BLOK 3
DOKTERSASSISTENTE
Hormoonstelsel, voortplanting, weefsel, uitslag & eczeem
INHOUDSOPGAVE:
Hormonen & lab bloed 2
Diabetes 11
Huid 20
Zwangerschap en seksuele voorlichting 33
Vrouwenkwalen 44
Mannenkwalen 52
Kanker 56
Administratie in de huisartsenpraktijk 64
Bijlage: hormonen 72
1
,BLOK 3
DOKTERSASSISTENTE
15-09-2022 / LES 1
HORMONEN & LAB BLOED
Onderwerpen:
• Hormonen
• Soorten hormonen
• Hormoonklieren
- De hypofyse (voorkwab en achterkwab)
- De schildklier (thyreoid)
- De bijschildklieren
- De bijnieren
- De pancreas (alvleesklier)
Hormoon: wat is het?
• In het lichaam gevormde chemische stof die via bloed naar een doelwit (orgaan/weefsel) gaat
waar het een regulerende werking heeft.
• Hormonen zijn dus boodschappers, die aan een receptor kleeft (soort van puzzel op het
membraan van een cel of in het cytoplasma, waardoor de cel de boodschap gaat kopiëren).
• Endocriene klieren: Klier met een inwendige afscheiding.
• Exocriene klieren: Hebben een uitwendige afscheiding.
• Pancreas/alvleesklier is zowel endocrien als exocrien → het zorgt voor het glucosegehalte in het
bloed (endocrien), en het maakt enzymen aan voor de vertering van voedsel (exocrien).
• Hormoonklieren kunnen een hyperfunctie (stimulerend/verhogend) of een hypofunctie (remmend
of verlagend) hebben.
Soorten hormonen:
• Peptide hormonen: Hormonen op basis van eiwitten met waterachtige eigenschappen, zijn voor rode
bloedcellen, spiermassa en groeihormoon. Kunnen niet door membranen heen, zoeken dus de
receptoren op het membraan.
• Steroïde hormonen: Hormonen met vetachtige eigenschappen, in vet oplosbaar (dus hydrofoob),
wordt gemaakt uit cholesterol. → Testosteron, cortisol, aldosteron en oestrogeen.
• De eigenschap van de hormoon heeft invloed op de plaats van de doelcel (waar het
hormoon naar toe gaat, de puzzelstuk).
6 belangrijke hormoonklieren:
• De hypofyse (voorkwab en achterkwab)
• De schildklier (glandula thyreoidea / thyreoid)
• De bijschildklieren (glandulae parathyreoideae / parathyroïd)
• De bijnieren (glandulae adrenales / adrenes)
• De mannelijke en vrouwelijke geslachtsklieren
• De alvleesklier (pancreas) met de eilandjes van Langerhans
2
,Hypofyse:
• Bestaat uit twee delen (voorkwab en achterkwab)
• Ligt onder de hersenen in het Turkse zadel, een uitholling van het wiggebeen
• Het is niet groter dan een erwt, ca. 0,5 gram
• Voorkwab produceert hormonen (TSH, FSH/LH, STH en ACTH)
• Achterkwab produceert niets, slaat alleen hormonen op (oxytocine en ADH)
Hypofyse voorkwab functie:
3
, De hypothalamus:
• Een onderdeel van de hersenen
• Controleert het autonome zenuwstelsel en het endocriene systeem
• Speelt een cruciale rol bij de temperatuurregeling
• Verbinding van de hypofyse met de hersenstam
• Hypofyse achterkwab is een opslagplaats van 2 hormonen geproduceerd door de hypothalamus:
- ADH
- Oxytocine
Hypofyse achterkwab functie geproduceerd door de hypothalamus:
Schildklier (thyroid):
• De schildklier heeft een belangrijke functie bij de verbranding in rust, dit noemen we
grondstofwisseling of basaalmetabolisme.
• Ligt tegen het strottenhoofd.
• Bestaat uit 2 lobben, deze zijn met elkaar verbonden.
• Heeft voor normale ontwikkeling en productie van hormonen het element jodium nodig.
Bijschildklier (parathyroïd):
• Dit zijn kleine kliertjes ter grootte van een erwt en bevinden zich aan weerszijde van
de schildklier, aan de boven en onderkant (in totaal dus 4 klieren).
• Ze hebben niets met de schildklier te maken.
• Wanneer de schildklier verwijderd wordt, gaan de bijschildklieren ook weg, want deze zitten er
bovenop. Dit heeft invloed op op de calciumbalans.
4
DOKTERSASSISTENTE
Hormoonstelsel, voortplanting, weefsel, uitslag & eczeem
INHOUDSOPGAVE:
Hormonen & lab bloed 2
Diabetes 11
Huid 20
Zwangerschap en seksuele voorlichting 33
Vrouwenkwalen 44
Mannenkwalen 52
Kanker 56
Administratie in de huisartsenpraktijk 64
Bijlage: hormonen 72
1
,BLOK 3
DOKTERSASSISTENTE
15-09-2022 / LES 1
HORMONEN & LAB BLOED
Onderwerpen:
• Hormonen
• Soorten hormonen
• Hormoonklieren
- De hypofyse (voorkwab en achterkwab)
- De schildklier (thyreoid)
- De bijschildklieren
- De bijnieren
- De pancreas (alvleesklier)
Hormoon: wat is het?
• In het lichaam gevormde chemische stof die via bloed naar een doelwit (orgaan/weefsel) gaat
waar het een regulerende werking heeft.
• Hormonen zijn dus boodschappers, die aan een receptor kleeft (soort van puzzel op het
membraan van een cel of in het cytoplasma, waardoor de cel de boodschap gaat kopiëren).
• Endocriene klieren: Klier met een inwendige afscheiding.
• Exocriene klieren: Hebben een uitwendige afscheiding.
• Pancreas/alvleesklier is zowel endocrien als exocrien → het zorgt voor het glucosegehalte in het
bloed (endocrien), en het maakt enzymen aan voor de vertering van voedsel (exocrien).
• Hormoonklieren kunnen een hyperfunctie (stimulerend/verhogend) of een hypofunctie (remmend
of verlagend) hebben.
Soorten hormonen:
• Peptide hormonen: Hormonen op basis van eiwitten met waterachtige eigenschappen, zijn voor rode
bloedcellen, spiermassa en groeihormoon. Kunnen niet door membranen heen, zoeken dus de
receptoren op het membraan.
• Steroïde hormonen: Hormonen met vetachtige eigenschappen, in vet oplosbaar (dus hydrofoob),
wordt gemaakt uit cholesterol. → Testosteron, cortisol, aldosteron en oestrogeen.
• De eigenschap van de hormoon heeft invloed op de plaats van de doelcel (waar het
hormoon naar toe gaat, de puzzelstuk).
6 belangrijke hormoonklieren:
• De hypofyse (voorkwab en achterkwab)
• De schildklier (glandula thyreoidea / thyreoid)
• De bijschildklieren (glandulae parathyreoideae / parathyroïd)
• De bijnieren (glandulae adrenales / adrenes)
• De mannelijke en vrouwelijke geslachtsklieren
• De alvleesklier (pancreas) met de eilandjes van Langerhans
2
,Hypofyse:
• Bestaat uit twee delen (voorkwab en achterkwab)
• Ligt onder de hersenen in het Turkse zadel, een uitholling van het wiggebeen
• Het is niet groter dan een erwt, ca. 0,5 gram
• Voorkwab produceert hormonen (TSH, FSH/LH, STH en ACTH)
• Achterkwab produceert niets, slaat alleen hormonen op (oxytocine en ADH)
Hypofyse voorkwab functie:
3
, De hypothalamus:
• Een onderdeel van de hersenen
• Controleert het autonome zenuwstelsel en het endocriene systeem
• Speelt een cruciale rol bij de temperatuurregeling
• Verbinding van de hypofyse met de hersenstam
• Hypofyse achterkwab is een opslagplaats van 2 hormonen geproduceerd door de hypothalamus:
- ADH
- Oxytocine
Hypofyse achterkwab functie geproduceerd door de hypothalamus:
Schildklier (thyroid):
• De schildklier heeft een belangrijke functie bij de verbranding in rust, dit noemen we
grondstofwisseling of basaalmetabolisme.
• Ligt tegen het strottenhoofd.
• Bestaat uit 2 lobben, deze zijn met elkaar verbonden.
• Heeft voor normale ontwikkeling en productie van hormonen het element jodium nodig.
Bijschildklier (parathyroïd):
• Dit zijn kleine kliertjes ter grootte van een erwt en bevinden zich aan weerszijde van
de schildklier, aan de boven en onderkant (in totaal dus 4 klieren).
• Ze hebben niets met de schildklier te maken.
• Wanneer de schildklier verwijderd wordt, gaan de bijschildklieren ook weg, want deze zitten er
bovenop. Dit heeft invloed op op de calciumbalans.
4
