Samenvatting TMM - artikelen week 4 t/m 8

ARTIKELEN TAAL, MENS EN MAATSCHAPPIJ – WEEK 4 T/M 8
Interview met N. Chomsky – Het menselijk taalvermogen
- Chomsky’s generatieve grammatica als uitgangspunt voor taalkundig onderzoek
- Generatieve grammatica = klassieke taalkunde (sluit aan bij ideeën van voor het midden 19 e
eeuw)
 Behaviorism: taal is systeem van gewoontes dat gereguleerd wordt door prikkels van
buitenaf
 Klassieke benadering: we delen een kennissysteem voor taal, dat een systeem voor
regels in ons hoofd heeft ontwikkeld
 Taal is vernieuwend, taal heeft samenhang, taal is onafhankelijke van prikkels
van buitenaf
 Von Humboldt: “oneindig gebruik maken van eindige middelen”
 Traditionele grammatica (onregelmatigheden, gericht op onderwijs, prescriptief) en
generatieve grammatica (regelmatigheden, descriptief): complementair
- “Leren je te verbazen”
 Verbazen over dingen die iedereen weet zonder erin onderwezen te zijn
- Plato’s probleem: hoe is het mogelijk dat we zoveel weten terwijl we zo weinig gegevens
hebben?
 Iedereen leert taal, ongeacht opleiding en intelligentie
- Taal als biologisch bepaald mentaal orgaan dat groeit, apart compartiment van de geest
 Taal is iets exclusief menselijks
 Taalvermogen komt overeen tussen verschillende talen (Universele
Grammatica)
 Iedere afzonderlijke taal wordt een invulling van een biologisch bepaald
schema
 Regels zijn specifiek voor taal
- Kindertaal moeilijker om te onderzoeken
 Veranderlijk systeem
 Moeilijk om aan informatie te komen (volwassenen kunnen oordelen geven)
- Taal naast moedertaal
 Tegelijk met moedertaal: twee moedertalen
 Mensen verliezen tijdens puberteit vermogen om taal perfect te beheersen

C. van Bree, M. van der Toorn en M. van der Wal – Paradigmawisselingen en constanten,
paragraaf 1.4
- Drie stromingen in 19e-eeuwse taalwetenschap
 Normatief-kritische
 Weiland (Nederduitsche spraakkunst, naamvalen en genusproblematiek),
Brills (Hollandsche Spraakleer)
 Algemeen-filosofische
 Kinker (kantiaanse filosofie), Roorda (logische analyse, basis van redekundig
ontleden)
 Historische grammatica/taalkunde
- Traditionele grammatica in schoolspraakkunsten en vaktijdschriften (Taal en letteren, 1891-
1906/De nieuwe taalgids, 1907-1946 – Van den Bosch, Koopmans en De Vooys)
- Den Hartog – Nederlandsche Spraakkunst
 Standaardwerk op het gebied van traditionele grammatica
 Logisch-semantisch en normatief
 Logische analyse, maar wel met taalgevoel
 Uitgangspunt: schrijftaal

, - De Vooys
 Psychologische waarneming en semantiek
 1947: Nederlandse spraakkunst
 Spraakklanken, woordsoorten, woordvorming en –betekenis, woordgroep, zin
- Kollewijn
 1891: Onze lastige spelling
 Vereenvoudiging spelling

C. van Bree, M. van der Toorn en M. van der Wal – Paradigmawisselingen en constanten,
paragraaf 2.3
- Traditionele grammatica
- G.S. Overdiep
 Stilistische/Groninger school
 1937: Stilistische grammatica van het moderne Nederlandsch
 Relativiteit van taalvormen
 Individuele taaluiting; verschillende taallagen
- G.A. van Es
 Drie grondbeginselen: vorm en functie, syntaxis, stilistisch beginsel
- C.B. Van Haeringen
 Zowel historische als moderne taalkunde
 Veel publicaties in tijdschriften
- Gerlach Royen
 Vereenvoudiging
 1947-54: Buigingsverschijnselen in het Nederlands
- E. Kruisinga
 1924: A grammar of modern Dutch
 1938: Het Nederlands van nu
- Nederlandsche spraakkunst – Tinbergen (1914), Nederlandse spraakkunst – Rijpma en
Schuringa (1917, herziening Van Bakel in 1968), Nederlandse grammatica – Van den Toorn
(1973)
J. Luif – De schrobzaag, de schulpzaag en de kapzaag, of: wat iedereen moet weten van
grammatica
- Kerndoelen onderwijs (te mager)
 Aantal taalkundige principes en regels
 Enkel onderwerp en werkwoordelijk gezegde
 Adequate woordenschat en strategieën voor onbekende woorden
 Werkwoordspelling
 “Spelling- en grammaticaconventies”
- Woordsoorten belangrijk voor omgang met woordenboek (zelfstandig naamwoord,
werkwoord, bijvoeglijk naamwoord, voornaamwoorden)
- Zinsdelen belangrijk voor lange zinnen, stijl, leren van vreemde talen (persoonsvorm,
onderwerp, gezegde, lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp)
- Belangrijke termen: tegenwoordige en verleden, onvoltooide en voltooide tijd / hoofdzin,
bijzin / samenstelling
- Grammaticaonderwijs is praktisch, maar leidt niet per se tot grotere taalvaardigheid
- Vooral nuttig in basisonderwijs
- Aansluiting tussen moedertaal- en vreemdetaalonderwijs moet beter
- Canon van termen benodigd
W. Haeseryn – Het kan allemaal!