WEEK 1
Hoofdstuk 1: over de rechtspsychologie
Rechtspsychologie gaat over:
1. The validity of statements: validiteit van Getuigen(verklaringen) of bekentenissen
§ Invloed van uitgeoefende druk op verhoor
§ Waarnemingen/ Herkenningen
2. Deception relevant to statements: validiteit van beweringen
§ Validiteit van claimen geheugenverlies & ziektes (zoals PTSS)
§ Leugendetectie
3. Psychology of evidence and evidence-gathering: bewijsmiddelen & bewijsgaring
§ Alternatieve scenario’s
§ Cognitive biases
§ Validiteit onderzoeksmethoden (line-ups)
Rechtspsychologie gaat bijna altijd over bewijs:
1. Getuigenverklaringen
2. Bekentenissen
3. Herkenningen
4. Leugendetectie
5. Politieonderzoek
6. Juridisch oordeel
Rechtspsychologie is niet:
Art.37 lid 1 WvSr = geen rechtspsychologie
Risico taxatie
Recidive voorkomen
Therapie
Criminaliteitspreventie
Slachtofferhulp
2 taken van rechtspsychologen:
§ De studie van het recht als een gedragstechnologie
§ De studie van gedrag dat onder invloed van het recht staat of zou moeten staan
Overeenkomst rechtspsychologie en rechtswetenschap: beide zijn geneigd te spreken in termen van individueel
gedrag en over concrete zaken
Redenen waarom het tussen rechtspsychologen en rechtswetenschap niet lekker loopt (kloof):
§ Het recht is een normatief systeem (wat hoort wel, en wat hoort niet) en psychologie houdt zich bezig met
descriptie (Hoe steekt het leven in elkaar)
Prescriptie van juristen en descriptie van psychologen
§ Juristen zijn niet wetenschappelijk en rechtspsychologen wel
§ Juristen vinden waarheidsvinding niet altijd belangrijk en rechtspsychologen wel
Er bestaat ook een onderscheid tussen rechtspsychologie en forensische psychologie
§ Het onderscheid tussen de rechtspsychologie en de forensische psychologie is voor een deel historisch
bepaald. Voor een ander deel betreft het een vrij fundamenteel onderscheid dat te maken heeft met de
subdisciplinaire achtergrond
§ Rechtspsychologie komt voort uit psychologische functieleer
§ Forensische psychologie komt voort uit de klinische psychologie
,Geschiedenis
William Stern
§ Kan als grondlegger van de rechtspsychologie worden aangemerkt.
§ Hij paste de kennis van menselijke herinneringsvermogen toe op getuigenverklaringen.
§ Het onderzoeksprogramma dat hij introduceerde noemde hij aussagepsychologie. Hier deed hij onderzoek
naar getuigenverklaringen. Proefpersonen moesten eerst een afbeelding waarnemen en vervolgens werden
hier vragen over gesteld
§ Mock crimes (wirklichkeitsversuche): Het ging dan om ruzies die door de onderzoekers in de collegezaal
werden geënsceneerd en waarbij naïeve studenten als getuigen fungeerden. Hierbij kwam eruit dat
onmiddellijke getuigenverklaringen nauwkeuriger zijn dan latere verklaringen. Maar ook vaak dat
getuigenverklaringen onbetrouwbaar en niet valide zijn.
Hugo Münsterberg
§ Vergat hij in zijn On the Witness Stand (1908) duidelijk te maken hoezeer hij schatplichtig was aan Stern
§ John Wigmore schreef naar hem over dit misverstand
Simon van der Aa (Nederland)
§ Voerde een wirklichheitsversuch uit in Nederlandse collegezaal. Dit was in Nederland nieuw. Een
medewerker drong de zaal binnen en begon opgewonden ruzie te maken over een brief in een blauwe
envelop. Er ontstond een vechtpartij. Nadat de vechtenden waren vertrokken, vroeg Simon van der Aa de
aanwezigen hun waarnemingen op papier te zetten. De beschrijvingen door de studenten liepen nogal
uiteen. Met dit experiment demonstreerde hij de feilbaarheid van getuigen (invalide getuige).
§ Dit begon in de zomer van 1909
Hans Crombag (Nederland)
§ Begon het onderzoek naar rechterlijke beslissingen
§ Over het oplossen van casusposities
Van Koppen (Nederland)
§ Heeft schiedammerparkmoord onderzocht.
§ Hij besteedde veel tijd aan tunnelvisie bij de politie
§ Maatregelen getroffen om tunnelvisie tegen te gaan:
o Betere verslaglegging binnen de teams grootschalige opsporing (TGO)
o Men dient minstens twee rivaliserende scenario’s te toetsen
o Ontlastend bewijs dient goed te worden vastgelegd in het dossier
De publicatie van dubieuze zaken van Van der Aa, Crombag en Koppen. In dit boek analyseerde de auteurs fouten
die bij rechterlijke besluitvorming waren gemaakt
PVOV (programma versterking opsporing en vervolging): voorkomen van tunnelvisie neemt daarin een prominente
plaats. Er zijn verschillende maatregels getroffen. Zo moet binnen het tem grootschalige opsporing (TGO) betere
verslaglegging plaatsvinden. Men dient tenminste twee rivaliserende scenario’s te toetsen in een TGO. Ook
ontlastend bewijs dient goed te worden vastgelegd in het dossier.
PP (programma permanent professioneel): is 5 jaar na het PVOV ingesteld om tunnelvisie op het niveau van OvJ
tegen te gaan.
, Hoofdstuk 2: Klassieke experimenten in de rechtspsychologie
In tegenstelling tot de normatieve rechtswetenschap is de rechtspsychologie bij uitstek een empirische wetenschap.
Een experiment is favoriet bij rechtspsychologen.
Klassiek experiment: is er sprake van een voormeting en een nameting met daartussenin bij de experimentele groep
een manipulatie (interventie); bij de andere groep, de controlegroep, blijft die manipulatie achterweg
§ De proefpersonen worden at random (aselect) toegewezen aan de groepen
§ Validiteit: komt het overeen met de werkelijkheid?
§ Interne validiteit: richt zich op specifieke effecten
§ Externe validiteit: de generaliseerbaarheid
§ Voor een hoge interne validiteit wordt met externe validiteit betaald
§ Naarmate het experiment vaker wordt herhaald zal de externe validiteit toenemen
Quasi-experimenten: experimenten die afwijken van het klassieke design. Een voorbeeld hiervan is de deur-studie.
Hierbij wordt onderzocht of de proefpersonen een persoon wisseling zal opmerken
Validiteit betrouwbaarheid
§ Kan een getuigen betrouwbaar zijn? JA
§ Kan een leugenaar betrouwbaar zijn? JA
§ Kan een rechter onbetrouwbaar zijn? JA
§ Betrouwbaarheid: consistent zijn in je antwoord
§ Validiteit: Komt het overeen met de werkelijkheid/Meet ik wat ik wil meten?
§ Onbetrouwbaar juridisch oordeel: bijvoorbeeld in eerste aanleg veroordeeld worden en in tweede aanleg
vrijgesproken.
§ Waarheid is altijd valide/ Leugen is altijd niet valide
§ Waarheid en een leugen kunnen betrouwbaar en onbetrouwbaar zijn
De Validiteit van het bewijs leidt tot het discriminatieprobleem
Je kunt niet herkennen wie de waarheid spreekt en wie niet: zowel mensen die de waarheid spreken, als
leugenaars zeggen dat ze de waarheid spreken, wat leidt tot het discriminatieprobleem.
Discriminatieprobleem = je kunt niet discrimineren tussen het scenario dat iemand onschuldig is en het
scenario dat iemand schuldig is. Je kunt wel zeggen welk scenario het meest waarschijnlijk is.
Soms is een bewijsmiddel (zoals DNA-sporen op plaats delict) wel valide, maar bewijst het toch niks omdat
niet kan worden gediscrimineerd tussen alternatieve scenario’s; dat het DNA daar is gekomen zonder dat de
persoon de dader is.
Doet zich voor bij echte/neppe daders en echte/neppe aangifte
Voorbeeld: pastoor schafstraad
Bulletje was de verpleger en die misbruikte kinderen. Bulletje was echter doodgegaan. De misbruikte kinderen wilde
een schadevergoeding, maar deze konden ze niet meer krijgen bij Bulletje. Hierdoor hebben ze Pastoor Schafraad
aangewezen als misbruiker. De klagers hebben met elkaar afgesproken om te liegen om geld te krijgen. Op basis van
een rapport van een rechtspsycholoog komt 1 klager naar voren en zegt dat het een leugen is.
Probleem: ecologische validiteit Dit betekent dat een experiment niet precies hetzelfde kan zijn als de realiteit.
Je kunt de realiteit nooit helemaal nabootsen. Je creëert namelijk een rare werkelijkheid. Een causaal verband
aantonen kan wel.
9 beroemde rechtspsychologische experimenten:
Loftus (botsende auto’s): Loftus deed 3 experimenten.
§ In het eerste experiment werden filmpjes van een aanrijding van twee auto’s laten zien. Een deel kreeg in de
vraag ‘contacted’ en een ander deel met ‘smashed’. Hierna kwam de vraag om de snelheid van de auto’s te
schatten. De groep met het woord ‘smashed’ schatte de snelheid hoger in. Conclusie: de vorm van een vraag
kan het antwoord van een getuigen beïnvloeden.
, § In het tweede experiment werden drie groepen gemaakt. De eerste groep kreeg een vraag met ‘smashed’ de
tweede groep met ‘hit’ en de derde groep niks. Vervolgens kwam de vraag of ze gebroken glas hebben
gezien bij het ongeval. De ‘smashed’ groep had dit hoger ingeschat terwijl er geen sprake was van glas.
§ In het derde experiment werden in verschillende varianten dia’s laten zien van een ongeval waarbij een auto
en een persoon betrokken waren. De proefpersonen werden verward met de woorden ‘voorrangsbord’ of
‘stopbord’.
§ Algemene conclusie: De experimenten en de vele herhalingen ervan in allerlei versies laten zien dat men het
geheugen van getuigen kan veranderen door achteraf, na de gebeurtenis die zij zich herinneren, misleidende
informatie te geven. Dit kan van belang zijn bij verhoren
Veranderingsblindheid (de deurstudie): Daniel Simons en Daniel Levin een veldonderzoek naar het vermogen van
mensen om veranderingen in visuele informatie te detecteren.
§ Op een Amerikaans universiteitscomplex stapte een jongeman met een plattegrond in zijn hand op een
willekeurige voorbijganger af om de weg te vragen. Terwijl de voorbijganger de man ver- telde welke richting
hij op moest lopen, werden zij ieder aan een kant geduwd door een tweetal mannen dat een deur droeg. Op
het moment dat de deur het zicht wegnam bij de voorbijganger, wisselde de ‘verdwaalde’ man van plaats
met één van de mannen die de deur droeg. Nadat de nieuwe man – die qua lengte, postuur en stem niet
overeenkwam met de man wiens plaats hij had ingenomen – te horen had gekregen hoe hij op de plaats van
bestemming kon komen, vroeg hij de voorbijganger of hij iets ongebruikelijks had gezien toen zij ruw door de
twee mannen met de deur werden gestoord. Meer dan de helft van de voorbijgangers had de
persoonsverwisseling niet opgemerkt. Bij hen was sprake van zogeheten veranderingsblindheid (change
blindness)
§ Dit kan ook optreden bij ooggetuigen van een delict. Dit gebeurt vooral wanneer mensen informatie op een
oppervlakkige wijze encoderen.
Kassin en Kiechel (Alt-toets-experiment): onderzoek naar valse bekentenissen
§ Het experiment, dat in de rechts-psychologische literatuur het Alt-toets-experiment wordt genoemd, liet in
een laboratorium-setting zien onder welke omstandigheden mensen overgaan tot het bekennen van iets dat
zij niet hebben gedaan.
§ Internaliseren: zelf zijn gaan geloven dat hetgeen waarvan men beschuldigd wordt ook daadwerkelijk
gebeurd is
§ Zij lieten proefpersonen naar het laboratorium komen om een nieuw toetsenbord uit te proberen. Zij
mochten daarbij in geen geval op de ALT-toets drukken, anders zou de computer crashen en zouden alle
data verloren gaan. Na enige tijd liet de proefleider de computer vastlopen, uiteraard zonder dat de proef-
personen de ALT-toets hadden aangeraakt.
§ Kassin vond dat 69% van zijn proefpersonen al vrij snel ‘bekende’, en 28% daarvan bleek daarbij ook
werkelijk in de eigen schuld te geloven.
§ Kritiek: spitst toe op de externe validiteit. Het is niet bepaald realistisch. Er stond namelijk weinig op het spel
voor de deelnemers.
Crombag, Albert en Koppen (Crashing memories en source monitoring): stelden of het mogelijk is om het geheugen
van getuigen dusdanig aan te passen dat de getuigen informatie die zij niet uit eigen waarneming konden hebben,
tot een authentieke herinnering zouden bombarderen.
§ Zij vroegen proefpersonen of ze opnames hadden gezien van niet-bestaande beelden van een vliegtuigcrash.
Ze vroegen hierbij hoelang het duurde voordat het vuur begon na de crash. 55% beweerde dat ze opnames
hadden gezien en 82% dacht dat het vuur kort erna begon.
§ In het tweede experiment stelde ze dezelfde twee vragen, maar vulde ze het aan met meer detailvragen. Nu
had 66% de opnames gezien
§ Dat kan verklaard worden door twee fenomenen: inferentie van kennis blijkt een groot aandeel te hebben.
Op basis van ideeën en kennis over wat er zou kunnen zijn gebeurd, komt men tot de conclusie dat het
eindresultaat van het inferentieproces een authentieke waarneming is. Dat is de zogenaamde source
monitoring error (bronfout of bronverwarring)
Hoofdstuk 1: over de rechtspsychologie
Rechtspsychologie gaat over:
1. The validity of statements: validiteit van Getuigen(verklaringen) of bekentenissen
§ Invloed van uitgeoefende druk op verhoor
§ Waarnemingen/ Herkenningen
2. Deception relevant to statements: validiteit van beweringen
§ Validiteit van claimen geheugenverlies & ziektes (zoals PTSS)
§ Leugendetectie
3. Psychology of evidence and evidence-gathering: bewijsmiddelen & bewijsgaring
§ Alternatieve scenario’s
§ Cognitive biases
§ Validiteit onderzoeksmethoden (line-ups)
Rechtspsychologie gaat bijna altijd over bewijs:
1. Getuigenverklaringen
2. Bekentenissen
3. Herkenningen
4. Leugendetectie
5. Politieonderzoek
6. Juridisch oordeel
Rechtspsychologie is niet:
Art.37 lid 1 WvSr = geen rechtspsychologie
Risico taxatie
Recidive voorkomen
Therapie
Criminaliteitspreventie
Slachtofferhulp
2 taken van rechtspsychologen:
§ De studie van het recht als een gedragstechnologie
§ De studie van gedrag dat onder invloed van het recht staat of zou moeten staan
Overeenkomst rechtspsychologie en rechtswetenschap: beide zijn geneigd te spreken in termen van individueel
gedrag en over concrete zaken
Redenen waarom het tussen rechtspsychologen en rechtswetenschap niet lekker loopt (kloof):
§ Het recht is een normatief systeem (wat hoort wel, en wat hoort niet) en psychologie houdt zich bezig met
descriptie (Hoe steekt het leven in elkaar)
Prescriptie van juristen en descriptie van psychologen
§ Juristen zijn niet wetenschappelijk en rechtspsychologen wel
§ Juristen vinden waarheidsvinding niet altijd belangrijk en rechtspsychologen wel
Er bestaat ook een onderscheid tussen rechtspsychologie en forensische psychologie
§ Het onderscheid tussen de rechtspsychologie en de forensische psychologie is voor een deel historisch
bepaald. Voor een ander deel betreft het een vrij fundamenteel onderscheid dat te maken heeft met de
subdisciplinaire achtergrond
§ Rechtspsychologie komt voort uit psychologische functieleer
§ Forensische psychologie komt voort uit de klinische psychologie
,Geschiedenis
William Stern
§ Kan als grondlegger van de rechtspsychologie worden aangemerkt.
§ Hij paste de kennis van menselijke herinneringsvermogen toe op getuigenverklaringen.
§ Het onderzoeksprogramma dat hij introduceerde noemde hij aussagepsychologie. Hier deed hij onderzoek
naar getuigenverklaringen. Proefpersonen moesten eerst een afbeelding waarnemen en vervolgens werden
hier vragen over gesteld
§ Mock crimes (wirklichkeitsversuche): Het ging dan om ruzies die door de onderzoekers in de collegezaal
werden geënsceneerd en waarbij naïeve studenten als getuigen fungeerden. Hierbij kwam eruit dat
onmiddellijke getuigenverklaringen nauwkeuriger zijn dan latere verklaringen. Maar ook vaak dat
getuigenverklaringen onbetrouwbaar en niet valide zijn.
Hugo Münsterberg
§ Vergat hij in zijn On the Witness Stand (1908) duidelijk te maken hoezeer hij schatplichtig was aan Stern
§ John Wigmore schreef naar hem over dit misverstand
Simon van der Aa (Nederland)
§ Voerde een wirklichheitsversuch uit in Nederlandse collegezaal. Dit was in Nederland nieuw. Een
medewerker drong de zaal binnen en begon opgewonden ruzie te maken over een brief in een blauwe
envelop. Er ontstond een vechtpartij. Nadat de vechtenden waren vertrokken, vroeg Simon van der Aa de
aanwezigen hun waarnemingen op papier te zetten. De beschrijvingen door de studenten liepen nogal
uiteen. Met dit experiment demonstreerde hij de feilbaarheid van getuigen (invalide getuige).
§ Dit begon in de zomer van 1909
Hans Crombag (Nederland)
§ Begon het onderzoek naar rechterlijke beslissingen
§ Over het oplossen van casusposities
Van Koppen (Nederland)
§ Heeft schiedammerparkmoord onderzocht.
§ Hij besteedde veel tijd aan tunnelvisie bij de politie
§ Maatregelen getroffen om tunnelvisie tegen te gaan:
o Betere verslaglegging binnen de teams grootschalige opsporing (TGO)
o Men dient minstens twee rivaliserende scenario’s te toetsen
o Ontlastend bewijs dient goed te worden vastgelegd in het dossier
De publicatie van dubieuze zaken van Van der Aa, Crombag en Koppen. In dit boek analyseerde de auteurs fouten
die bij rechterlijke besluitvorming waren gemaakt
PVOV (programma versterking opsporing en vervolging): voorkomen van tunnelvisie neemt daarin een prominente
plaats. Er zijn verschillende maatregels getroffen. Zo moet binnen het tem grootschalige opsporing (TGO) betere
verslaglegging plaatsvinden. Men dient tenminste twee rivaliserende scenario’s te toetsen in een TGO. Ook
ontlastend bewijs dient goed te worden vastgelegd in het dossier.
PP (programma permanent professioneel): is 5 jaar na het PVOV ingesteld om tunnelvisie op het niveau van OvJ
tegen te gaan.
, Hoofdstuk 2: Klassieke experimenten in de rechtspsychologie
In tegenstelling tot de normatieve rechtswetenschap is de rechtspsychologie bij uitstek een empirische wetenschap.
Een experiment is favoriet bij rechtspsychologen.
Klassiek experiment: is er sprake van een voormeting en een nameting met daartussenin bij de experimentele groep
een manipulatie (interventie); bij de andere groep, de controlegroep, blijft die manipulatie achterweg
§ De proefpersonen worden at random (aselect) toegewezen aan de groepen
§ Validiteit: komt het overeen met de werkelijkheid?
§ Interne validiteit: richt zich op specifieke effecten
§ Externe validiteit: de generaliseerbaarheid
§ Voor een hoge interne validiteit wordt met externe validiteit betaald
§ Naarmate het experiment vaker wordt herhaald zal de externe validiteit toenemen
Quasi-experimenten: experimenten die afwijken van het klassieke design. Een voorbeeld hiervan is de deur-studie.
Hierbij wordt onderzocht of de proefpersonen een persoon wisseling zal opmerken
Validiteit betrouwbaarheid
§ Kan een getuigen betrouwbaar zijn? JA
§ Kan een leugenaar betrouwbaar zijn? JA
§ Kan een rechter onbetrouwbaar zijn? JA
§ Betrouwbaarheid: consistent zijn in je antwoord
§ Validiteit: Komt het overeen met de werkelijkheid/Meet ik wat ik wil meten?
§ Onbetrouwbaar juridisch oordeel: bijvoorbeeld in eerste aanleg veroordeeld worden en in tweede aanleg
vrijgesproken.
§ Waarheid is altijd valide/ Leugen is altijd niet valide
§ Waarheid en een leugen kunnen betrouwbaar en onbetrouwbaar zijn
De Validiteit van het bewijs leidt tot het discriminatieprobleem
Je kunt niet herkennen wie de waarheid spreekt en wie niet: zowel mensen die de waarheid spreken, als
leugenaars zeggen dat ze de waarheid spreken, wat leidt tot het discriminatieprobleem.
Discriminatieprobleem = je kunt niet discrimineren tussen het scenario dat iemand onschuldig is en het
scenario dat iemand schuldig is. Je kunt wel zeggen welk scenario het meest waarschijnlijk is.
Soms is een bewijsmiddel (zoals DNA-sporen op plaats delict) wel valide, maar bewijst het toch niks omdat
niet kan worden gediscrimineerd tussen alternatieve scenario’s; dat het DNA daar is gekomen zonder dat de
persoon de dader is.
Doet zich voor bij echte/neppe daders en echte/neppe aangifte
Voorbeeld: pastoor schafstraad
Bulletje was de verpleger en die misbruikte kinderen. Bulletje was echter doodgegaan. De misbruikte kinderen wilde
een schadevergoeding, maar deze konden ze niet meer krijgen bij Bulletje. Hierdoor hebben ze Pastoor Schafraad
aangewezen als misbruiker. De klagers hebben met elkaar afgesproken om te liegen om geld te krijgen. Op basis van
een rapport van een rechtspsycholoog komt 1 klager naar voren en zegt dat het een leugen is.
Probleem: ecologische validiteit Dit betekent dat een experiment niet precies hetzelfde kan zijn als de realiteit.
Je kunt de realiteit nooit helemaal nabootsen. Je creëert namelijk een rare werkelijkheid. Een causaal verband
aantonen kan wel.
9 beroemde rechtspsychologische experimenten:
Loftus (botsende auto’s): Loftus deed 3 experimenten.
§ In het eerste experiment werden filmpjes van een aanrijding van twee auto’s laten zien. Een deel kreeg in de
vraag ‘contacted’ en een ander deel met ‘smashed’. Hierna kwam de vraag om de snelheid van de auto’s te
schatten. De groep met het woord ‘smashed’ schatte de snelheid hoger in. Conclusie: de vorm van een vraag
kan het antwoord van een getuigen beïnvloeden.
, § In het tweede experiment werden drie groepen gemaakt. De eerste groep kreeg een vraag met ‘smashed’ de
tweede groep met ‘hit’ en de derde groep niks. Vervolgens kwam de vraag of ze gebroken glas hebben
gezien bij het ongeval. De ‘smashed’ groep had dit hoger ingeschat terwijl er geen sprake was van glas.
§ In het derde experiment werden in verschillende varianten dia’s laten zien van een ongeval waarbij een auto
en een persoon betrokken waren. De proefpersonen werden verward met de woorden ‘voorrangsbord’ of
‘stopbord’.
§ Algemene conclusie: De experimenten en de vele herhalingen ervan in allerlei versies laten zien dat men het
geheugen van getuigen kan veranderen door achteraf, na de gebeurtenis die zij zich herinneren, misleidende
informatie te geven. Dit kan van belang zijn bij verhoren
Veranderingsblindheid (de deurstudie): Daniel Simons en Daniel Levin een veldonderzoek naar het vermogen van
mensen om veranderingen in visuele informatie te detecteren.
§ Op een Amerikaans universiteitscomplex stapte een jongeman met een plattegrond in zijn hand op een
willekeurige voorbijganger af om de weg te vragen. Terwijl de voorbijganger de man ver- telde welke richting
hij op moest lopen, werden zij ieder aan een kant geduwd door een tweetal mannen dat een deur droeg. Op
het moment dat de deur het zicht wegnam bij de voorbijganger, wisselde de ‘verdwaalde’ man van plaats
met één van de mannen die de deur droeg. Nadat de nieuwe man – die qua lengte, postuur en stem niet
overeenkwam met de man wiens plaats hij had ingenomen – te horen had gekregen hoe hij op de plaats van
bestemming kon komen, vroeg hij de voorbijganger of hij iets ongebruikelijks had gezien toen zij ruw door de
twee mannen met de deur werden gestoord. Meer dan de helft van de voorbijgangers had de
persoonsverwisseling niet opgemerkt. Bij hen was sprake van zogeheten veranderingsblindheid (change
blindness)
§ Dit kan ook optreden bij ooggetuigen van een delict. Dit gebeurt vooral wanneer mensen informatie op een
oppervlakkige wijze encoderen.
Kassin en Kiechel (Alt-toets-experiment): onderzoek naar valse bekentenissen
§ Het experiment, dat in de rechts-psychologische literatuur het Alt-toets-experiment wordt genoemd, liet in
een laboratorium-setting zien onder welke omstandigheden mensen overgaan tot het bekennen van iets dat
zij niet hebben gedaan.
§ Internaliseren: zelf zijn gaan geloven dat hetgeen waarvan men beschuldigd wordt ook daadwerkelijk
gebeurd is
§ Zij lieten proefpersonen naar het laboratorium komen om een nieuw toetsenbord uit te proberen. Zij
mochten daarbij in geen geval op de ALT-toets drukken, anders zou de computer crashen en zouden alle
data verloren gaan. Na enige tijd liet de proefleider de computer vastlopen, uiteraard zonder dat de proef-
personen de ALT-toets hadden aangeraakt.
§ Kassin vond dat 69% van zijn proefpersonen al vrij snel ‘bekende’, en 28% daarvan bleek daarbij ook
werkelijk in de eigen schuld te geloven.
§ Kritiek: spitst toe op de externe validiteit. Het is niet bepaald realistisch. Er stond namelijk weinig op het spel
voor de deelnemers.
Crombag, Albert en Koppen (Crashing memories en source monitoring): stelden of het mogelijk is om het geheugen
van getuigen dusdanig aan te passen dat de getuigen informatie die zij niet uit eigen waarneming konden hebben,
tot een authentieke herinnering zouden bombarderen.
§ Zij vroegen proefpersonen of ze opnames hadden gezien van niet-bestaande beelden van een vliegtuigcrash.
Ze vroegen hierbij hoelang het duurde voordat het vuur begon na de crash. 55% beweerde dat ze opnames
hadden gezien en 82% dacht dat het vuur kort erna begon.
§ In het tweede experiment stelde ze dezelfde twee vragen, maar vulde ze het aan met meer detailvragen. Nu
had 66% de opnames gezien
§ Dat kan verklaard worden door twee fenomenen: inferentie van kennis blijkt een groot aandeel te hebben.
Op basis van ideeën en kennis over wat er zou kunnen zijn gebeurd, komt men tot de conclusie dat het
eindresultaat van het inferentieproces een authentieke waarneming is. Dat is de zogenaamde source
monitoring error (bronfout of bronverwarring)
