Criminologie voor juristen – week 1
HC 1 – Definities van criminaliteit
- Wat is criminaliteit Hoe te definiëren? Maatschappelijk probleem?
- Theoretische perspectieven op het Strafrecht
- Wat is Criminologie?
- Strafrecht & Criminologie: een kleine terugblik
- Feiten, beeldvorming & de rol van de media
Hoorcolleges:
1. Definities
2. Meten
3. Verklaringen
4. Verklaringen
5. Forensische criminologie
6. Straffen
Wat is criminaliteit? Wat wij als onwenselijk beschouwen (gedrag dat normen overschrijdt), verschilt van maatschappij
tot maatschappij en van tijd tot tijd. Vele vormen van ongewenst gedrag, een deel daarvan is crimineel gedrag (wet). Loopt
niet helemaal parallel. Er zijn ook vormen van criminaliteit die wij niet zo beschouwen en omgekeerd. Een kern van
gedragingen worden overal als crimineel gezien (in zichzelf slecht). Hangt voor de rest af van hoe de maatschappij in
elkaar zit.
Onderzoeksobject: criminaliteit
Crime: ‘Human conduct in violation of the criminal laws of a jurisdiction that has power to make such laws, and for which
there is some form of authorized sanction’.
Deviance: ‘The recognized violation of culturally accepted norms’
Problematisch begrip: sociale constructie
- onderdeel van deviantie
- Invloed op de ontwikkeling van de criminologie als wetenschap
- Afhankelijk van het Strafrecht – bescherming van samenleving en individuen
- maar: (selectieve) criminalisering en decriminalisering, verschilt van tijd en plaats – Wetboek van Strafrecht.
Wetboek van Strafrecht is ook veranderlijk.
Criminaliteit & deviantie
Overlap tussen criminaliteit en deviantie.
Criminaliteit is een sociale gebeurtenis en sociale constructie. Het betekent iets anders voor daders, slachtoffers en
samenleving. Maar zien mensen die ‘relativiteit’ ook? Nee.
Odfjell bedrijf is strafrechtelijk vervolgd voor het laten ontsnappen van gevaarlijke gassen. Inspectie en gemeente wist
ervan, maar had nooit veel met die informatie gedaan. Criminaliteit? Straffen we dit proportioneel als criminaliteit?
Ander voorbeeld: man ging in Syrië strijden tegen IS, is in Nederland aangehouden. Moest hij vervolgd worden? Petitie
gekomen tegen vervolging. Criminaliteit? Juridisch gezien wel. Maatschappelijk gezien veel ontevredenheid. Is dit iets wat
de Nederlandse overheid moet vervolgen, terwijl we zelf in strijd zijn met IS?
Wat is de relatie met het strafrecht? Het strafrecht benadert vanuit de wet.
Criminalisering
- Milieu- overtredingen
- Dierenleed
- Computer/ Internet fraude/ gedrag
- Verkrachting binnen huwelijk
- Prostitutie
- Soft- drugs
- Arbeidsuitbuiting (mensenhandel)
- Illegaal verblijf in Nederland (voorstel geweest)
Decriminalisering
- Overspel
- Produceren, verkopen pornografie
- Abortus
- Homoseksualiteit
- Prostitutie/ bordeel houden
- Soft- drugs
, Opvattingen over criminalisering en decriminalisering veranderen (internationalisering, globalisering).
Soft- drugs decriminalisering onhoudbaar door internationalisering.
Arbeidsuitbuiting – Champignon kwekerij, mensen uit oost- Europa, 16 uur per dag werken, in het donker opgesloten.
Hoe zit het met handhaving? Formeel strafbaar, maar wel of niet- handhaven, van invloed? Soft- drugs: gedoogbeleid.
Formeel crimineel gedrag/ strafbaar, maar wordt niet gehandhaafd. Grijs gebied. Handhaving speelt hier ook een rol. Als
iets lang niet gehandhaafd wordt, dan komt de vraag of het toch niet gedecriminaliseerd moet worden.
Criminaliteit gekoppeld aan strafbaarstelling. Uit een grafiek is af te lezen dat criminaliteit steeds minder als een groot
probleem wordt gezien, hangt af van wat er verder in de maatschappij gebeurd. Over het algemeen wel een
maatschappelijk probleem, door andere problemen neemt het door de jaren heen af.
Maatschappelijk probleem
- Criminaliteit komt vaak voor
- Mensen maken zich er zorgen om
- Schade
- Beleidsinspanningen
- Media- aandacht
- Hoog op politieke agenda
Criminaliteitsbestrijding en veiligheid, groter deel van de rijksbegroting, dan straffen en beschermen.
Materiële schade: bedrijfsleven, particulieren, overheid, illegale markten.
Immateriële schade: morele verontwaardiging, beperking bewegingsvrijheid, eigenrichting, vervaging normbesef,
ontwrichting
Criminologie
Definitie in Van Dijk et a. (2014: 20)
De criminologie is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en achtergronden van menselijke
gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en van de wijze waarop de overheid en de overige maatschappij
daarop reageert.
The study of the making of laws, the breaking of laws and of society’s reactions to braking of laws.
Belangrijke componenten:
1. Onderzoek naar verschillende vormen van criminaliteit en onwenselijk gedrag
2. Onderzoek naar criminelen, mensen die de wet overtreden of onwenselijk gedrag vertonen
3. onderzoek naar de werking van het strafrechtelijk apparaat en het gevangeniswezen
NB empirisch onderzoek (gebaseerd op waarneming), gestuurd door theorie.
Onderscheidingen binnen de discipline:
- beschrijvende criminologie (criminografie); hoe..?
- verklarende criminologie, etiologie; waarom..?
- penologie, leer van het straffen
- victimologie, leer van het slachtofferschap
Beleidsvragen: hoe… veranderen?
Onderzoeksvragen moeten zowel wetenschappelijk, maatschappelijk als beleidsmatig interessant zijn. Meestal geen
normatieve vragen.
Strafrecht
Consensus; Gedeelde kenwaarden. wie afwijkt vormt een specifieke subgroep.
Op basis van de gedeelde normen in de samenleving wordt gedrag strafbaar gesteld.
Pluralisme; Sociale groepen hebben verschillende normen en na debat worden de normen geformaliseerd (procedures)
Politiek proces en debat staat centraal: wat moet strafbaar gesteld en hoe?
Sociaal conflict; Sociale groepen hebben verschillende normen en strijden om de macht
De machtigen bepalen de wetten. Het strafrecht is een vorm van sociale controle.
Geïntegreerde strafrechtswetenschap
Na 1930: drie ‘scholen’:
- In 1933 werd door van J. M van Bemmelen en later ook Nagel, de Leidse school gesticht
- In 1934 onder leiding van W.P.J. Pompe, de Utrechtse school
- In 1935 werd, onder leiding van M.P. Vrij de Groningse school opgericht.
Jaren ’60 en ’70: Desintegratie criminologie en strafrechtswetenschap. Oprichting aparte vakgroepen en instituten.
Echter: verwetenschappelijking van beleid leidt in 1973 tot de oprichting van het WODC, www.wodc.nl: onderzoek vanuit
ministerie van veiligheid en justitie. Later ook NSCR en opleidingen Criminologie & meer integratie.
HC 1 – Definities van criminaliteit
- Wat is criminaliteit Hoe te definiëren? Maatschappelijk probleem?
- Theoretische perspectieven op het Strafrecht
- Wat is Criminologie?
- Strafrecht & Criminologie: een kleine terugblik
- Feiten, beeldvorming & de rol van de media
Hoorcolleges:
1. Definities
2. Meten
3. Verklaringen
4. Verklaringen
5. Forensische criminologie
6. Straffen
Wat is criminaliteit? Wat wij als onwenselijk beschouwen (gedrag dat normen overschrijdt), verschilt van maatschappij
tot maatschappij en van tijd tot tijd. Vele vormen van ongewenst gedrag, een deel daarvan is crimineel gedrag (wet). Loopt
niet helemaal parallel. Er zijn ook vormen van criminaliteit die wij niet zo beschouwen en omgekeerd. Een kern van
gedragingen worden overal als crimineel gezien (in zichzelf slecht). Hangt voor de rest af van hoe de maatschappij in
elkaar zit.
Onderzoeksobject: criminaliteit
Crime: ‘Human conduct in violation of the criminal laws of a jurisdiction that has power to make such laws, and for which
there is some form of authorized sanction’.
Deviance: ‘The recognized violation of culturally accepted norms’
Problematisch begrip: sociale constructie
- onderdeel van deviantie
- Invloed op de ontwikkeling van de criminologie als wetenschap
- Afhankelijk van het Strafrecht – bescherming van samenleving en individuen
- maar: (selectieve) criminalisering en decriminalisering, verschilt van tijd en plaats – Wetboek van Strafrecht.
Wetboek van Strafrecht is ook veranderlijk.
Criminaliteit & deviantie
Overlap tussen criminaliteit en deviantie.
Criminaliteit is een sociale gebeurtenis en sociale constructie. Het betekent iets anders voor daders, slachtoffers en
samenleving. Maar zien mensen die ‘relativiteit’ ook? Nee.
Odfjell bedrijf is strafrechtelijk vervolgd voor het laten ontsnappen van gevaarlijke gassen. Inspectie en gemeente wist
ervan, maar had nooit veel met die informatie gedaan. Criminaliteit? Straffen we dit proportioneel als criminaliteit?
Ander voorbeeld: man ging in Syrië strijden tegen IS, is in Nederland aangehouden. Moest hij vervolgd worden? Petitie
gekomen tegen vervolging. Criminaliteit? Juridisch gezien wel. Maatschappelijk gezien veel ontevredenheid. Is dit iets wat
de Nederlandse overheid moet vervolgen, terwijl we zelf in strijd zijn met IS?
Wat is de relatie met het strafrecht? Het strafrecht benadert vanuit de wet.
Criminalisering
- Milieu- overtredingen
- Dierenleed
- Computer/ Internet fraude/ gedrag
- Verkrachting binnen huwelijk
- Prostitutie
- Soft- drugs
- Arbeidsuitbuiting (mensenhandel)
- Illegaal verblijf in Nederland (voorstel geweest)
Decriminalisering
- Overspel
- Produceren, verkopen pornografie
- Abortus
- Homoseksualiteit
- Prostitutie/ bordeel houden
- Soft- drugs
, Opvattingen over criminalisering en decriminalisering veranderen (internationalisering, globalisering).
Soft- drugs decriminalisering onhoudbaar door internationalisering.
Arbeidsuitbuiting – Champignon kwekerij, mensen uit oost- Europa, 16 uur per dag werken, in het donker opgesloten.
Hoe zit het met handhaving? Formeel strafbaar, maar wel of niet- handhaven, van invloed? Soft- drugs: gedoogbeleid.
Formeel crimineel gedrag/ strafbaar, maar wordt niet gehandhaafd. Grijs gebied. Handhaving speelt hier ook een rol. Als
iets lang niet gehandhaafd wordt, dan komt de vraag of het toch niet gedecriminaliseerd moet worden.
Criminaliteit gekoppeld aan strafbaarstelling. Uit een grafiek is af te lezen dat criminaliteit steeds minder als een groot
probleem wordt gezien, hangt af van wat er verder in de maatschappij gebeurd. Over het algemeen wel een
maatschappelijk probleem, door andere problemen neemt het door de jaren heen af.
Maatschappelijk probleem
- Criminaliteit komt vaak voor
- Mensen maken zich er zorgen om
- Schade
- Beleidsinspanningen
- Media- aandacht
- Hoog op politieke agenda
Criminaliteitsbestrijding en veiligheid, groter deel van de rijksbegroting, dan straffen en beschermen.
Materiële schade: bedrijfsleven, particulieren, overheid, illegale markten.
Immateriële schade: morele verontwaardiging, beperking bewegingsvrijheid, eigenrichting, vervaging normbesef,
ontwrichting
Criminologie
Definitie in Van Dijk et a. (2014: 20)
De criminologie is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en achtergronden van menselijke
gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en van de wijze waarop de overheid en de overige maatschappij
daarop reageert.
The study of the making of laws, the breaking of laws and of society’s reactions to braking of laws.
Belangrijke componenten:
1. Onderzoek naar verschillende vormen van criminaliteit en onwenselijk gedrag
2. Onderzoek naar criminelen, mensen die de wet overtreden of onwenselijk gedrag vertonen
3. onderzoek naar de werking van het strafrechtelijk apparaat en het gevangeniswezen
NB empirisch onderzoek (gebaseerd op waarneming), gestuurd door theorie.
Onderscheidingen binnen de discipline:
- beschrijvende criminologie (criminografie); hoe..?
- verklarende criminologie, etiologie; waarom..?
- penologie, leer van het straffen
- victimologie, leer van het slachtofferschap
Beleidsvragen: hoe… veranderen?
Onderzoeksvragen moeten zowel wetenschappelijk, maatschappelijk als beleidsmatig interessant zijn. Meestal geen
normatieve vragen.
Strafrecht
Consensus; Gedeelde kenwaarden. wie afwijkt vormt een specifieke subgroep.
Op basis van de gedeelde normen in de samenleving wordt gedrag strafbaar gesteld.
Pluralisme; Sociale groepen hebben verschillende normen en na debat worden de normen geformaliseerd (procedures)
Politiek proces en debat staat centraal: wat moet strafbaar gesteld en hoe?
Sociaal conflict; Sociale groepen hebben verschillende normen en strijden om de macht
De machtigen bepalen de wetten. Het strafrecht is een vorm van sociale controle.
Geïntegreerde strafrechtswetenschap
Na 1930: drie ‘scholen’:
- In 1933 werd door van J. M van Bemmelen en later ook Nagel, de Leidse school gesticht
- In 1934 onder leiding van W.P.J. Pompe, de Utrechtse school
- In 1935 werd, onder leiding van M.P. Vrij de Groningse school opgericht.
Jaren ’60 en ’70: Desintegratie criminologie en strafrechtswetenschap. Oprichting aparte vakgroepen en instituten.
Echter: verwetenschappelijking van beleid leidt in 1973 tot de oprichting van het WODC, www.wodc.nl: onderzoek vanuit
ministerie van veiligheid en justitie. Later ook NSCR en opleidingen Criminologie & meer integratie.
