1
SV basisboek bedrijfseconomie
H1: Ondernemingen en hun functie in de economie 4
1.1: Economie en bedrijfseconomie 4
1.2: Kenmerken van ondernemingen 4
1.3: Kenmerken van non-profitorganisaties 4
1.4: Ondernemingsactiviteiten 5
1.5: Bedrijfskolom en bedrijfstak 5
1.6: Samenwerkingsvormen tussen ondernemingen 5
H2: Ondernemingen 6
2.1: Rechtsvormen van ondernemingen 6
2.2: Eenmanszaak 6
2.3: Partnerschappen 6
2.4: Kapitaalvennootschappen 6
2.5: Coöperatie 7
2.6: Vereniging en stichting 7
2.7: Inkomstenbelasting voor de ondernemer 8
2.8: Winstbelasting bij ondernemingen met rechtspersoonlijkheid 8
2.9: Omzetbelasting 8
H3: Bedrijfseconomische vakgebieden en functies 10
3.1: Bedrijfseconomische vakgebieden 10
3.2: Relaties met andere vakgebieden 10
3.3: bedrijfseconomische functies 10
H4: Financiële overzichten 11
4.1: Investering en financiering 11
4.2: Balans en resultatenrekening 11
4.3: Winst versus kasmutatie 11
4.4: Afschrijvingsmethoden 11
H5: Ondernemingsplan 12
5.1: Functies van het ondernemingsplan 12
5.2: Onderdelen van het ondernemingsplan 12
5.3: Financiële onderbouwing van het ondernemingsplan 13
H6: Investeringsprojecten 14
6.1: Investeringsprojecten 14
6.2: Vrije kasstroom 14
6.3: Tijdwaarde van geld 14
6.4: Beoordeling investeringsproject op basis van periodewinst 15
6.5: Beoordeling op basis van vrije kasstromen 15
6.6: Beoordeling op basis van vrije kasstromen met inachtneming van tijdvoorkeur 15
6.7: Onzekerheid 16
6.8: Leasing 16
H7: Werkkapitaalbeheer 17
7.1: Cashflowcyclus 17
7.2: Voorraadbeheer: minimalisering van de voorraadkosten 17
7.3: Voorraadbeheer: de praktijk 17
7.4: Debiteurenbeheer 18
7.5: Liquiditeitsbeheer 18
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 2
H8: Eigen vermogen 20
8.1: Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid 20
8.2: Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid 20
8.3: Waarde van aandelen 20
8.4: Reserves 21
8.5: Aandelenemissie 22
H9: Vreemd vermogen 23
9.1: Prijsvorming vreemd vermogen 23
9.2: Bankleningen 23
9.3: Obligatieleningen 23
9.4: Nieuwere vormen lang vreemd vermogen 24
9.5: Vreemd vermogen op korte termijn 25
9.6: Voorziening 26
H10: Beoordeling van de financiële structuur 27
10.1:Ratioanalyse 27
10.2: Rentabiliteitskengetallen 27
10.3: Financieel hefboomeffect 27
10.4: Dupont Chart 28
10.5: Solvabiliteitskengetallen 28
10.6: Liquiditeitskengetallen 29
H11: Financiële markten 30
11.1: Beleggen 30
11.2: Opties 30
11.3: Beleggingskengetallen 31
H12: Kostenstructuur 32
12.1: Kosten in relatie tot de productieomvang 32
12.2: Variabele kosten 32
12.3: Vaste kosten 32
12.4: Schatting van kostenfuncties 32
12.5: Break-evenpunt en veiligheidsmarge 32
12.6: Veronderstellingen bij de break-evenanalyse 33
12.7: Hefboomwerking van de kostenstructuur 33
H13: Kostprijscalculaties 34
13.1: Totale kosten en kosten per eenheid 34
13.2: Absorption costing 34
13.3: Direct costing 34
13.4: Winstverschillen tussen absorption costing en direct costing 34
13.5: Absorption costing en direct costing als instrumenten ten behoeve van besluitvorming 35
13.6: Economische levensduur en vervanging van duurzame productiemiddelen 35
H14: Indirecte kosten 36
14.1: Kostentoerekening 36
14.2: Deelcalculatiemethode 36
14.3: Equivalentiecijfermethode 36
14.4: Enkelvoudige opslagmethode 36
14.5: Meervoudige opslagmethode 37
14.6: Kostenplaatsmethode 37
14.7: Activity-based costing 37
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 3
14.8: Productkostprijs en klantkostprijs 38
H15: Budgettering 39
15.1: Budgettering als beheersinstrument 39
15.2: Masterbudget 39
15.3: Balanced scorecard 40
H16: Verschillenanalyse 41
16.1: Flexibel budget 41
16.2: Opbrengstenverschil 41
16.3: Kostenverschillen 41
H17: Externe verslaggeving 42
17.1: Belanghebbenden en publicatieplicht 42
17.2: Jaarrekening 42
17.3: Directieverslag 43
17.4: Accountantsverklaring 43
H18: Balans 44
18.1: Activa, eigen vermogen en verplichtingen 44
18.2: Immateriële vaste activa 44
18.3: Materiële vaste activa 44
18.4: Voorraden 45
18.5: Onderhanden projecten 45
18.6: Effecten 46
18.7: Eigen vermogen 46
18.8: Verplichtingen 46
H19: Resultatenrekening 47
19.1: Categorische en functionele resultatenrekening 47
19.2: Toegevoegde waarde 47
H20: Kasstroomoverzicht 48
20.1: Functie en status 48
20.2: Afleiden kasstroomoverzicht uit balans en jaarrekening 48
H21: Deelnemingen en consolidatie 49
21.1: Deelnemingen 49
21.2: Consolidatie van 100%-deelnemingen 49
21.3: Consolidatie van niet-100%-deelnemingen 49
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 4
H1: Ondernemingen en hun functie in de economie
1.1: Economie en bedrijfseconomie
Productiehuishoudingen: ander woord voor bedrijven, leren goederen en diensten aan de
consument tegen een bepaalde prijs.
Economische wetenschap: houdt zich bezig met de vraagstukken over de welvaart van de
mens
Algemene economie: bestudeert relaties tussen producent en consument en producenten
onderling
Micro-economie: theorie van marktvormen
Macro-economie: houdt zich bezig met economische problemen van de hele
maatschappij
Bedrijfseconomie: houdt zich bezig met handelen binnen bedrijven
1.2: Kenmerken van ondernemingen
In productieorganisatie komen productiemiddelen bij elkaar en worden via een
productieproces omgezet in producten.
Inkoopmarkt (productiemiddelen) → productieproces → verkoopmarkt (eindproduct)
Kapitaal: grondstoffen en duurzame productiemiddelen van organisatie;
productieorganisatie is samenwerkingsverband van kapitaal/arbeid
Ondernemingen streven naar winst, grootte afhankelijk van:
Efficiëntie: doelmatigheid van productieproces, zo weinig mogelijk middelen
gebruiken (heeft weinig gekost = efficiënt)
Effectiviteit: doelgerichtheid van productieproces, mate van geschiktheid voor
consument (is in trek bij klanten = effectief)
Winstcijfer: maatstaf (omzet (= effectiviteit) - kosten (= efficiëntie))
Continuïteit: ander belangrijk uitgangspunt van onderneming, winst is noodzakelijk voor
voortbestaan van onderneming → financiële redzaamheid
1.3: Kenmerken van non-profitorganisaties
Overheidssector: levert vooral collectieve goederen en diensten, tot stand gebracht voor de
bevolking als geheel
Marktmechanisme: vraagprijs door vraag en aanbod, niet geschikt voor collectieve
goederen en diensten
Budgetmechanisme: budget door overheid voor financiering goederen en diensten,
heffing gedwongen bijdragen (belasting), voor collectieve goederen en diensten
Privatisering: algemene voorzieningen die niet meer in handen van overheid zijn
maar door ondernemingen geleverd worden
Verschillen met ondernemingen:
1. Non-profit doel = bepaalde voorzieningen tot stand brengen, onderneming doel =
winststreven
2. Non-profit niet economisch zelfstandig, onderneming wel zelfstandig
3. Beoordeling effectiviteit bij non-profit moeilijker dan bij onderneming (kan niet in
geld uitgedrukt worden)
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 5
1.4: Ondernemingsactiviteiten
Primaire sector: land-/mijn-/bosbouw, visserij
‘Rijkdommen van de natuur’
Secundaire sector: industrie
Stukproductie: ‘maatwerk’, specifieke wensen, op bestelling
Massaproductie: één soort product in grote hoeveelheden, op voorraad
Tertiaire sector: handel
Detailhandel: levert goederen rechtstreeks aan consument
Groothandel: verdeelt ingekochte partijen over detailhandels
Quartaire sector: dienstverlening
Verrichten prestaties zonder nieuw product te vervaardigen of over te dragen
Financieel, horeca, transport, ICT, facilitair
1.5: Bedrijfskolom en bedrijfstak
Bedrijfskolom: vormt totaal keten van betrokken bedrijven bij voortbrenging van product,
bestaat uit bedrijfstakken
Integratie: een bedrijf neemt een aantal opeenvolgende schakels uit de
bedrijfskolom voor zijn rekening
Parallellisatie: verbreding van het assortiment van een bedrijf, in verschillende
bedrijfskolommen
Conglomeraten: bedrijven die opereren in verschillende schakels van verschillende
bedrijfskolommen, tegenwoordig weer veel terug naar focus op kernactiviteiten
1.6: Samenwerkingsvormen tussen ondernemingen
Overname Bedrijf koopt aandelen ander bedrijf op
Fusie Menging twee bedrijven, gelijke partijen
Joint venture Twee bedrijven richten nieuw bedrijf op en blijven ook zelfstandig
bestaan
Franchising Zelfstandig ondernemer treedt naar buiten als filiaalhouder van een
grotere keten
Kartelvorming Illegaal onderlinge afspraken tussen zelfstandige ondernemers
Volledige mededinging: veel concurrentie
Monopolie: 1 aanbieder, geen concurrentie
Oligopolie: gering aantal aanbieders
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
SV basisboek bedrijfseconomie
H1: Ondernemingen en hun functie in de economie 4
1.1: Economie en bedrijfseconomie 4
1.2: Kenmerken van ondernemingen 4
1.3: Kenmerken van non-profitorganisaties 4
1.4: Ondernemingsactiviteiten 5
1.5: Bedrijfskolom en bedrijfstak 5
1.6: Samenwerkingsvormen tussen ondernemingen 5
H2: Ondernemingen 6
2.1: Rechtsvormen van ondernemingen 6
2.2: Eenmanszaak 6
2.3: Partnerschappen 6
2.4: Kapitaalvennootschappen 6
2.5: Coöperatie 7
2.6: Vereniging en stichting 7
2.7: Inkomstenbelasting voor de ondernemer 8
2.8: Winstbelasting bij ondernemingen met rechtspersoonlijkheid 8
2.9: Omzetbelasting 8
H3: Bedrijfseconomische vakgebieden en functies 10
3.1: Bedrijfseconomische vakgebieden 10
3.2: Relaties met andere vakgebieden 10
3.3: bedrijfseconomische functies 10
H4: Financiële overzichten 11
4.1: Investering en financiering 11
4.2: Balans en resultatenrekening 11
4.3: Winst versus kasmutatie 11
4.4: Afschrijvingsmethoden 11
H5: Ondernemingsplan 12
5.1: Functies van het ondernemingsplan 12
5.2: Onderdelen van het ondernemingsplan 12
5.3: Financiële onderbouwing van het ondernemingsplan 13
H6: Investeringsprojecten 14
6.1: Investeringsprojecten 14
6.2: Vrije kasstroom 14
6.3: Tijdwaarde van geld 14
6.4: Beoordeling investeringsproject op basis van periodewinst 15
6.5: Beoordeling op basis van vrije kasstromen 15
6.6: Beoordeling op basis van vrije kasstromen met inachtneming van tijdvoorkeur 15
6.7: Onzekerheid 16
6.8: Leasing 16
H7: Werkkapitaalbeheer 17
7.1: Cashflowcyclus 17
7.2: Voorraadbeheer: minimalisering van de voorraadkosten 17
7.3: Voorraadbeheer: de praktijk 17
7.4: Debiteurenbeheer 18
7.5: Liquiditeitsbeheer 18
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 2
H8: Eigen vermogen 20
8.1: Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid 20
8.2: Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid 20
8.3: Waarde van aandelen 20
8.4: Reserves 21
8.5: Aandelenemissie 22
H9: Vreemd vermogen 23
9.1: Prijsvorming vreemd vermogen 23
9.2: Bankleningen 23
9.3: Obligatieleningen 23
9.4: Nieuwere vormen lang vreemd vermogen 24
9.5: Vreemd vermogen op korte termijn 25
9.6: Voorziening 26
H10: Beoordeling van de financiële structuur 27
10.1:Ratioanalyse 27
10.2: Rentabiliteitskengetallen 27
10.3: Financieel hefboomeffect 27
10.4: Dupont Chart 28
10.5: Solvabiliteitskengetallen 28
10.6: Liquiditeitskengetallen 29
H11: Financiële markten 30
11.1: Beleggen 30
11.2: Opties 30
11.3: Beleggingskengetallen 31
H12: Kostenstructuur 32
12.1: Kosten in relatie tot de productieomvang 32
12.2: Variabele kosten 32
12.3: Vaste kosten 32
12.4: Schatting van kostenfuncties 32
12.5: Break-evenpunt en veiligheidsmarge 32
12.6: Veronderstellingen bij de break-evenanalyse 33
12.7: Hefboomwerking van de kostenstructuur 33
H13: Kostprijscalculaties 34
13.1: Totale kosten en kosten per eenheid 34
13.2: Absorption costing 34
13.3: Direct costing 34
13.4: Winstverschillen tussen absorption costing en direct costing 34
13.5: Absorption costing en direct costing als instrumenten ten behoeve van besluitvorming 35
13.6: Economische levensduur en vervanging van duurzame productiemiddelen 35
H14: Indirecte kosten 36
14.1: Kostentoerekening 36
14.2: Deelcalculatiemethode 36
14.3: Equivalentiecijfermethode 36
14.4: Enkelvoudige opslagmethode 36
14.5: Meervoudige opslagmethode 37
14.6: Kostenplaatsmethode 37
14.7: Activity-based costing 37
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 3
14.8: Productkostprijs en klantkostprijs 38
H15: Budgettering 39
15.1: Budgettering als beheersinstrument 39
15.2: Masterbudget 39
15.3: Balanced scorecard 40
H16: Verschillenanalyse 41
16.1: Flexibel budget 41
16.2: Opbrengstenverschil 41
16.3: Kostenverschillen 41
H17: Externe verslaggeving 42
17.1: Belanghebbenden en publicatieplicht 42
17.2: Jaarrekening 42
17.3: Directieverslag 43
17.4: Accountantsverklaring 43
H18: Balans 44
18.1: Activa, eigen vermogen en verplichtingen 44
18.2: Immateriële vaste activa 44
18.3: Materiële vaste activa 44
18.4: Voorraden 45
18.5: Onderhanden projecten 45
18.6: Effecten 46
18.7: Eigen vermogen 46
18.8: Verplichtingen 46
H19: Resultatenrekening 47
19.1: Categorische en functionele resultatenrekening 47
19.2: Toegevoegde waarde 47
H20: Kasstroomoverzicht 48
20.1: Functie en status 48
20.2: Afleiden kasstroomoverzicht uit balans en jaarrekening 48
H21: Deelnemingen en consolidatie 49
21.1: Deelnemingen 49
21.2: Consolidatie van 100%-deelnemingen 49
21.3: Consolidatie van niet-100%-deelnemingen 49
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 4
H1: Ondernemingen en hun functie in de economie
1.1: Economie en bedrijfseconomie
Productiehuishoudingen: ander woord voor bedrijven, leren goederen en diensten aan de
consument tegen een bepaalde prijs.
Economische wetenschap: houdt zich bezig met de vraagstukken over de welvaart van de
mens
Algemene economie: bestudeert relaties tussen producent en consument en producenten
onderling
Micro-economie: theorie van marktvormen
Macro-economie: houdt zich bezig met economische problemen van de hele
maatschappij
Bedrijfseconomie: houdt zich bezig met handelen binnen bedrijven
1.2: Kenmerken van ondernemingen
In productieorganisatie komen productiemiddelen bij elkaar en worden via een
productieproces omgezet in producten.
Inkoopmarkt (productiemiddelen) → productieproces → verkoopmarkt (eindproduct)
Kapitaal: grondstoffen en duurzame productiemiddelen van organisatie;
productieorganisatie is samenwerkingsverband van kapitaal/arbeid
Ondernemingen streven naar winst, grootte afhankelijk van:
Efficiëntie: doelmatigheid van productieproces, zo weinig mogelijk middelen
gebruiken (heeft weinig gekost = efficiënt)
Effectiviteit: doelgerichtheid van productieproces, mate van geschiktheid voor
consument (is in trek bij klanten = effectief)
Winstcijfer: maatstaf (omzet (= effectiviteit) - kosten (= efficiëntie))
Continuïteit: ander belangrijk uitgangspunt van onderneming, winst is noodzakelijk voor
voortbestaan van onderneming → financiële redzaamheid
1.3: Kenmerken van non-profitorganisaties
Overheidssector: levert vooral collectieve goederen en diensten, tot stand gebracht voor de
bevolking als geheel
Marktmechanisme: vraagprijs door vraag en aanbod, niet geschikt voor collectieve
goederen en diensten
Budgetmechanisme: budget door overheid voor financiering goederen en diensten,
heffing gedwongen bijdragen (belasting), voor collectieve goederen en diensten
Privatisering: algemene voorzieningen die niet meer in handen van overheid zijn
maar door ondernemingen geleverd worden
Verschillen met ondernemingen:
1. Non-profit doel = bepaalde voorzieningen tot stand brengen, onderneming doel =
winststreven
2. Non-profit niet economisch zelfstandig, onderneming wel zelfstandig
3. Beoordeling effectiviteit bij non-profit moeilijker dan bij onderneming (kan niet in
geld uitgedrukt worden)
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
, 5
1.4: Ondernemingsactiviteiten
Primaire sector: land-/mijn-/bosbouw, visserij
‘Rijkdommen van de natuur’
Secundaire sector: industrie
Stukproductie: ‘maatwerk’, specifieke wensen, op bestelling
Massaproductie: één soort product in grote hoeveelheden, op voorraad
Tertiaire sector: handel
Detailhandel: levert goederen rechtstreeks aan consument
Groothandel: verdeelt ingekochte partijen over detailhandels
Quartaire sector: dienstverlening
Verrichten prestaties zonder nieuw product te vervaardigen of over te dragen
Financieel, horeca, transport, ICT, facilitair
1.5: Bedrijfskolom en bedrijfstak
Bedrijfskolom: vormt totaal keten van betrokken bedrijven bij voortbrenging van product,
bestaat uit bedrijfstakken
Integratie: een bedrijf neemt een aantal opeenvolgende schakels uit de
bedrijfskolom voor zijn rekening
Parallellisatie: verbreding van het assortiment van een bedrijf, in verschillende
bedrijfskolommen
Conglomeraten: bedrijven die opereren in verschillende schakels van verschillende
bedrijfskolommen, tegenwoordig weer veel terug naar focus op kernactiviteiten
1.6: Samenwerkingsvormen tussen ondernemingen
Overname Bedrijf koopt aandelen ander bedrijf op
Fusie Menging twee bedrijven, gelijke partijen
Joint venture Twee bedrijven richten nieuw bedrijf op en blijven ook zelfstandig
bestaan
Franchising Zelfstandig ondernemer treedt naar buiten als filiaalhouder van een
grotere keten
Kartelvorming Illegaal onderlinge afspraken tussen zelfstandige ondernemers
Volledige mededinging: veel concurrentie
Monopolie: 1 aanbieder, geen concurrentie
Oligopolie: gering aantal aanbieders
Elise Winters basisboek bedrijfseconomie 2021/2022
