Ouderenpsychologie
PB2102182214B
Open Universiteit
,Ouderenpsychologie - OU
Inhoud
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................ 4
Ouder worden en ouderenpsychologie ....................................................................................... 4
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................ 7
Levenslooptheorieën .................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 14
Sociaal netwerk en persoonlijke relaties .................................................................................. 14
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 19
Zingeving en levensvragen....................................................................................................... 19
Hoofdstuk 13 ............................................................................................................................ 25
Kwaliteit van leven ................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 10 ............................................................................................................................ 33
Verlies en rouw ........................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 14 ............................................................................................................................ 41
Het levenseinde ........................................................................................................................ 41
Hoofdstuk 12 ............................................................................................................................ 48
Seksualiteit ............................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 58
Biologische veroudering en leeftijdgerelateerde aandoeningen ............................................... 58
Reader: 'Happy and healthy ageing: een gezondheidspsychologisch perspectief'. .................. 64
Reader: Determinanten van ziekte en gezonde veroudering .................................................... 68
Reader: Interventies ter bevordering van gezondheid en zelfredzaamheid van ouderen ......... 72
Hoofdstuk 15 ............................................................................................................................ 75
Preventie ................................................................................................................................... 75
Hoofdstuk 23 ............................................................................................................................ 80
Psychologische interventies voor mantelzorgers ..................................................................... 80
Artikel Stoppen of doorgaan? .................................................................................................. 83
Artikel Waarom willen gepensioneerden langer doorwerken? ................................................ 90
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 94
Cognitie .................................................................................................................................... 94
Hoofdstuk 25 .......................................................................................................................... 105
Cognitieve revalidatie ............................................................................................................ 105
Hoofdstuk 30 .......................................................................................................................... 110
Mensen met dementie............................................................................................................. 110
Hoofdstuk 5 ............................................................................................................................ 116
Emotie en stemming ............................................................................................................... 116
Hoofdstuk 7 ............................................................................................................................ 130
2
,Ouderenpsychologie - OU
Persoonlijkheid ....................................................................................................................... 130
Hoofdstuk 17 .......................................................................................................................... 138
Mediatieve cognitieve gedragstherapie .................................................................................. 138
Hoofdstuk 19 .......................................................................................................................... 144
Life Review ............................................................................................................................ 144
Hoofdstuk 20 .......................................................................................................................... 148
Oplossingsgerichte psychotherapie ........................................................................................ 148
3
, Ouderenpsychologie - OU
Hoofdstuk 1
Ouder worden en ouderenpsychologie
Ouder worden en ouderen zijn populaire thema's in deze tijd. Een
belangrijke vraag is: wat betekent ouder worden?
Wat we oud noemen, wordt in onze maatschappij bepaald door
bijvoorbeeld politiek en beleid, de media, bedrijven, maatschappelijke
organisaties en de ouderen zelf.
Kalenderleeftijd is belangrijk bij het construct ouderdom, bijvoorbeeld de
pensioengerechtigde leeftijd 65 jaar, nu richting de 67 jaar. De grenzen
van oud zijn verschillen, afhankelijk van het maatschappelijk perspectief.
Sinds de Tweede Wereldoorlog is de levensverwachting met 2 à 3
jaar per decennium toegenomen. Dubbele vergijzing: de
levensverwachting blijft ook op oudere leeftijd toenemen. Het aantal 100-
jarigen neemt toe.
De driedeling van de levensloop was: kinderen en jeugdigen (0-20),
volwassenen (20-65) en ouderen (65+). Door de stijging van de leeftijd
bestaat er een indeling in 5 fasen:
• vroege jeugd (0-15)
• jongvolwassenheid (15-30)
• consolidatie en spitsuur (30-60)
• actieve ouderdom (60-80)
• intensieve verzorging (80+)
Deze indeling doet echter ook niet helemaal recht aan de realiteit. Wellicht
is de vraag wat we onder ouderen, ouderdom en ouder worden verstaan,
belangrijker. Maatschappelijke beeldvorming draagt bij aan de betekenis
van deze begrippen.
(p. 17) In de media wordt vaak een eenzijdig beeld gegeven van ouder
worden: vastlopen van het pensioensysteem en de zorg. Ouder worden
heeft echter positieve en negatieve kanten. Enerzijds hebben ze zorg
nodig, anderzijds moeten ze zelf deel blijven nemen aan de maatschappij.
Dit is ook te merken op de 50PlusBeurs en in het bedrijfsleven. Duurzame
inzetbaarheid is belangrijk voor de stijgende pensioenleeftijd, maar
werkgevers vinden dit helemaal niet belangrijk (43%) en richten zich juist
op ontziemaatregelen.
In de zorg betekent 'zelfstandigheid' nu juist thuis blijven wonen.
Ook in gesprekken met artsen worden ouderen vaak verkeerd
geïnterpreteerd en is er slechtere overeenstemming, wat tot een minder
goede behandeling kan leiden.
In de GGZ ziet men in dat behandeling van ouderen zinvol is, maar
in de praktijk krijgen ouderen nog niet altijd adequate hulp.
4
PB2102182214B
Open Universiteit
,Ouderenpsychologie - OU
Inhoud
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................ 4
Ouder worden en ouderenpsychologie ....................................................................................... 4
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................ 7
Levenslooptheorieën .................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 14
Sociaal netwerk en persoonlijke relaties .................................................................................. 14
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 19
Zingeving en levensvragen....................................................................................................... 19
Hoofdstuk 13 ............................................................................................................................ 25
Kwaliteit van leven ................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 10 ............................................................................................................................ 33
Verlies en rouw ........................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 14 ............................................................................................................................ 41
Het levenseinde ........................................................................................................................ 41
Hoofdstuk 12 ............................................................................................................................ 48
Seksualiteit ............................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 58
Biologische veroudering en leeftijdgerelateerde aandoeningen ............................................... 58
Reader: 'Happy and healthy ageing: een gezondheidspsychologisch perspectief'. .................. 64
Reader: Determinanten van ziekte en gezonde veroudering .................................................... 68
Reader: Interventies ter bevordering van gezondheid en zelfredzaamheid van ouderen ......... 72
Hoofdstuk 15 ............................................................................................................................ 75
Preventie ................................................................................................................................... 75
Hoofdstuk 23 ............................................................................................................................ 80
Psychologische interventies voor mantelzorgers ..................................................................... 80
Artikel Stoppen of doorgaan? .................................................................................................. 83
Artikel Waarom willen gepensioneerden langer doorwerken? ................................................ 90
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 94
Cognitie .................................................................................................................................... 94
Hoofdstuk 25 .......................................................................................................................... 105
Cognitieve revalidatie ............................................................................................................ 105
Hoofdstuk 30 .......................................................................................................................... 110
Mensen met dementie............................................................................................................. 110
Hoofdstuk 5 ............................................................................................................................ 116
Emotie en stemming ............................................................................................................... 116
Hoofdstuk 7 ............................................................................................................................ 130
2
,Ouderenpsychologie - OU
Persoonlijkheid ....................................................................................................................... 130
Hoofdstuk 17 .......................................................................................................................... 138
Mediatieve cognitieve gedragstherapie .................................................................................. 138
Hoofdstuk 19 .......................................................................................................................... 144
Life Review ............................................................................................................................ 144
Hoofdstuk 20 .......................................................................................................................... 148
Oplossingsgerichte psychotherapie ........................................................................................ 148
3
, Ouderenpsychologie - OU
Hoofdstuk 1
Ouder worden en ouderenpsychologie
Ouder worden en ouderen zijn populaire thema's in deze tijd. Een
belangrijke vraag is: wat betekent ouder worden?
Wat we oud noemen, wordt in onze maatschappij bepaald door
bijvoorbeeld politiek en beleid, de media, bedrijven, maatschappelijke
organisaties en de ouderen zelf.
Kalenderleeftijd is belangrijk bij het construct ouderdom, bijvoorbeeld de
pensioengerechtigde leeftijd 65 jaar, nu richting de 67 jaar. De grenzen
van oud zijn verschillen, afhankelijk van het maatschappelijk perspectief.
Sinds de Tweede Wereldoorlog is de levensverwachting met 2 à 3
jaar per decennium toegenomen. Dubbele vergijzing: de
levensverwachting blijft ook op oudere leeftijd toenemen. Het aantal 100-
jarigen neemt toe.
De driedeling van de levensloop was: kinderen en jeugdigen (0-20),
volwassenen (20-65) en ouderen (65+). Door de stijging van de leeftijd
bestaat er een indeling in 5 fasen:
• vroege jeugd (0-15)
• jongvolwassenheid (15-30)
• consolidatie en spitsuur (30-60)
• actieve ouderdom (60-80)
• intensieve verzorging (80+)
Deze indeling doet echter ook niet helemaal recht aan de realiteit. Wellicht
is de vraag wat we onder ouderen, ouderdom en ouder worden verstaan,
belangrijker. Maatschappelijke beeldvorming draagt bij aan de betekenis
van deze begrippen.
(p. 17) In de media wordt vaak een eenzijdig beeld gegeven van ouder
worden: vastlopen van het pensioensysteem en de zorg. Ouder worden
heeft echter positieve en negatieve kanten. Enerzijds hebben ze zorg
nodig, anderzijds moeten ze zelf deel blijven nemen aan de maatschappij.
Dit is ook te merken op de 50PlusBeurs en in het bedrijfsleven. Duurzame
inzetbaarheid is belangrijk voor de stijgende pensioenleeftijd, maar
werkgevers vinden dit helemaal niet belangrijk (43%) en richten zich juist
op ontziemaatregelen.
In de zorg betekent 'zelfstandigheid' nu juist thuis blijven wonen.
Ook in gesprekken met artsen worden ouderen vaak verkeerd
geïnterpreteerd en is er slechtere overeenstemming, wat tot een minder
goede behandeling kan leiden.
In de GGZ ziet men in dat behandeling van ouderen zinvol is, maar
in de praktijk krijgen ouderen nog niet altijd adequate hulp.
4
