Economie Integraal Havo
Leeropdrachtenboek 1
Concept: Samenwerken en Onderhandelen
1
Samenvattingen, begrippenlijsten en oefenstof voor Concept: Markten
(hoofdstukken 7 en 8) en de informatie uit de syllabus Economie CE
2023 die je geacht wordt te kunnen herkennen, begrijpen en toepassen.
,Inhoud
Hoofdstuk 7, Samenwerken...................................................................................................................3
Paragraaf 1, Het gevangenendilemma...............................................................................................3
Paragraaf 2, Prijzenoorlog of samenwerken.......................................................................................4
Paragraaf 3, Dwang bij collectieve producten....................................................................................5
Paragraaf 4, Emotie en economie.......................................................................................................7
Begrippenlijst......................................................................................................................................9
Hoofdstuk 8, Onderhandelen...............................................................................................................11
Paragraaf 1, Onderhandelen............................................................................................................11
Paragraaf 2, Arbeidsovereenkomst en overheidsingrijpen...............................................................12
Paragraaf 3, Gevangenendilemma bij loononderhandelingen.........................................................14
Paragraaf 4, Loonstarheid op de arbeidsmarkt................................................................................15
Begrippenlijst....................................................................................................................................18
2
, Hoofdstuk 7, Samenwerken
Paragraaf 1, Het gevangenendilemma
Het gevangenendilemma is een niet-coöperatief spel. D.w.z. dat de spelers niet met
elkaar kunnen onderhandelen of afspraken maken. Ook is het een simultaan spel: de
spelers bepalen gelijktijdig hun strategie zonder de strategie van de tegenspeler
weet.
Opbrengstenmatrix voor de supermarktketens Keten 2
De bedragen geven de verwachte verandering Akkoord gaan met 10 Onderhandelen over
van de winst per maand weer. procent prijsverhoging lagere prijsverhoging
Akkoord gaan (− € 6.000 ; − € 6.000) (− € 2.000 ; − € 10.000)
met 10 procent
Keten 1 prijsverhoging
Onderhandelen (− € 10.000 ; − € 2.000) (− € 3.000 ; − € 3.000)
over lagere
prijsverhoging
Toon met behulp van de getallen in de opbrengstenmatrix aan dat er een
gevangenendilemma ontstaat voor de beide supermarktketens.
Doe het als volgt:
- Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand
komt.
3
- Beredeneer vervolgens dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Oplossing:
- De dominante strategie van keten 1 is akkoord gaan, want als keten 2
akkoord gaat, dan is de winstdaling € 6.000 en dat is minder dan € 10.000, en
als keten 2 onderhandelt, dan is de winstdaling € 2.000 en dat is minder dan
€ 3.000.
De dominante strategie van keten 2 is akkoord gaan, want als keten 1
akkoord gaat, dan is de winstdaling € 6.000 en dat is minder dan € 10.000, en
als keten 1 onderhandelt dan is de winstdaling € 2.000 en dat is minder dan
€ 3.000.
- Dit levert een uitkomst op die voor beide ketens suboptimaal is, want de
gezamenlijke winstdaling zou minder geweest zijn als beide ketens zouden
onderhandelen (en dus is er sprake van een gevangenendilemma)
De dominante strategie van een speler is de uitkomst tussen 2 strategie waarbij de
beste strategie wordt gekozen. In bovenstaande matrix dus: ‘akkoord gaan’.
Het Nash-evenwicht is de uitkomst van het economiespel. In de bovenstaande matrix
dus: ‘akkoord gaan’. In het Nash-evenwicht kan geen enkele speler zichzelf
verbeteren door eenzijdig een andere keuze te maken.
De uitkomst van een matrix is suboptimaal als de uitkomst van het economiespel
beter had gekund voor beide spelers. In bovenstaande matrix: suboptimaal: ‘akkoord
gaan’, maar optimaal (geen andere betere oplossing voor beide): ‘onderhandelen’.
Leeropdrachtenboek 1
Concept: Samenwerken en Onderhandelen
1
Samenvattingen, begrippenlijsten en oefenstof voor Concept: Markten
(hoofdstukken 7 en 8) en de informatie uit de syllabus Economie CE
2023 die je geacht wordt te kunnen herkennen, begrijpen en toepassen.
,Inhoud
Hoofdstuk 7, Samenwerken...................................................................................................................3
Paragraaf 1, Het gevangenendilemma...............................................................................................3
Paragraaf 2, Prijzenoorlog of samenwerken.......................................................................................4
Paragraaf 3, Dwang bij collectieve producten....................................................................................5
Paragraaf 4, Emotie en economie.......................................................................................................7
Begrippenlijst......................................................................................................................................9
Hoofdstuk 8, Onderhandelen...............................................................................................................11
Paragraaf 1, Onderhandelen............................................................................................................11
Paragraaf 2, Arbeidsovereenkomst en overheidsingrijpen...............................................................12
Paragraaf 3, Gevangenendilemma bij loononderhandelingen.........................................................14
Paragraaf 4, Loonstarheid op de arbeidsmarkt................................................................................15
Begrippenlijst....................................................................................................................................18
2
, Hoofdstuk 7, Samenwerken
Paragraaf 1, Het gevangenendilemma
Het gevangenendilemma is een niet-coöperatief spel. D.w.z. dat de spelers niet met
elkaar kunnen onderhandelen of afspraken maken. Ook is het een simultaan spel: de
spelers bepalen gelijktijdig hun strategie zonder de strategie van de tegenspeler
weet.
Opbrengstenmatrix voor de supermarktketens Keten 2
De bedragen geven de verwachte verandering Akkoord gaan met 10 Onderhandelen over
van de winst per maand weer. procent prijsverhoging lagere prijsverhoging
Akkoord gaan (− € 6.000 ; − € 6.000) (− € 2.000 ; − € 10.000)
met 10 procent
Keten 1 prijsverhoging
Onderhandelen (− € 10.000 ; − € 2.000) (− € 3.000 ; − € 3.000)
over lagere
prijsverhoging
Toon met behulp van de getallen in de opbrengstenmatrix aan dat er een
gevangenendilemma ontstaat voor de beide supermarktketens.
Doe het als volgt:
- Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand
komt.
3
- Beredeneer vervolgens dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Oplossing:
- De dominante strategie van keten 1 is akkoord gaan, want als keten 2
akkoord gaat, dan is de winstdaling € 6.000 en dat is minder dan € 10.000, en
als keten 2 onderhandelt, dan is de winstdaling € 2.000 en dat is minder dan
€ 3.000.
De dominante strategie van keten 2 is akkoord gaan, want als keten 1
akkoord gaat, dan is de winstdaling € 6.000 en dat is minder dan € 10.000, en
als keten 1 onderhandelt dan is de winstdaling € 2.000 en dat is minder dan
€ 3.000.
- Dit levert een uitkomst op die voor beide ketens suboptimaal is, want de
gezamenlijke winstdaling zou minder geweest zijn als beide ketens zouden
onderhandelen (en dus is er sprake van een gevangenendilemma)
De dominante strategie van een speler is de uitkomst tussen 2 strategie waarbij de
beste strategie wordt gekozen. In bovenstaande matrix dus: ‘akkoord gaan’.
Het Nash-evenwicht is de uitkomst van het economiespel. In de bovenstaande matrix
dus: ‘akkoord gaan’. In het Nash-evenwicht kan geen enkele speler zichzelf
verbeteren door eenzijdig een andere keuze te maken.
De uitkomst van een matrix is suboptimaal als de uitkomst van het economiespel
beter had gekund voor beide spelers. In bovenstaande matrix: suboptimaal: ‘akkoord
gaan’, maar optimaal (geen andere betere oplossing voor beide): ‘onderhandelen’.
