens de levertijd van een nieuwe order.
De opslagkosten per periode nemen dor de aanwezigheid van een
veiligheidsvoorraad toe met een bedrag gelijk aan:
Toename opslagkosten = veiligheidsvoorraad * opslagkosten per stuk
Wanneer we kijken naar een productiebedrijf heten bestelkosten instelkosten.
Dit zijn de kosten die moeten worden gemaakt om machines in te stellen op de
productie van een nieuwe serie producten. In plaats van de levertijd van een
order nemen we dan de productietijd van een nieuwe serie en in plaats van
optimale ordergrootte spreken we over optimale seriegrootte.
De moderne logistiek streeft naar het uitbannen van voorraden. Het meest
vergaande concept is just-in-time levering (JIT). Hierbij worden goederen pas
geleverd op et moment dat ze nodig zijn in de volgende stap van het
productieproces.
De mate waarin een onderneming erin slaagt om een goed voorraadbeheer te
voeren komt tot uitdrukking in een kengetal, de omzetsnelheid van de
voorraad. Bij een handelsonderneming gaat de berekening als volgt:
Omzetsnelheid van de voorraad = inkoopwaarde van de omzet / gemiddelde
voorraad.
De omzetsnelheid van de voorraad geeft aan hoe vaak de gemiddeld aanwezige
voorraad in een jaar wordt verkocht. Een lage waarde duidt erop dat de goederen
lange tijd op voorraad liggen. Een waarde van 1 geeft aan dat de goederen
gemiddeld precies één jaar in de voorraad aanwezig zijn. Een hoge waarde
betekent een korte voorraadtijd. Bij toepassing van JIT zal de omzetsnelheid heel
erg hoog zijn.
6.3 Debiteurenbeheer
Debiteuren ontstaan indien de onderneming aan haar afnemers
leverancierskrediet verleent. De afnemer betaalt de geleverde goederen niet
onmiddellijk. Hierdoor krijgt de onderneming een vordering op haar afnemer, die
6.1 De cashflowcyclus
Investering in vlottende activa is noodzakelijk om vaste activa te kunnen laten
werken. Vlottende activa wordt daarom ook wel werkkapitaal genoemd.
De cashflowcyclus is het omzettingsproces dat samenhangt met de productie-
en verkoopcyclus vanaf de aankoop van grondstoffen tot en met de aflevering
van gereed product aan de klant. Elke stap in dit proces leidt tot een toe- of
afname van de
vermogensbehoefte.
Het figuur hiernaast maakt zichtbaar hoelang extra vermogen moet worden
aangetrokken om de investering in werkkapitaal te financieren. Dit extra
vermogen brengt kosten met zich mee.
Het doel van goed werkkapitaalbeheer is dan ook de investering in werkkapitaal
te verkleinen zonder dat dit ten koste gaat van het productie- en verkoopproces.
6.2 Voorraadbeheer
Het aanhouden van voorraden veroorzaakt opslagkosten in de vorm van
magazijnkosten, financieringskosten en in sommige gevallen ook kosten van
bederf of veroudering. Er moeten dus wel voordelen zijn, anders zou men deze
kosten besparen door geen voorraden te hebben. Het belangrijkste voordeel
betreft de ontkoppelingsfunctie met betrekking tot de verschillende fasen in
het productieproces. Door voorraden aan te houden bij de aanvoer, doorvoer en
afvoer kan stagnatie in de productieketen worden voorkomen. Bijkomend
voordeel is bijvoorbeeld een kwantumkorting. Een kosten-batenanalyse zal
moeten uitwijzen of de voordelen opwegen tegen de extra voorraadkosten.
Het plaatsen van inkooporders veroorzaakt bestelkosten (ordering costs). De
bestelkosten worden bij elke nieuwe order opnieuw gemaakt en worden
nauwelijks beïnvloed door de omvang van de order. Het is daarom voordeliger om
zo weinig mogelijk orders te plaatsen. Minder orders betekent echter een grotere
omvang van elke order en dit leidt tot voorraadvorming. Hoe hoger de voorraad
des te hoger de opslagkosten. Opslagkosten en bestelkosten bewegen zich dus
tegengesteld waardoor er sprake is van een optimaliseringsvraagstuk. De
ordergrootte waarbij het totaal van bestelkosten en opslagkosten minimaal is,
wordt de optimale ordergrootte (economic order quantity) genoemd. De
, optimale ordergrootte wordt berekend met de volgende formule (formule van
2∗D∗F
Camp): Q=√
c
waarin:
Q = optimale ordergrootte
D = totale afzet per periode
F = bestelkosten per order
c = opslagkosten per stuk per periode
Er moet ook rekening worden gehouden met de levertijd van een order. Een
nieuwe order moet geplaatst worden voordat de voorraad op is, anders is de
voorraad voortijdig uitgeput en kan er gedurende enige tijd niet aan afnemers
worden geleverd. Het voorraadniveau waarbij een nieuwe order geplaatst moet
worden, heet het bestelniveau. Het bestelniveau kan als volgt worden
berekend: bestelniveau = afzet per dag * levertijd order. In de praktijk is de afzet
per dag nooit elke dag gelijk. Er is sprake van onzekerheid. Deze onzekerheid
beïnvloedt het bestelniveau. Het verschil tussen het bestelniveau met
onzekerheid en het bestelniveau zonder onzekerheid heet de
veiligheidsvoorraad. De functie van de veiligheidsvoorraad is het opvangen
van een hoger dan gemiddelde afzet tijdens de levertijd van een nieuwe order.
De opslagkosten per periode nemen dor de aanwezigheid van een
veiligheidsvoorraad toe met een bedrag gelijk aan:
Toename opslagkosten = veiligheidsvoorraad * opslagkosten per stuk
Wanneer we kijken naar een productiebedrijf heten bestelkosten instelkosten.
Dit zijn de kosten die moeten worden gemaakt om machines in te stellen op de
productie van een nieuwe serie producten. In plaats van de levertijd van een
order nemen we dan de productietijd van een nieuwe serie en in plaats van
optimale ordergrootte spreken we over optimale seriegrootte.
De moderne logistiek streeft naar het uitbannen van voorraden. Het meest
vergaande concept is just-in-time levering (JIT). Hierbij worden goederen pas
geleverd op et moment dat ze nodig zijn in de volgende stap van het
productieproces.
De mate waarin een onderneming erin slaagt om een goed voorraadbeheer te
voeren komt tot uitdrukking in een kengetal, de omzetsnelheid van de
voorraad. Bij een handelsonderneming gaat de berekening als volgt:
Omzetsnelheid van de voorraad = inkoopwaarde van de omzet / gemiddelde
voorraad.
De omzetsnelheid van de voorraad geeft aan hoe vaak de gemiddeld aanwezige
voorraad in een jaar wordt verkocht. Een lage waarde duidt erop dat de goederen
lange tijd op voorraad liggen. Een waarde van 1 geeft aan dat de goederen
gemiddeld precies één jaar in de voorraad aanwezig zijn. Een hoge waarde
betekent een korte voorraadtijd. Bij toepassing van JIT zal de omzetsnelheid heel
erg hoog zijn.
6.3 Debiteurenbeheer
Debiteuren ontstaan indien de onderneming aan haar afnemers
leverancierskrediet verleent. De afnemer betaalt de geleverde goederen niet
onmiddellijk. Hierdoor krijgt de onderneming een vordering op haar afnemer, die
