2.1 Wat is een rechtsstaat?
Het nut van regels en wetten
- Regels of normen komen vaak voort uit gewoontes, tradities of geloof.
- Rechtsnormen - Gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn vastgelegd.
- Rechtsnormen lathen het maatschappelijke leven geordend lopen.
- Het totaal van alle wettelijk vastgestelde regels is ‘het recht’.
Rechtsgebieden
- Publiekrecht - Regelt de relatie tussen burgers en overheid.
- Strafrecht - Welk gedrag is strafbaar is.
- Privaatrecht/burgerlijk recht - Regelt hoe burgers met elkaar omgaan. Rechten en plichten.
Rechtvaardigheid
- Het is van belang dat rechtsnormen overeenkomen met de opvatting die wij als burgers
hebben over goed en kwaad, ons rechtvaardigheidsgevoel.
- Wetten veranderen mee met onze opvattingen - Recht is in beweging.
Ontstaan van een rechtsstaat
- Rechtsstaat - Een rechtssysteem waarin burgers door grondrechten worden beschermd
tegen machtsmisbruik en willekeur.
Kerntaken van de overheid
- Rechtshandhaving - De staat ervoor moet zorgen dat we ons aan de wet houden.
- Geweldsmonopolie - Alleen de overheid mag geweld gebruiken.
- Rechtsbescherming - Wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik van de overheid.
Landen zonder rechtsstaat
- Autoritaire staat/dictatuur - Een machthebber bepaald of een kleine groep mensen in feite
wat de regels zijn.
2.2 Voorwaarden voor een rechtsstaat
- Rechters laten zich niet leiden door vooroordelen.
- Rechter zorgen ervoor dat iedereen een eerlijk proces krijgt.
Basis van een rechtsstaat
- Het doel van rechtsstaat is veiligheid van de burgers.
- Er zijn 3 voorwaarden voor een rechtsstaat:
1) Grondrechten zijn vastgesteld in de grondwet.
2) Trias Politica/verdeling van macht.
3) Het legaliteitsbeginsel
Grondwet en grondrechten
, - De grondwet is het belangrijkst document van ons land.
- In de grondwet staat “Wat de grondrechten van de inwoners zijn en hoe de staat is
ingericht.”
- Grondrechten zijn basisrechten die je nodig hebt om een menswaardig leven te leiden.
- Grondrechten zou ieder mens op de wereld moeten hebben dus je kan ze ook
mensenrechten noemen.
- Grondrechten zijn te verdelen in 2 soorten:
1) Klassieke grondrechten, rechten die de overheid moet garanderen en bij de rechter
af te dwingen zijn.
2) Sociale grondrechten, de overheid kan ze niet garanderen maar moet zich er wel op
inspannen.
Aanpassingen grondwet
- Sinds 1798 is de grondwet in Nederland.
- Om de grondwet aan te passen moet er 2 keer gestemd worden.
Verdeling van macht
- “Iedereen die macht heeft, is geneigd daar misbruik van te maken” ~ Franse filosoof
Montesquieu.
- Hij bedacht de machtsverdeling, trias politica.
- Trias politica in Nederland:
1) De wetgevende macht, maakt wetten waaraan burgers en overheid zich aan moeten
houden. Alle wetten in het Wetboek van strafrecht. Door het parlement en regering
samen.
2) De uitvoerende macht, zorgt voor uitvoering van goedgekeurde wetten. Door de
regering. Ambtenaren krijgen dagelijks opdrachten van de ministers.
3) De rechterlijke macht, doet uitspraak in conflicten en beoordeelt of iemand de wet
heeft overtreden.
- De stadswachten moeten elkaar controleren. Checks and balances.
Rechterlijke macht
- Onafhankelijke rechtsspraak moet ervoor zorgen dat mensen geen eigen rechter gaan
spelen.
- Neutrale en onafhankelijke rechters zorgen voor eerlijke rechtspraak.
- De onafhankelijke positie zorgt ook voor ‘bescherming van burgers tegen de overheid.’
- Onafhankelijke rechters hebben benoeming voor het leven, ze kunnen niet ontslagen
worden als hun vonnis het regering niet bevalt.
- Maakt een rechter wel een partijdige indruk kan je verzoeken om wraking, dan behandelt
een andere rechter je zaak.
Legaliteitsbeginsel
- “De overheid mag alleen de vrijheid van burgers beperken als die beperkingen in wetten
zijn vastgesteld.”
- Alles wat de overheid doet heeft een wettelijke basis. Dat zorgt voor rechtszekerheid.
Het nut van regels en wetten
- Regels of normen komen vaak voort uit gewoontes, tradities of geloof.
- Rechtsnormen - Gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn vastgelegd.
- Rechtsnormen lathen het maatschappelijke leven geordend lopen.
- Het totaal van alle wettelijk vastgestelde regels is ‘het recht’.
Rechtsgebieden
- Publiekrecht - Regelt de relatie tussen burgers en overheid.
- Strafrecht - Welk gedrag is strafbaar is.
- Privaatrecht/burgerlijk recht - Regelt hoe burgers met elkaar omgaan. Rechten en plichten.
Rechtvaardigheid
- Het is van belang dat rechtsnormen overeenkomen met de opvatting die wij als burgers
hebben over goed en kwaad, ons rechtvaardigheidsgevoel.
- Wetten veranderen mee met onze opvattingen - Recht is in beweging.
Ontstaan van een rechtsstaat
- Rechtsstaat - Een rechtssysteem waarin burgers door grondrechten worden beschermd
tegen machtsmisbruik en willekeur.
Kerntaken van de overheid
- Rechtshandhaving - De staat ervoor moet zorgen dat we ons aan de wet houden.
- Geweldsmonopolie - Alleen de overheid mag geweld gebruiken.
- Rechtsbescherming - Wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik van de overheid.
Landen zonder rechtsstaat
- Autoritaire staat/dictatuur - Een machthebber bepaald of een kleine groep mensen in feite
wat de regels zijn.
2.2 Voorwaarden voor een rechtsstaat
- Rechters laten zich niet leiden door vooroordelen.
- Rechter zorgen ervoor dat iedereen een eerlijk proces krijgt.
Basis van een rechtsstaat
- Het doel van rechtsstaat is veiligheid van de burgers.
- Er zijn 3 voorwaarden voor een rechtsstaat:
1) Grondrechten zijn vastgesteld in de grondwet.
2) Trias Politica/verdeling van macht.
3) Het legaliteitsbeginsel
Grondwet en grondrechten
, - De grondwet is het belangrijkst document van ons land.
- In de grondwet staat “Wat de grondrechten van de inwoners zijn en hoe de staat is
ingericht.”
- Grondrechten zijn basisrechten die je nodig hebt om een menswaardig leven te leiden.
- Grondrechten zou ieder mens op de wereld moeten hebben dus je kan ze ook
mensenrechten noemen.
- Grondrechten zijn te verdelen in 2 soorten:
1) Klassieke grondrechten, rechten die de overheid moet garanderen en bij de rechter
af te dwingen zijn.
2) Sociale grondrechten, de overheid kan ze niet garanderen maar moet zich er wel op
inspannen.
Aanpassingen grondwet
- Sinds 1798 is de grondwet in Nederland.
- Om de grondwet aan te passen moet er 2 keer gestemd worden.
Verdeling van macht
- “Iedereen die macht heeft, is geneigd daar misbruik van te maken” ~ Franse filosoof
Montesquieu.
- Hij bedacht de machtsverdeling, trias politica.
- Trias politica in Nederland:
1) De wetgevende macht, maakt wetten waaraan burgers en overheid zich aan moeten
houden. Alle wetten in het Wetboek van strafrecht. Door het parlement en regering
samen.
2) De uitvoerende macht, zorgt voor uitvoering van goedgekeurde wetten. Door de
regering. Ambtenaren krijgen dagelijks opdrachten van de ministers.
3) De rechterlijke macht, doet uitspraak in conflicten en beoordeelt of iemand de wet
heeft overtreden.
- De stadswachten moeten elkaar controleren. Checks and balances.
Rechterlijke macht
- Onafhankelijke rechtsspraak moet ervoor zorgen dat mensen geen eigen rechter gaan
spelen.
- Neutrale en onafhankelijke rechters zorgen voor eerlijke rechtspraak.
- De onafhankelijke positie zorgt ook voor ‘bescherming van burgers tegen de overheid.’
- Onafhankelijke rechters hebben benoeming voor het leven, ze kunnen niet ontslagen
worden als hun vonnis het regering niet bevalt.
- Maakt een rechter wel een partijdige indruk kan je verzoeken om wraking, dan behandelt
een andere rechter je zaak.
Legaliteitsbeginsel
- “De overheid mag alleen de vrijheid van burgers beperken als die beperkingen in wetten
zijn vastgesteld.”
- Alles wat de overheid doet heeft een wettelijke basis. Dat zorgt voor rechtszekerheid.
