Samenvatting Normale Ontwikkeling: Ontwikkelingspsychologie
van Feldman Middelbare leeftijd
H.3 en 4 Feldman II + handleiding:
-De student kan de lichamelijke ontwikkeling en de gezondheid
tijdens de middelbare leeftijd beschrijven, gebruikmakend van
Feldman II, hoofdstuk 3.1 en 3.2 en de stof uit de les.
Tijdens de middelbare leeftijd, ruwweg de periode van veertig tot zestig jaar,
worden mensen gewoonlijk iets korter en iets zwaarder, en neemt hun kracht
af. Korter worden, met name bij vrouwen, heeft in sommige gevallen te
maken met osteoporose, het brozer worden van de botten door een tekort
aan calcium in het voedsel. De beste remedie tegen lichamelijke en
psychologische achteruitgang lijkt een gezonde levensstijl, inclusief
regelmatige lichaamsbeweging.
Het gezichtsvermogen neemt in deze periode af doordat de ooglens
verandert. Veel mensen van middelbare leeftijd krijgen moeite met dichtbij en
in de verre reizen. Het vermogen om diepte en afstand waar te nemen
verslechtert, evenals het vermogen om in het donker te zien. Glaucoom, een
ziekte die tot blindheid kan leiden, komt tijdens de middelbare leeftijd steeds
vaker voor.
Het gehoor neemt in deze periode ook enigszins af. Vooral het vermogen om
hoge tonen te horen en het vermogen om de bron van een geluid te
lokaliseren worden minder.
De reactietijd van mensen van middelbare leeftijd wordt geleidelijk aan iets
langer, maar hij complexe taken wordt die verslechtering grotendeels
gecompenseerd doordat mensen dankzij jarenlange training grote vaardigheid
hebben verworven.
Tijdens de middelbare leeftijd verandert de ervaring van seksualiteit, maar die
verandering zijn minder dramatisch dan men vaak denkt. Veel stellen van
middelbare leeftijd krijgen meer tijd en privacy om van hun seksualiteit te
genieten.
Tijdens de middelbare leeftijd bereiken vrouwen het vrouwelijke climacterium,
de overgang in staat zijn om kinderen te krijgen naar de fase waarin dit niet
meer kan. Het meest opvallende teken hiervan is de menopauze, die dikwijls
gepaard gaat met lichamelijke en psychologische ongemakken. Dankzij
therapieën en veranderende attitudes ten opzichte van de menopauze lijken
de angsten voor, en negatieve interpretaties van de menopauze af te nemen.
De mannelijke geslachtsorganen veranderen ook in deze periode. Men spreekt
daarom soms van het mannelijk climacterium. Over het algemeen vermindert
de productie van sperma en testosteron en wordt de prostaatklier groter,
waardoor het urineren lastig kan worden.
De middelbare leeftijd is over het algemeen een gezonde periode, maar
mensen worden wel gevoeliger voor chronische ziekten zoals artritis, diabetes
en hypertensie. Het sterftecijfer is hoger dan voorheen, hoewel het gestaag
daalt.
Hartkwalen worden tijdens de middelbare leeftijd langzaam maar zeker een
factor van betekenis. De kans dat men een dergelijke kwaal krijgt, wordt
bepaald door genetische factoren als leeftijd, geslacht en familieleden met
een hartkwaal, en door omgevings- en gedragsfactoren, inclusief roken, vet
en cholesterolrijk eten en te weinig lichaamsbeweging.
Psychologische factoren spelen ook een rol in het ontstaan van hartkwalen.
Een gedragspatroon dat zich kenmerkt door competentiedrang, ongeduld,
, frustatie en vooral vijandigheid – het type A-gedragspatroon – schijnt de kans
op hartproblemen te vergroten.
Net als hartkwalen wordt kanker tijdens de middelbare leeftijd een steeds
grotere bedreiging.
-De student kan de cognitieve ontwikkeling tijdens de middelbare
leeftijd herkennen, gebaseerd op Feldman II, hoofdstuk 3.3 en de
stof uit de les.
De vraag of intelligentie tijdens de middelbare leeftijd afneemt is niet zo
eenvoudig te beantwoorden omdat er aan de twee methoden om dat te
onderzoeken belangrijke beperkingen kleven. De cross-sectionele methode,
die inhoudt dat men een groot aantal proefpersonen van verschillende
leeftijden op hetzelfde moment onderzoekt, wordt vertekend door
cohorteffecten. Longitudinale onderzoeken, waarin men dezelfde
proefpersonen op verschillende momenten gedurende een langere periode
onderzoekt, worden vertekend doordat het lastig is om een steekproef van
proefpersonen vele jaren lang intact te houden.
Omdat intelligentie uit verschillende componenten lijkt te bestaan, is het
antwoord op de vraag naar eventuele achteruitgang tamelijk gecompliceerd.
Als je intelligentie in twee hoofdtypen verdeelt – vloeibaar en gekristalliseerd
– blijkt gewoonlijk dat vloeibare intelligentie langzaam aan afneemt tijdens de
middelbare leeftijd, terwijl gekristalliseerde intelligentie stabiel blijft of zelfs
verbetert. Als je intelligentie in een groter aantal componenten verdeelt,
ontstaat er een nog gecompliceerder patroon.
Tijdens de middelbare leeftijd is de algehele cognitieve competentie over het
algemeen groot, ondanks het feit dat er op bepaalde terreinen van het
intellectuele functioneren aantoonbaar sprake is van achteruitgang. Mensen
hebben de neiging om zich te concentreren op specifieke terreinen van
competentie. Daarmee compenseren ze verliezen op anderen terreinen, een
strategie die selectieve optimalisering wordt genoemd.
Hoewel het lijkt of het geheugen tijdens de middelbare leeftijd achteruitgaat,
ligt het probleem niet bij het sensorische of het kortetermijngeheugen, zelfs
problemen die ogenschijnlijk te maken hebben met het
langetermijngeheugen, worden in de meeste gevallen veroorzaakt door de
opsla- en terughaalstrategieën die mensen gebruiken. Het probleem is bijna
altijd gering en relatief makkelijk op te lossen.
-De student kan de persoonlijke ontwikkeling tijdens de middelbare
leeftijd aangeven inclusief twee visies op de persoonlijke
ontwikkeling van volwassenen: normatieve crises versus ingrijpende
gebeurtenissen en Eriksons stadium van zorg voor de volgende
generatie versus stagnatie en ook theorieën, voortbouwend op
Erikson, zoals beschreven in Feldman II, hoofdstuk 4.1
Er zijn verschillende opvattingen over de vraag of mensen zich ontwikkelen
via min of meer uniforme, leeftijdsgebonden ontwikkelingsstadia, zoals de
modellen gebaseerd op normatieve crises suggereren, of dat ze reageren op
specifieke gebeurtenissen die op verschillende momenten en in verschillende
volgordes kunnen plaatsvinden, zoals de modellen gebaseerd op ingrijpende
gebeurtenissen zeggen.
Volgens Erikson is het ontwikkelingsconflict van deze periode zorg voor de
volgende generatie vs. stagnatie, en heeft dat te maken heeft met een
verschuiving van focus op zichzelf naar de wereld om zich heen. Volgens
van Feldman Middelbare leeftijd
H.3 en 4 Feldman II + handleiding:
-De student kan de lichamelijke ontwikkeling en de gezondheid
tijdens de middelbare leeftijd beschrijven, gebruikmakend van
Feldman II, hoofdstuk 3.1 en 3.2 en de stof uit de les.
Tijdens de middelbare leeftijd, ruwweg de periode van veertig tot zestig jaar,
worden mensen gewoonlijk iets korter en iets zwaarder, en neemt hun kracht
af. Korter worden, met name bij vrouwen, heeft in sommige gevallen te
maken met osteoporose, het brozer worden van de botten door een tekort
aan calcium in het voedsel. De beste remedie tegen lichamelijke en
psychologische achteruitgang lijkt een gezonde levensstijl, inclusief
regelmatige lichaamsbeweging.
Het gezichtsvermogen neemt in deze periode af doordat de ooglens
verandert. Veel mensen van middelbare leeftijd krijgen moeite met dichtbij en
in de verre reizen. Het vermogen om diepte en afstand waar te nemen
verslechtert, evenals het vermogen om in het donker te zien. Glaucoom, een
ziekte die tot blindheid kan leiden, komt tijdens de middelbare leeftijd steeds
vaker voor.
Het gehoor neemt in deze periode ook enigszins af. Vooral het vermogen om
hoge tonen te horen en het vermogen om de bron van een geluid te
lokaliseren worden minder.
De reactietijd van mensen van middelbare leeftijd wordt geleidelijk aan iets
langer, maar hij complexe taken wordt die verslechtering grotendeels
gecompenseerd doordat mensen dankzij jarenlange training grote vaardigheid
hebben verworven.
Tijdens de middelbare leeftijd verandert de ervaring van seksualiteit, maar die
verandering zijn minder dramatisch dan men vaak denkt. Veel stellen van
middelbare leeftijd krijgen meer tijd en privacy om van hun seksualiteit te
genieten.
Tijdens de middelbare leeftijd bereiken vrouwen het vrouwelijke climacterium,
de overgang in staat zijn om kinderen te krijgen naar de fase waarin dit niet
meer kan. Het meest opvallende teken hiervan is de menopauze, die dikwijls
gepaard gaat met lichamelijke en psychologische ongemakken. Dankzij
therapieën en veranderende attitudes ten opzichte van de menopauze lijken
de angsten voor, en negatieve interpretaties van de menopauze af te nemen.
De mannelijke geslachtsorganen veranderen ook in deze periode. Men spreekt
daarom soms van het mannelijk climacterium. Over het algemeen vermindert
de productie van sperma en testosteron en wordt de prostaatklier groter,
waardoor het urineren lastig kan worden.
De middelbare leeftijd is over het algemeen een gezonde periode, maar
mensen worden wel gevoeliger voor chronische ziekten zoals artritis, diabetes
en hypertensie. Het sterftecijfer is hoger dan voorheen, hoewel het gestaag
daalt.
Hartkwalen worden tijdens de middelbare leeftijd langzaam maar zeker een
factor van betekenis. De kans dat men een dergelijke kwaal krijgt, wordt
bepaald door genetische factoren als leeftijd, geslacht en familieleden met
een hartkwaal, en door omgevings- en gedragsfactoren, inclusief roken, vet
en cholesterolrijk eten en te weinig lichaamsbeweging.
Psychologische factoren spelen ook een rol in het ontstaan van hartkwalen.
Een gedragspatroon dat zich kenmerkt door competentiedrang, ongeduld,
, frustatie en vooral vijandigheid – het type A-gedragspatroon – schijnt de kans
op hartproblemen te vergroten.
Net als hartkwalen wordt kanker tijdens de middelbare leeftijd een steeds
grotere bedreiging.
-De student kan de cognitieve ontwikkeling tijdens de middelbare
leeftijd herkennen, gebaseerd op Feldman II, hoofdstuk 3.3 en de
stof uit de les.
De vraag of intelligentie tijdens de middelbare leeftijd afneemt is niet zo
eenvoudig te beantwoorden omdat er aan de twee methoden om dat te
onderzoeken belangrijke beperkingen kleven. De cross-sectionele methode,
die inhoudt dat men een groot aantal proefpersonen van verschillende
leeftijden op hetzelfde moment onderzoekt, wordt vertekend door
cohorteffecten. Longitudinale onderzoeken, waarin men dezelfde
proefpersonen op verschillende momenten gedurende een langere periode
onderzoekt, worden vertekend doordat het lastig is om een steekproef van
proefpersonen vele jaren lang intact te houden.
Omdat intelligentie uit verschillende componenten lijkt te bestaan, is het
antwoord op de vraag naar eventuele achteruitgang tamelijk gecompliceerd.
Als je intelligentie in twee hoofdtypen verdeelt – vloeibaar en gekristalliseerd
– blijkt gewoonlijk dat vloeibare intelligentie langzaam aan afneemt tijdens de
middelbare leeftijd, terwijl gekristalliseerde intelligentie stabiel blijft of zelfs
verbetert. Als je intelligentie in een groter aantal componenten verdeelt,
ontstaat er een nog gecompliceerder patroon.
Tijdens de middelbare leeftijd is de algehele cognitieve competentie over het
algemeen groot, ondanks het feit dat er op bepaalde terreinen van het
intellectuele functioneren aantoonbaar sprake is van achteruitgang. Mensen
hebben de neiging om zich te concentreren op specifieke terreinen van
competentie. Daarmee compenseren ze verliezen op anderen terreinen, een
strategie die selectieve optimalisering wordt genoemd.
Hoewel het lijkt of het geheugen tijdens de middelbare leeftijd achteruitgaat,
ligt het probleem niet bij het sensorische of het kortetermijngeheugen, zelfs
problemen die ogenschijnlijk te maken hebben met het
langetermijngeheugen, worden in de meeste gevallen veroorzaakt door de
opsla- en terughaalstrategieën die mensen gebruiken. Het probleem is bijna
altijd gering en relatief makkelijk op te lossen.
-De student kan de persoonlijke ontwikkeling tijdens de middelbare
leeftijd aangeven inclusief twee visies op de persoonlijke
ontwikkeling van volwassenen: normatieve crises versus ingrijpende
gebeurtenissen en Eriksons stadium van zorg voor de volgende
generatie versus stagnatie en ook theorieën, voortbouwend op
Erikson, zoals beschreven in Feldman II, hoofdstuk 4.1
Er zijn verschillende opvattingen over de vraag of mensen zich ontwikkelen
via min of meer uniforme, leeftijdsgebonden ontwikkelingsstadia, zoals de
modellen gebaseerd op normatieve crises suggereren, of dat ze reageren op
specifieke gebeurtenissen die op verschillende momenten en in verschillende
volgordes kunnen plaatsvinden, zoals de modellen gebaseerd op ingrijpende
gebeurtenissen zeggen.
Volgens Erikson is het ontwikkelingsconflict van deze periode zorg voor de
volgende generatie vs. stagnatie, en heeft dat te maken heeft met een
verschuiving van focus op zichzelf naar de wereld om zich heen. Volgens
