Beyond Antiquity: Visual Arts 400-
1400
Inhoud
Hoorcollege 1: ..............................................................................................................................1
Hoorcollege 2: ............................................................................................................................ 5
Werkcollege: ..............................................................................................................................12
Hoorcollege 3 ............................................................................................................................13
Hoorcollege 4 ............................................................................................................................19
Werkcollege: ......................................................................................................................... 26
Hoorcollege 5............................................................................................................................ 26
Hoorcollege 6 ........................................................................................................................... 35
Hoorcollege 7: .......................................................................................................................... 43
Hoorcollege 1:
Nanni di Banco, Quattro Santi Coronati (Four Crowned Saints), 1408-13. Florence, Church
of Orsanmichele
De beelden representeren vier
christelijke martelaars. De
beelden lijken op Romeinse
beelden.
Bijvoorbeeld: Anonymus, Statue with a restored head of Emperor Nerva, 1st
century CE. Rome, Vatican Collections Museon Chiaramont →
De kunstenaar was geïnspireerd door de Romeinse beelden, uit de Oudheid. Rond deze tijd
(1400) werden steeds meer Italiaanse kunstenaars geïnspireerd door klassieke kunst → de
Renaissance, begint rond 1400. Romeinse Oudheid is een lastige periode om af te bakenen,
maar begint in ieder geval rond 21 april 753 v.Chr. (stichting Rome). Tussen 753 BC en 1400
was er een periode tussenin. Rond 1500 was er al een notie van het idee van media etas →
Middeleeuwen, de eeuwen tussen de klassieke oudheid en de hergeboorte van klassieke
oudheid. Middeleeuwen werd vaak gezien als een donkere periode, en het verleden als licht.
Dark Ages als periode zonder intelligentie, van barbaren, zonder cultuur. Wanneer was de
,middeleeuwen? Vaak wordt gezegd tussen 476 (Romulus Augustulus, laatste Romeinse keizer,
afgezet → einde van het westerse Romeinse rijk) – 1453 (Istanbul/constantinopel
overgenomen – einde oosterse romeinse rijk OF 1500 (renaissance in Noord-Europa). Periode
is dus discutabel wanneer het begon en eindigde.
Middeleeuwen dus van 476-1453 OF 1500.
Twee belangrijke ontwikkelingen tijdens de Middeleeuwen:
- Romeinse rijk in het westen kwam tot zijn einde, deze regio moest nieuwe manieren
vinden om hun volk in te delen en te beheren → ontstaan aparte staten, Frankrijk,
Spanje, Duitsland etc. Die moesten hun eigen overheid ontwikkelen.
- Romeinse religie werd vervangen door het christendom, vanaf de 4e eeuw verspreidde
het christendom zich over Europe. Van vele Goden naar 1 God. Er kwamen dus ook
nieuwe instituties.
Vraag van dit college: wat zijn de veranderingen in kunst tijdens de middeleeuwen, en kunnen
we verklaringen geven waarom deze veranderingen plaatsvonden? Kunnen we veranderingen
in politiek/samenleving samen zien met veranderingen in kunst? Ook kijken we naar
veranderingen in religie, waardoor kunst een nieuwe functie kreeg.
Impact van Romeinse kunst op de Middeleeuwse kunst was enorm. In de hele regio van het
vroegere Romeinse rijk was de erfenis van Romeinse kunst te zien. Toen het Rijk viel, waren
er eerst geen redenen om de beelden en gebouwen neer te halen. Dus de kunst bleef heel lang
staan en had invloed.
Romeinse kunst was weer beïnvloed door Griekse kunst. Griekenland werd deel van Rome,
waardoor Romeinen beïnvloed werden en gingen daar studeren. Romeinen kopieerden de
Griekse kunst, soms is het origineel van de Grieken verloren. Zoals de kopieën van de
Griekse/Romeinse godin Aphrodite (Grieks – Venus), naar het voorbeeld van Praxiteles. De
pogingen zijn verschillend, omdat niet iedereen de goede technieken kon hebben. De Grieken
maakten hun beelden in Brons, de Romeinen maakten het in steen, waardoor je sommige losse
ledematen/andere elementen vast moest maken aan het grotere geheel van het beeld. Dat duidt
vaak aan dat het om een kopie gaat, omdat het origineel dan waarschijnlijk in brons was
gemaakt, waarbij zulke loshangende onderdelen wel konden. Hoe weten we verder dat het een
kopie was, als we het origineel niet hadden? → beschrijvingen vanuit die tijd zelf van
kunstwerken (bv. Naturalis Historia van Plinius/Pliny).
Praxiteles:
Roman copy after Praxiteles, Aphrodite of Knidos, originally ca. 350-340 BC. Rome, Vatican Museum →
Roman copy after Praxiteles, Aphrodite of Knidos, originally ca. 350-340 BC. Partly restored around 1600. Rome,
Palazzo Altemps
De contacten met Griekenland werd een stuk minder makkelijk, doordat het Romeinse Rijk
was gevallen, omdat de Turken het hadden overgenomen. Griekse kunst werd vergeten, al
waren er geleerden die er wel over lazen in Romeinse literatuur, maar konden het nooit zelf
zien. Dus alles wat ze wisten over Griekse kunst, kwam vanuit de Romeinse kunst. Renaissance
,is dus echt de revival van Romeinse kunst, pas later kwamen de geleerden achter de Griekse
kunst.
Romeinse en Griekse kunst hadden verschillende functies. Griekse beelden waren vaak
representaties van Goden, in tempels → religieuze functies.
Rome, Forum of Trajan: Column of Trajan, 113 CE (.On top:
statue of St Peter, 1587)
In het Forum Romanum. Hoge constructie (35 meter), met een
kamer waar het as van de keizer Trajanus was begraven. Op de
zuil zijn er allemaal afbeeldingen ingegraveerd → de verhalen van
de veldslagen van de keizer.
Origineel stonden er grote gebouwen rondom de zuil. Hoe moeten
we deze constructie begrijpen? Het as van de keizer is op het
niveau van de normale mensen, de veldslagen gaan omhoog en op
de top stond een beeld van Trajanus, niet meer op het niveau van
de mensen, maar op het niveau van de Goden → soort
propaganda: als je een goede keizer bent, floreert het Rijk en
rechtvaardigt het bestuur van de volgende keizers in de
voetstappen van Trajanus. Dat is anders dan in Griekse kunst,
waarbij er geen sprake was van politieke propaganda of het
vertellen van een historische gebeurtenis (alleen mythische
verhalen, die de Grieken zelf konden linken aan hedendaagse gebeurtenissen).
Het beeld van Trajanus werd vervangen door een Christelijke heilige.
Romeinse kunst verschilt ook nog van Griekse beelden in het geval van het gezicht van beelden:
Romeinse portretten zijn heel erg life-like, lijkt als een echt mens, met rimpels, bepaalde
karakteristieken van de persoon zelf. Griekse portretten zijn geïdealiseerde gezichten.
Verschil Griekse-Romeinse kunst
Griekse kunst had een mythische/religieuze functie, Romeinse kunst een
politieke/propaganda functie
Griekse kunst is geïdealiseerd, Romeinse kunst lijkt realistischer
, Rome, Forum Romanum: Triumphal Arch of Titus, c. 81 CE., with relief showing the looting
of the Temple in Jerusalem – Deze boog werd gemaakt voor Titus, als een keizer veel
veldslagen had gewonnen, deed hij een ereronde door de stad en werd er zo’n boog gebouwd
om doorheen te rijden. Onder de boog staan afbeeldingen van Titus naar de hemel worden
gebracht door een adelaar, zodat hij zich bij de Goden kan voegen. Origineel stonden er nog
allemaal beelden op, met paardrijdende soldaten. Ook aan de zijkant het verhaal van hoe Titus
de veldslag gewonnen had. Inscriptie was vroeger gevuld met brons: “de senaat en de mensen
van Rome dragen dit beeld op aan de heilige Titus”. Senatus Populusque zie je vaak ook in
Nederland. SPQR Ssenatus Populusque Romanus)
Waarom vonden de Romeinen Griekse kunst zo mooi? – het geïdealiseerde realisme. Als
natuur perfect was, dan zouden de mensen eruit zien zoals de Griekse beelden (huid,
lichaamsproporties (lichaam is 8x de grootte van het hoofd bv., balans en harmonie van de
houding van de beelden, beweging en tegenbeweging die elkaar in balans houdt) → als de
heupen naar rechts leunen, moeten de schouders naar links leunen etc. Daarnaast werden de
keizers gebeiteld als Griekse beelden, omdat Griekse beelden vaak Goden representeerden, en
op die manier de keizers ook net goden leken.
Romeinse kunst heeft ook eigen karakteristieken. Romeinse architectuur had bogen, de
Grieken konden dat niet. Maar toch lijkt het op eerste gezicht vaak op Griekse kunst.
In de middeleeuwen werd er als volgt om gegaan met de Romeinse kunst: eerst bleven veel
kunstwerken/gebouwen staan, omdat er niet echt een functie voor was. Daarna werden veel
beelden verbrand, zodat er kalksteen vrij kwam die gebruikt konden worden voor nieuwe
gebouwen, net als bronzen beelden voor geldzaken.
Schilderwerk van Romeinse cultuur was veelal
vergaan, behalve de ontdekking van de 18e/19e eeuw,
toen fresco’s van Pompeï werden ontdekt. Dus in
schilderwerk van de middeleeuwen had Romeinse
kunst niet veel invloed.
Maar wel in de beeldkunst.
Bv. De grafkisten van de Romeinen werden gebruikt
als waterbronnen om de was te doen of om paarden te
wassen. Die zie je nog steeds in de straten van Rome.
Mensen werden ook bang voor de losstaande beelden,
omdat ze zo ‘echt’ leken, alsof ze magie in zich hadden
en ineens konden gaan bewegen. Ze representeerden
vaak goden, dus er was een angst dat mensen deze
goden gingen vereren, en de christenen gingen dat
wantrouwen.
Sommige Griekse kunstwerken konden ook
geïmplementeerd worden in het Christendom. Maar
losstaande beelden werden ook veelal verwoest.
St Nicholas destroying idols, 13th century fresco. Sofia (Bulgaria), Church of Ss Nicholas &
Panteleimon, Boyana Church
1400
Inhoud
Hoorcollege 1: ..............................................................................................................................1
Hoorcollege 2: ............................................................................................................................ 5
Werkcollege: ..............................................................................................................................12
Hoorcollege 3 ............................................................................................................................13
Hoorcollege 4 ............................................................................................................................19
Werkcollege: ......................................................................................................................... 26
Hoorcollege 5............................................................................................................................ 26
Hoorcollege 6 ........................................................................................................................... 35
Hoorcollege 7: .......................................................................................................................... 43
Hoorcollege 1:
Nanni di Banco, Quattro Santi Coronati (Four Crowned Saints), 1408-13. Florence, Church
of Orsanmichele
De beelden representeren vier
christelijke martelaars. De
beelden lijken op Romeinse
beelden.
Bijvoorbeeld: Anonymus, Statue with a restored head of Emperor Nerva, 1st
century CE. Rome, Vatican Collections Museon Chiaramont →
De kunstenaar was geïnspireerd door de Romeinse beelden, uit de Oudheid. Rond deze tijd
(1400) werden steeds meer Italiaanse kunstenaars geïnspireerd door klassieke kunst → de
Renaissance, begint rond 1400. Romeinse Oudheid is een lastige periode om af te bakenen,
maar begint in ieder geval rond 21 april 753 v.Chr. (stichting Rome). Tussen 753 BC en 1400
was er een periode tussenin. Rond 1500 was er al een notie van het idee van media etas →
Middeleeuwen, de eeuwen tussen de klassieke oudheid en de hergeboorte van klassieke
oudheid. Middeleeuwen werd vaak gezien als een donkere periode, en het verleden als licht.
Dark Ages als periode zonder intelligentie, van barbaren, zonder cultuur. Wanneer was de
,middeleeuwen? Vaak wordt gezegd tussen 476 (Romulus Augustulus, laatste Romeinse keizer,
afgezet → einde van het westerse Romeinse rijk) – 1453 (Istanbul/constantinopel
overgenomen – einde oosterse romeinse rijk OF 1500 (renaissance in Noord-Europa). Periode
is dus discutabel wanneer het begon en eindigde.
Middeleeuwen dus van 476-1453 OF 1500.
Twee belangrijke ontwikkelingen tijdens de Middeleeuwen:
- Romeinse rijk in het westen kwam tot zijn einde, deze regio moest nieuwe manieren
vinden om hun volk in te delen en te beheren → ontstaan aparte staten, Frankrijk,
Spanje, Duitsland etc. Die moesten hun eigen overheid ontwikkelen.
- Romeinse religie werd vervangen door het christendom, vanaf de 4e eeuw verspreidde
het christendom zich over Europe. Van vele Goden naar 1 God. Er kwamen dus ook
nieuwe instituties.
Vraag van dit college: wat zijn de veranderingen in kunst tijdens de middeleeuwen, en kunnen
we verklaringen geven waarom deze veranderingen plaatsvonden? Kunnen we veranderingen
in politiek/samenleving samen zien met veranderingen in kunst? Ook kijken we naar
veranderingen in religie, waardoor kunst een nieuwe functie kreeg.
Impact van Romeinse kunst op de Middeleeuwse kunst was enorm. In de hele regio van het
vroegere Romeinse rijk was de erfenis van Romeinse kunst te zien. Toen het Rijk viel, waren
er eerst geen redenen om de beelden en gebouwen neer te halen. Dus de kunst bleef heel lang
staan en had invloed.
Romeinse kunst was weer beïnvloed door Griekse kunst. Griekenland werd deel van Rome,
waardoor Romeinen beïnvloed werden en gingen daar studeren. Romeinen kopieerden de
Griekse kunst, soms is het origineel van de Grieken verloren. Zoals de kopieën van de
Griekse/Romeinse godin Aphrodite (Grieks – Venus), naar het voorbeeld van Praxiteles. De
pogingen zijn verschillend, omdat niet iedereen de goede technieken kon hebben. De Grieken
maakten hun beelden in Brons, de Romeinen maakten het in steen, waardoor je sommige losse
ledematen/andere elementen vast moest maken aan het grotere geheel van het beeld. Dat duidt
vaak aan dat het om een kopie gaat, omdat het origineel dan waarschijnlijk in brons was
gemaakt, waarbij zulke loshangende onderdelen wel konden. Hoe weten we verder dat het een
kopie was, als we het origineel niet hadden? → beschrijvingen vanuit die tijd zelf van
kunstwerken (bv. Naturalis Historia van Plinius/Pliny).
Praxiteles:
Roman copy after Praxiteles, Aphrodite of Knidos, originally ca. 350-340 BC. Rome, Vatican Museum →
Roman copy after Praxiteles, Aphrodite of Knidos, originally ca. 350-340 BC. Partly restored around 1600. Rome,
Palazzo Altemps
De contacten met Griekenland werd een stuk minder makkelijk, doordat het Romeinse Rijk
was gevallen, omdat de Turken het hadden overgenomen. Griekse kunst werd vergeten, al
waren er geleerden die er wel over lazen in Romeinse literatuur, maar konden het nooit zelf
zien. Dus alles wat ze wisten over Griekse kunst, kwam vanuit de Romeinse kunst. Renaissance
,is dus echt de revival van Romeinse kunst, pas later kwamen de geleerden achter de Griekse
kunst.
Romeinse en Griekse kunst hadden verschillende functies. Griekse beelden waren vaak
representaties van Goden, in tempels → religieuze functies.
Rome, Forum of Trajan: Column of Trajan, 113 CE (.On top:
statue of St Peter, 1587)
In het Forum Romanum. Hoge constructie (35 meter), met een
kamer waar het as van de keizer Trajanus was begraven. Op de
zuil zijn er allemaal afbeeldingen ingegraveerd → de verhalen van
de veldslagen van de keizer.
Origineel stonden er grote gebouwen rondom de zuil. Hoe moeten
we deze constructie begrijpen? Het as van de keizer is op het
niveau van de normale mensen, de veldslagen gaan omhoog en op
de top stond een beeld van Trajanus, niet meer op het niveau van
de mensen, maar op het niveau van de Goden → soort
propaganda: als je een goede keizer bent, floreert het Rijk en
rechtvaardigt het bestuur van de volgende keizers in de
voetstappen van Trajanus. Dat is anders dan in Griekse kunst,
waarbij er geen sprake was van politieke propaganda of het
vertellen van een historische gebeurtenis (alleen mythische
verhalen, die de Grieken zelf konden linken aan hedendaagse gebeurtenissen).
Het beeld van Trajanus werd vervangen door een Christelijke heilige.
Romeinse kunst verschilt ook nog van Griekse beelden in het geval van het gezicht van beelden:
Romeinse portretten zijn heel erg life-like, lijkt als een echt mens, met rimpels, bepaalde
karakteristieken van de persoon zelf. Griekse portretten zijn geïdealiseerde gezichten.
Verschil Griekse-Romeinse kunst
Griekse kunst had een mythische/religieuze functie, Romeinse kunst een
politieke/propaganda functie
Griekse kunst is geïdealiseerd, Romeinse kunst lijkt realistischer
, Rome, Forum Romanum: Triumphal Arch of Titus, c. 81 CE., with relief showing the looting
of the Temple in Jerusalem – Deze boog werd gemaakt voor Titus, als een keizer veel
veldslagen had gewonnen, deed hij een ereronde door de stad en werd er zo’n boog gebouwd
om doorheen te rijden. Onder de boog staan afbeeldingen van Titus naar de hemel worden
gebracht door een adelaar, zodat hij zich bij de Goden kan voegen. Origineel stonden er nog
allemaal beelden op, met paardrijdende soldaten. Ook aan de zijkant het verhaal van hoe Titus
de veldslag gewonnen had. Inscriptie was vroeger gevuld met brons: “de senaat en de mensen
van Rome dragen dit beeld op aan de heilige Titus”. Senatus Populusque zie je vaak ook in
Nederland. SPQR Ssenatus Populusque Romanus)
Waarom vonden de Romeinen Griekse kunst zo mooi? – het geïdealiseerde realisme. Als
natuur perfect was, dan zouden de mensen eruit zien zoals de Griekse beelden (huid,
lichaamsproporties (lichaam is 8x de grootte van het hoofd bv., balans en harmonie van de
houding van de beelden, beweging en tegenbeweging die elkaar in balans houdt) → als de
heupen naar rechts leunen, moeten de schouders naar links leunen etc. Daarnaast werden de
keizers gebeiteld als Griekse beelden, omdat Griekse beelden vaak Goden representeerden, en
op die manier de keizers ook net goden leken.
Romeinse kunst heeft ook eigen karakteristieken. Romeinse architectuur had bogen, de
Grieken konden dat niet. Maar toch lijkt het op eerste gezicht vaak op Griekse kunst.
In de middeleeuwen werd er als volgt om gegaan met de Romeinse kunst: eerst bleven veel
kunstwerken/gebouwen staan, omdat er niet echt een functie voor was. Daarna werden veel
beelden verbrand, zodat er kalksteen vrij kwam die gebruikt konden worden voor nieuwe
gebouwen, net als bronzen beelden voor geldzaken.
Schilderwerk van Romeinse cultuur was veelal
vergaan, behalve de ontdekking van de 18e/19e eeuw,
toen fresco’s van Pompeï werden ontdekt. Dus in
schilderwerk van de middeleeuwen had Romeinse
kunst niet veel invloed.
Maar wel in de beeldkunst.
Bv. De grafkisten van de Romeinen werden gebruikt
als waterbronnen om de was te doen of om paarden te
wassen. Die zie je nog steeds in de straten van Rome.
Mensen werden ook bang voor de losstaande beelden,
omdat ze zo ‘echt’ leken, alsof ze magie in zich hadden
en ineens konden gaan bewegen. Ze representeerden
vaak goden, dus er was een angst dat mensen deze
goden gingen vereren, en de christenen gingen dat
wantrouwen.
Sommige Griekse kunstwerken konden ook
geïmplementeerd worden in het Christendom. Maar
losstaande beelden werden ook veelal verwoest.
St Nicholas destroying idols, 13th century fresco. Sofia (Bulgaria), Church of Ss Nicholas &
Panteleimon, Boyana Church
