Havo historische context Duitsland in Europa 1918 – 1991
2.1 Interbellum en Tweede wereldoorlog (1918-1945)
Wat leidde tot de opkomst van het nationaalsocialisme en welke gevolgen had dit
voor Duitsland en Europa?
De laatste jaren van de eerste wereldoorlog verlopen niet goed voor duitsland:
- Duitsland kwam steeds meer klem te zitten tussen GB en Frankrijk en Rusland, en
de toegangswegen over zee worden afgesloten, de geallieerden zorgden daarvoor
en zo komt er steeds meer voedselschaarste
- Duitsland verliest steeds meer terrein. VS eisen democratische hervormingen
voordat ze aan vredesonderhandelingen beginnen
→ In oktober 1918: Keizer Wilhelm II stelt een nieuwe regering aan die
vredesonderhandelingen moet starten met de geallieerden.
Ondanks vredesonderhandelingen moet de Duitse vloot ten aanval trekken tegen de
Britse vloot → Duitse matrozen weigeren. Begin van een opstand. → Er komt een
nieuwe sociaal democratische regering → Keizer Wilhelm II treedt af en Duitsland
wordt een republiek → Sociaal democratische regering tekent een wapenstilstand.
De eerste naoorlogse parlementsverkiezingen werden gewonnen door de
sociaaldemocratische SPD, deze partij de leiding in de regering en begon met de
opbouw van een parlementaire democratie. In 1919 nam het parlement de grondwet
aan dit gebeurde in Weimar, de parlementaire democratie wordt daarom de
Republiek van Weimar genoemd.
Duitse democratie was wankel door:
→ Keizer was gevlucht maar oude conservatieve elite had nog veel invloed.
→ Groepen extremisten van links en rechts probeerde de democratie omver te
werpen. Door ook politiek geweld verloor men vertrouwen in de democratie. In juni
1919 kreeg het vertrouwen in democratische leiders nog een klap door het verdrag
van Versailles.
In het verdrag van Versailles werd Duitsland als schuldige aangewezen van de
oorlog en kreeg hoge herstelbetalingen opgelegd. → Conservatieven waren
woedend. Volgens hen had Duitsland de oorlog niet verloren maar was het ten onder
gegaan door ‘een dolkstoot in de rug’ van de democratische leiders die voor een
wapenstilstand waren. (Deze complottheorie was onjuist, maar leek geloofwaardig).
Mede door de dolkstootlegende verloren de democratische partijen bij de
verkiezingen van 1920 hun meerderheid.
De Duitse economie leed onder hoge herstelbetalingen. Het vertrouwen in de
democratie verviel nog meer toen in 1923 de economie van Duitsland vrijwel
helemaal stil viel. De oorzaak hiervan was ruzie met de geallieerden over de
herstelbetalingen. Duitsland betaalde niet snel genoeg → Franse troepen bezetten
het Roergebied om kolen, staal en machines weg te halen. → Duitse regering riep
, bevolking op voor protest, om de stakers te betalen lieten ze geld bijdrukken →
zorgde voor sterke inflatie (waardevermindering).
De Duitse regering gaf haar verzet tegen de geallieerden op en de geallieerden
zagen dat ze alleen hun geld terugkrijgen als de economie zich herstelde. Onder
leiding van de Amerikaanse bankier Dawes werd in 1924 een plan opgesteld om
Duitsland geld te lenen voor economisch herstel. Frankrijk stelde zich verzoenend en
trok haar troepen terug uit het Roergebied. Hierdoor en door het Dawesplan bloeide
de Duitse economie van 1924 tot 1929 op.
Als gevolg van de beurskrach in New York in 1929 werd Duitsland hard getroffen
door de wereldwijde recessie. In 1932 zat meer dan de helft van de duitsers zonder
baan. De democratische partij en de conservatieven stonden machteloos tegenover
de economische crisis → veel Duitsers gingen stemmen op totalitaire partijen. De
communistische partij KPD en vooral de nationaal-socialistische partij NSDAP onder
leiding van Adolf Hitler werd de grootste partij. In 1932 werd de NSDAP de grootste
partij.
Na 1929 profiteerde Hitler van de economische en politieke crisis. Hitler beloofde
voor welvaart, werk, inkomen te zorgen, het verdrag van Versailles ongedaan te
makenen van Duitsland een krachtige volksgemeinschaft te maken. De NSDAP
werd een massaorganisatie door de grootscheepse propaganda en het paramilitair
vertoon van het partijleger, de SA.
In januari 1933 werd Hitler uitgeroepen door de president tot rijkskanselier.
Op 5 maart 1933 waren er weer verkiezingen voor de Rijksdag. Maar kort daarvoor
stak de Nederlands communist Marinus van der Lubbe het Rijksdaggebouw in
brand, volgens Hitler was de Rijksdagbrand het sein voor een communistische
revolutie. Bij de verkiezing behaalde de NSDAP de meeste stemmen, om alle macht
te krijgen liet Hitler het Weimar Grondwet afschaffen d.m.v. de machtigingswet.
Op 23 maart 1933 nam de Rijksdag deze wet aan en zette zichzelf hiermee
buitenspel.
De nazi’s begonnen met terreur en propaganda aan een snelle nazificatie van de
samenleving. Al snel openden ze in Dachau bij München het eerste
concentratiekamp en richtten ze de Geheime Staatspolizei (Gestapo) op, een
geheime politie die tot taak kreeg alle tegenstanders van de nazi’s op te sporen en
uit te schakelen.
De werkloosheid verdween door de snelle herbewapening van Duitsland, Hitler trok
zich niks aan van het verdrag van Versailles en liet volop tanks etc bouwen.
Hitler wilde dat alle duitstalige gebieden bij Duitsland gingen horen. In 1938 liet hij
daarom Duitse troepen Oostenrijk binnen trekken. Ook eiste Hitler Sudetenland op,
over Sudetenland maakte de Britse premier Chamberlain en de Franse premier
Daladier afspraken met Hitler op de Conferentie van München op 29 september
1938. Hitlers belofte hierover was niets waard al snel begon hij Polen te bedreigen.
Hitler dacht dat GB en Frankrijk niets tegen hem zouden doen maar daarentegen
verklaarden GB en Frankrijk twee dagen daarna de oorlog aan Hitler.
2.1 Interbellum en Tweede wereldoorlog (1918-1945)
Wat leidde tot de opkomst van het nationaalsocialisme en welke gevolgen had dit
voor Duitsland en Europa?
De laatste jaren van de eerste wereldoorlog verlopen niet goed voor duitsland:
- Duitsland kwam steeds meer klem te zitten tussen GB en Frankrijk en Rusland, en
de toegangswegen over zee worden afgesloten, de geallieerden zorgden daarvoor
en zo komt er steeds meer voedselschaarste
- Duitsland verliest steeds meer terrein. VS eisen democratische hervormingen
voordat ze aan vredesonderhandelingen beginnen
→ In oktober 1918: Keizer Wilhelm II stelt een nieuwe regering aan die
vredesonderhandelingen moet starten met de geallieerden.
Ondanks vredesonderhandelingen moet de Duitse vloot ten aanval trekken tegen de
Britse vloot → Duitse matrozen weigeren. Begin van een opstand. → Er komt een
nieuwe sociaal democratische regering → Keizer Wilhelm II treedt af en Duitsland
wordt een republiek → Sociaal democratische regering tekent een wapenstilstand.
De eerste naoorlogse parlementsverkiezingen werden gewonnen door de
sociaaldemocratische SPD, deze partij de leiding in de regering en begon met de
opbouw van een parlementaire democratie. In 1919 nam het parlement de grondwet
aan dit gebeurde in Weimar, de parlementaire democratie wordt daarom de
Republiek van Weimar genoemd.
Duitse democratie was wankel door:
→ Keizer was gevlucht maar oude conservatieve elite had nog veel invloed.
→ Groepen extremisten van links en rechts probeerde de democratie omver te
werpen. Door ook politiek geweld verloor men vertrouwen in de democratie. In juni
1919 kreeg het vertrouwen in democratische leiders nog een klap door het verdrag
van Versailles.
In het verdrag van Versailles werd Duitsland als schuldige aangewezen van de
oorlog en kreeg hoge herstelbetalingen opgelegd. → Conservatieven waren
woedend. Volgens hen had Duitsland de oorlog niet verloren maar was het ten onder
gegaan door ‘een dolkstoot in de rug’ van de democratische leiders die voor een
wapenstilstand waren. (Deze complottheorie was onjuist, maar leek geloofwaardig).
Mede door de dolkstootlegende verloren de democratische partijen bij de
verkiezingen van 1920 hun meerderheid.
De Duitse economie leed onder hoge herstelbetalingen. Het vertrouwen in de
democratie verviel nog meer toen in 1923 de economie van Duitsland vrijwel
helemaal stil viel. De oorzaak hiervan was ruzie met de geallieerden over de
herstelbetalingen. Duitsland betaalde niet snel genoeg → Franse troepen bezetten
het Roergebied om kolen, staal en machines weg te halen. → Duitse regering riep
, bevolking op voor protest, om de stakers te betalen lieten ze geld bijdrukken →
zorgde voor sterke inflatie (waardevermindering).
De Duitse regering gaf haar verzet tegen de geallieerden op en de geallieerden
zagen dat ze alleen hun geld terugkrijgen als de economie zich herstelde. Onder
leiding van de Amerikaanse bankier Dawes werd in 1924 een plan opgesteld om
Duitsland geld te lenen voor economisch herstel. Frankrijk stelde zich verzoenend en
trok haar troepen terug uit het Roergebied. Hierdoor en door het Dawesplan bloeide
de Duitse economie van 1924 tot 1929 op.
Als gevolg van de beurskrach in New York in 1929 werd Duitsland hard getroffen
door de wereldwijde recessie. In 1932 zat meer dan de helft van de duitsers zonder
baan. De democratische partij en de conservatieven stonden machteloos tegenover
de economische crisis → veel Duitsers gingen stemmen op totalitaire partijen. De
communistische partij KPD en vooral de nationaal-socialistische partij NSDAP onder
leiding van Adolf Hitler werd de grootste partij. In 1932 werd de NSDAP de grootste
partij.
Na 1929 profiteerde Hitler van de economische en politieke crisis. Hitler beloofde
voor welvaart, werk, inkomen te zorgen, het verdrag van Versailles ongedaan te
makenen van Duitsland een krachtige volksgemeinschaft te maken. De NSDAP
werd een massaorganisatie door de grootscheepse propaganda en het paramilitair
vertoon van het partijleger, de SA.
In januari 1933 werd Hitler uitgeroepen door de president tot rijkskanselier.
Op 5 maart 1933 waren er weer verkiezingen voor de Rijksdag. Maar kort daarvoor
stak de Nederlands communist Marinus van der Lubbe het Rijksdaggebouw in
brand, volgens Hitler was de Rijksdagbrand het sein voor een communistische
revolutie. Bij de verkiezing behaalde de NSDAP de meeste stemmen, om alle macht
te krijgen liet Hitler het Weimar Grondwet afschaffen d.m.v. de machtigingswet.
Op 23 maart 1933 nam de Rijksdag deze wet aan en zette zichzelf hiermee
buitenspel.
De nazi’s begonnen met terreur en propaganda aan een snelle nazificatie van de
samenleving. Al snel openden ze in Dachau bij München het eerste
concentratiekamp en richtten ze de Geheime Staatspolizei (Gestapo) op, een
geheime politie die tot taak kreeg alle tegenstanders van de nazi’s op te sporen en
uit te schakelen.
De werkloosheid verdween door de snelle herbewapening van Duitsland, Hitler trok
zich niks aan van het verdrag van Versailles en liet volop tanks etc bouwen.
Hitler wilde dat alle duitstalige gebieden bij Duitsland gingen horen. In 1938 liet hij
daarom Duitse troepen Oostenrijk binnen trekken. Ook eiste Hitler Sudetenland op,
over Sudetenland maakte de Britse premier Chamberlain en de Franse premier
Daladier afspraken met Hitler op de Conferentie van München op 29 september
1938. Hitlers belofte hierover was niets waard al snel begon hij Polen te bedreigen.
Hitler dacht dat GB en Frankrijk niets tegen hem zouden doen maar daarentegen
verklaarden GB en Frankrijk twee dagen daarna de oorlog aan Hitler.
