Biologie Evolutie VWO
De evolutietheorie
De soorten en groepen organismen die nu op aarde leven, hebben niet altijd bestaan. De
levensvormen die op aarde zijn in de loop van zeer lange tijd ontstaan en veranderd.
Deze ontwikkeling wordt evolutie genoemd.
De theorie van generatio spontanea gaf een verklaring voor het ontstaan van de aarde maar
die was door de Fransman Pasteur in 1860 onjuist verklaard doormiddel van bewijs.
De Fransman Jean de Lamarck was een van de eersten die een theorie opstelde over
evolutie. Hij geloofde in geleidelijke verandering. Deze onderzoekers werkte
onafhankelijk
van elkaar. De meest bekendste van hen was Charles Darwin, hij brak door met zijn boek ‘The
origin of species’. De grondgedachten van Darwin zijn in de huidige evolutietheorie terig
te vinden. We spreken dan ook van de neodarwinistische evolutietheorie of van het
neodarwinisme. Tegenover de evolutietheorie staat het creationisme. Creationisten zijn
aanhangers van de theorie over de schepping.
Evolutie vindt plaats doordat de best aangepaste organismen binnen een populatie het
meest succesrijk zijn in het doorgeven van hun genen aan de volgende generaties. Dit
noemen we natuurlijke selectie, ook wel survival of the fittest. Dit is mogelijk doordat de
organismen van een populatie als gevolg van recombinatie en mutaties een grote genetische
variatie (verscheidenheid in genotypen) hebben. Bij reproductieve isolatie vindt gedurende
lange tijd geen voortplanting plaats tussen individuen van verschillende populaties.
Door het optreden van mutaties wordt de genetische variatie binnen een populatie
groter. De selectiedruk bepaalt wat er met de verschillende genotypen en fenotypen
gebeurt.
Lage selectiedruk Veel verschillende varianten blijven in leven. Hoge
selectiedruk Weinig verschillende varianten blijven in leven.
De soort is geëvolueerd als in het nakomelingschap alleen nog het genotypen met de nieuwe
eigenschap voorkomt.
Leg uit hoe een bepaalde eigenschap door natuurlijke selectie is ontstaan:
1. Mutatie veroorzaakt genetische variatie binnen populaties.
2. Er worden meer nakomelingen geproduceerd dan overeenkomt met de
draagkracht.
3. De door de natuurlijke selectie aan de omstandigheden best aangepaste
individuen hebben de grootste overlevingskans en voortplantingskans.
4. Hierdoor verschuiven allelfrequenties.
, Paragraaf 2 Evolutie van de mens
De mens behoort tot een grote groep dieren, de primaten, die worden beschouwd als de
hoogst ontwikkelde zoogdieren. Hiertoe behoren de mensen, de mensapen, de apen en
halfapen. Veel inzicht in de ontwikkeling van de primaten werd verkregen door fossielen
(versteende overblijfselen van organismen of afdrukken van organismen in steen) te
bestuderen.
Paragraaf 3 Evolutie van een soort
Organismen die op elkaar lijken hoeven niet van hetzelfde soort te behoren. Een soort is de
grootste verzameling van populaties waartussen een effectieve uitwisseling van genen
plaatsvindt of kan plaatsvinden. Een populatie bestaat uit een groep individuen van
dezelfde soort die in een bepaald gebied leven en zich onderling voortplanten.
Tussen de individuen van verschillende populaties vindt af en toe uitwisseling van genen
plaats. Bijvoorbeeld als er individuen uit een populatie wegtrekken of dat de natuurlijke
barrière wegvalt. Het verschijnsel dat tussen individuen van twee populaties van
dezelfde soort uitwisseling van genen plaatsvindt, wordt gene flow genoemd.
In een populatie komen veel verschillende genotypen voor. De verzameling van alle genen
in een populatie wordt de genenpool genoemd. Tot de genenpool behoren alle allelen op
alle loci van alle individuen van een populatie. De omvang van de pool is een maat voor de
genetische variatie in een populatie. Als er op een bepaalde locus in een populatie maar één
allel voorkomt, kan er geen natuurlijke selectie plaatsvinden met betrekking tot dit allel.
Elk allel heeft binnen een populatie een eigen
p (A) q (a) allelfreqentie, dus hoe vaak het wordt doogegeven aan
nakomelingen in een bepaalde populatie.
2
p (A) p (AA) pq (Aa) - A x A = AA
- A x a = Aa
- a x a = aa
2
q (a) pq (Aa) q (aa)
De frequentie waarmee elke combinatie voorkomt, is het product van de allelfrequentie
van de beide allelen. (Er geldt: p + q = 1)
In de populatie is het totaal aan genotypen in de volgende generatie waarbij geldt:
2
-p = de frequentie voor AA
- 2pq = de frequentie voor Aa
2
-q = de frequentie voor aa
Je kan de frequentie ook uitrekenen doormiddel van de regel van Hardy-Weinberg. De
regel geldt alleen voor populaties en genen waarbij geen andere factoren dan de
allelfrequentie de overerving beïnvloeden. Er zijn dus een paar voorwaarden aan deze
regel:
- Er vinden geen mutaties plaats.
- Er treedt geen natuurlijke selectie op.
De evolutietheorie
De soorten en groepen organismen die nu op aarde leven, hebben niet altijd bestaan. De
levensvormen die op aarde zijn in de loop van zeer lange tijd ontstaan en veranderd.
Deze ontwikkeling wordt evolutie genoemd.
De theorie van generatio spontanea gaf een verklaring voor het ontstaan van de aarde maar
die was door de Fransman Pasteur in 1860 onjuist verklaard doormiddel van bewijs.
De Fransman Jean de Lamarck was een van de eersten die een theorie opstelde over
evolutie. Hij geloofde in geleidelijke verandering. Deze onderzoekers werkte
onafhankelijk
van elkaar. De meest bekendste van hen was Charles Darwin, hij brak door met zijn boek ‘The
origin of species’. De grondgedachten van Darwin zijn in de huidige evolutietheorie terig
te vinden. We spreken dan ook van de neodarwinistische evolutietheorie of van het
neodarwinisme. Tegenover de evolutietheorie staat het creationisme. Creationisten zijn
aanhangers van de theorie over de schepping.
Evolutie vindt plaats doordat de best aangepaste organismen binnen een populatie het
meest succesrijk zijn in het doorgeven van hun genen aan de volgende generaties. Dit
noemen we natuurlijke selectie, ook wel survival of the fittest. Dit is mogelijk doordat de
organismen van een populatie als gevolg van recombinatie en mutaties een grote genetische
variatie (verscheidenheid in genotypen) hebben. Bij reproductieve isolatie vindt gedurende
lange tijd geen voortplanting plaats tussen individuen van verschillende populaties.
Door het optreden van mutaties wordt de genetische variatie binnen een populatie
groter. De selectiedruk bepaalt wat er met de verschillende genotypen en fenotypen
gebeurt.
Lage selectiedruk Veel verschillende varianten blijven in leven. Hoge
selectiedruk Weinig verschillende varianten blijven in leven.
De soort is geëvolueerd als in het nakomelingschap alleen nog het genotypen met de nieuwe
eigenschap voorkomt.
Leg uit hoe een bepaalde eigenschap door natuurlijke selectie is ontstaan:
1. Mutatie veroorzaakt genetische variatie binnen populaties.
2. Er worden meer nakomelingen geproduceerd dan overeenkomt met de
draagkracht.
3. De door de natuurlijke selectie aan de omstandigheden best aangepaste
individuen hebben de grootste overlevingskans en voortplantingskans.
4. Hierdoor verschuiven allelfrequenties.
, Paragraaf 2 Evolutie van de mens
De mens behoort tot een grote groep dieren, de primaten, die worden beschouwd als de
hoogst ontwikkelde zoogdieren. Hiertoe behoren de mensen, de mensapen, de apen en
halfapen. Veel inzicht in de ontwikkeling van de primaten werd verkregen door fossielen
(versteende overblijfselen van organismen of afdrukken van organismen in steen) te
bestuderen.
Paragraaf 3 Evolutie van een soort
Organismen die op elkaar lijken hoeven niet van hetzelfde soort te behoren. Een soort is de
grootste verzameling van populaties waartussen een effectieve uitwisseling van genen
plaatsvindt of kan plaatsvinden. Een populatie bestaat uit een groep individuen van
dezelfde soort die in een bepaald gebied leven en zich onderling voortplanten.
Tussen de individuen van verschillende populaties vindt af en toe uitwisseling van genen
plaats. Bijvoorbeeld als er individuen uit een populatie wegtrekken of dat de natuurlijke
barrière wegvalt. Het verschijnsel dat tussen individuen van twee populaties van
dezelfde soort uitwisseling van genen plaatsvindt, wordt gene flow genoemd.
In een populatie komen veel verschillende genotypen voor. De verzameling van alle genen
in een populatie wordt de genenpool genoemd. Tot de genenpool behoren alle allelen op
alle loci van alle individuen van een populatie. De omvang van de pool is een maat voor de
genetische variatie in een populatie. Als er op een bepaalde locus in een populatie maar één
allel voorkomt, kan er geen natuurlijke selectie plaatsvinden met betrekking tot dit allel.
Elk allel heeft binnen een populatie een eigen
p (A) q (a) allelfreqentie, dus hoe vaak het wordt doogegeven aan
nakomelingen in een bepaalde populatie.
2
p (A) p (AA) pq (Aa) - A x A = AA
- A x a = Aa
- a x a = aa
2
q (a) pq (Aa) q (aa)
De frequentie waarmee elke combinatie voorkomt, is het product van de allelfrequentie
van de beide allelen. (Er geldt: p + q = 1)
In de populatie is het totaal aan genotypen in de volgende generatie waarbij geldt:
2
-p = de frequentie voor AA
- 2pq = de frequentie voor Aa
2
-q = de frequentie voor aa
Je kan de frequentie ook uitrekenen doormiddel van de regel van Hardy-Weinberg. De
regel geldt alleen voor populaties en genen waarbij geen andere factoren dan de
allelfrequentie de overerving beïnvloeden. Er zijn dus een paar voorwaarden aan deze
regel:
- Er vinden geen mutaties plaats.
- Er treedt geen natuurlijke selectie op.
