Anatomie en fysiologie
TOPOGRAFIE VAN HET MENSELIJK LICHAAM
Anatomie houdt zich bezig met de bouw van het menselijk lichaam.
Fysiologie is de wetenschap van het functioneren van een levend organisme.
De anatomische houding is als een persoon rechtop staat. De armen gestrekt naast het lichaam
houdt waarbij de handpalmen naar voren zijn gekeerd en de voeten iets gespreid staan.
❖ Er zijn 3 type lichaamsvlakken te onderscheiden.
• Het frontaalvlak: loopt evenwijdig aan de lichaams-as en verdeelt het
lichaam of delen daarvan in voor en achter.
• Het transversaalvlak: loopt evenwijdig aan het vloeroppervlak,
staat loodrecht op de lichaams-as en verdeelt het lichaam of delen
daarvan in boven en onder.
• Het sagittaal vlak: staat loodrecht op een frontaal vlak en verdeelt het
lichaam of delen daarvan in links of rechts.
❖ Plaatsaanduidingen
Bij een plaatsaanduiding ga je altijd uit van de anatomische houding hoe de persoon ook ligt of staat
in een bewegingsloze toestand, statica. Ze komen altijd voor in paren.
Plaatsaanduiding Gebruik
Ventraal (aan de buikzijde) Bij grotere structuren of over grotere afstanden
Dorsaal (aan de rugzijde)
Anterior (aan de voorkant, voor) Bij kleinere structuren of over kleinere
afstanden
Posterior (aan de achterkant, achter)
Centraal (in het midden) Bij uitgestrekte stelsels zoals het zenuwstelsel
of het circulatiestelsel
Perifeer (aan de uiteinden)
Craniaal (aan de kant van de schedel) Bij de wervelkolom of het centrale
zenuwstelsel, meestal over grotere afstanden
Caudaal (aan de kant van de staart)
Superior (hoger, boven) Bij kleinere structuren of over kleinere
afstanden
Inferior (lager, beneden)
Lateraal (aan de zijkant) Algemeen
Mediaal (naar het midden toe)
Proximaal (aan de kant van de romp) Bij (delen van) ledematen
Distaal (ver van de romp)
Sinister (links) Bij symmetrisch gelegen structuren
Dexter (rechts)
Internus (inwendig) Bij de ligging van de diepte, vooral
Externus (uitwendig) Bij bloedvaten en zenuwen
, ❖ Richtingsaanduidingen
Richtingsaanduidingen zijn beschrijvingen van bewegingen oftewel plaatsveranderingen van
lichaamsdelen. De termen waarmee je bewegingen beschrijft, behoort tot de dynamica. Bij elke
beweging hoort een tegengestelde beweging, waardoor richtingsaanduidingen meestal paarsgewijs
voorkomen. Beschrijvingen en bewegingen van lichaamsdelen gaan ook hieruit van de anatomische
houding.
Richtingsaanduiding Gebruik
Flexie (buiging) Bij bewegingen van het ellebooggewricht,
de vingers, knieën en de tenen
Extensie (strekking)
Anteflexie (buiging naar voren) Bij bewegingen van de hele arm, het hele
been, de romp en het hoofd
Retroflexie (buiging naar achteren)
Lateroflexie (buiging naar opzij)
Dorsale flexie (buiging naar de handrug/voetwreef) Bij bewegingen van de hand en /of de
voet
Palmaire flexie (buiging naar de handpalm)
Plantaire flexie (buiging naar de voetzool)
Supinatie (buitenwaartse draaiing van horizontaal Bij bewegingen van de hand en de voet
gehouden hand/voet waardoor de
handpalm/voetwreef naar boven draait)
Pronatie (tegengesteld van supinatie)
Abductie (beweging van de middellijn af) Bij bewegingen van de ledematen
Adductie (beweging naar de middellijn toe)
Exorotatie (buitenwaartse draaiing rond een lengteas) Bij bewegingen van de ledematen
Endorotatie (binnenwaartse draaiing rond een
lengteas)
Opponeren (plaatsing van de duim tegenover de Bij bewegingen van de duim
andere vingers van dezelfde hand)
Reponeren (tegengestelde van opponeren)
❖ Lichaamsgebieden, voorkant:
o Cefaal: hoofd Brachiaal: arm
o Orbitaal: oogholte Abdominaal: buik
o Oraal: mondholte Ubilicaal: navel
o Frontaal: voorhoofd Carpaal: pols
o Nasaal: neusholte Digitaal: vingers
o Cervicaal: nek Pubisch: genitaal
o Axillair: oksel Inguinaal: lies
o Thoracaal: borstkas Femoraal: bovenbeen
o Sternaal: borstbeen Patellair: knieschijf
o Mamaal: borst Cruraal: onderbeen
, o Tarsaal: enkel
o Digitaal: teen
o Pedaal: voet
o Hallux: grote teen
❖ Lichaamsgebieden, achterkant:
o Occipitaal: achterhoofd
o Vertebraal: wervelkolom
o Lumbaal: onderrug
o Saccraal: heiligbeen
o Gluteaal: billen
o Perineaal: tussen anus en
genitalien (geslachtsdeel)
o Popliteaal: knieholte
o Calcaneaal: hiel
o Plantair: voetzool
❖ Lichaamsgebieden, abdomen:
o De buik is in 9 vakken
ingedeeld:
, ❖ Onderzoeksmethoden voor lichamelijk onderzoek en veel voorkomend aanvullend
onderzoek.
• Inspectie: systematisch observeren van de buitenkant van het lichaam.
• Palpatie: tast met je handen en vingers het lichaamsoppervlak op zo'n manier af dat je iets te weten
komt over dieper gelegen structuren.
• Percussie: klop je aan de buitenkant op een deel van het lichaam op uit de hoogte van de toon een
indruk te krijgen over de toestand van het onderliggende weefsel.
• Auscultatie: luisteren met een stethoscoop naar geluiden die door het lichaam geproduceerd
worden.
• Laboratoriumonderzoek: weefsels en vloeistoffen, zoals bloed, speeksel of urine worden
onderzocht.
• Röntgenstraling: opname maken van de botten in het lichaam. De kalkhoudende botten absorberen
de straling niet. In tegenstelling tot de omringende zachte weefsels.
• Computertomografie (CT): wordt ook röntgenstaling toegepast. Hierbij kunnen ook zachtere
weefsels zichtbaar worden gemaakt.
• Magnetic resonance imaging (MRI): ligt de te onderzoeken persoon in een tunnel die een zeer sterke
magneet bevat, waarmee de waterstofatoomkernen in het lichaam gemagnetiseerd worden. Lucht
en weefsels die weinig of geen water bevatten, bijvoorbeeld botweefsel, geven geen signaal af en
zien er op de MRI zwart uit.
• Echografie: beeldvormend onderzoek met behulp van ultrageluidstrillingen. Via een sonde worden
hoogfrequentie geluidsgolven het lichaam in gezonden. De golven worden door de organen en
weefselstructuren weerkaatst en vervolgens geregistreerd.
• Doppleronderzoek: wordt gebruik gemaakt van hoogfrequentie geluidsgolven. Hierbij worden vooral
de stroomsnelheden en stroomrichting van het bloed geregistreerd.
• Endoscopie: verzamelnaam van alle onderzoeken waarbij gebruik gemaakt wordt van een optische
sonde. Flexibele staaf voorzien van een camera. Alle organen en grote gewrichten kunnen van
binnen worden bekeken.
TOPOGRAFIE VAN HET MENSELIJK LICHAAM
Anatomie houdt zich bezig met de bouw van het menselijk lichaam.
Fysiologie is de wetenschap van het functioneren van een levend organisme.
De anatomische houding is als een persoon rechtop staat. De armen gestrekt naast het lichaam
houdt waarbij de handpalmen naar voren zijn gekeerd en de voeten iets gespreid staan.
❖ Er zijn 3 type lichaamsvlakken te onderscheiden.
• Het frontaalvlak: loopt evenwijdig aan de lichaams-as en verdeelt het
lichaam of delen daarvan in voor en achter.
• Het transversaalvlak: loopt evenwijdig aan het vloeroppervlak,
staat loodrecht op de lichaams-as en verdeelt het lichaam of delen
daarvan in boven en onder.
• Het sagittaal vlak: staat loodrecht op een frontaal vlak en verdeelt het
lichaam of delen daarvan in links of rechts.
❖ Plaatsaanduidingen
Bij een plaatsaanduiding ga je altijd uit van de anatomische houding hoe de persoon ook ligt of staat
in een bewegingsloze toestand, statica. Ze komen altijd voor in paren.
Plaatsaanduiding Gebruik
Ventraal (aan de buikzijde) Bij grotere structuren of over grotere afstanden
Dorsaal (aan de rugzijde)
Anterior (aan de voorkant, voor) Bij kleinere structuren of over kleinere
afstanden
Posterior (aan de achterkant, achter)
Centraal (in het midden) Bij uitgestrekte stelsels zoals het zenuwstelsel
of het circulatiestelsel
Perifeer (aan de uiteinden)
Craniaal (aan de kant van de schedel) Bij de wervelkolom of het centrale
zenuwstelsel, meestal over grotere afstanden
Caudaal (aan de kant van de staart)
Superior (hoger, boven) Bij kleinere structuren of over kleinere
afstanden
Inferior (lager, beneden)
Lateraal (aan de zijkant) Algemeen
Mediaal (naar het midden toe)
Proximaal (aan de kant van de romp) Bij (delen van) ledematen
Distaal (ver van de romp)
Sinister (links) Bij symmetrisch gelegen structuren
Dexter (rechts)
Internus (inwendig) Bij de ligging van de diepte, vooral
Externus (uitwendig) Bij bloedvaten en zenuwen
, ❖ Richtingsaanduidingen
Richtingsaanduidingen zijn beschrijvingen van bewegingen oftewel plaatsveranderingen van
lichaamsdelen. De termen waarmee je bewegingen beschrijft, behoort tot de dynamica. Bij elke
beweging hoort een tegengestelde beweging, waardoor richtingsaanduidingen meestal paarsgewijs
voorkomen. Beschrijvingen en bewegingen van lichaamsdelen gaan ook hieruit van de anatomische
houding.
Richtingsaanduiding Gebruik
Flexie (buiging) Bij bewegingen van het ellebooggewricht,
de vingers, knieën en de tenen
Extensie (strekking)
Anteflexie (buiging naar voren) Bij bewegingen van de hele arm, het hele
been, de romp en het hoofd
Retroflexie (buiging naar achteren)
Lateroflexie (buiging naar opzij)
Dorsale flexie (buiging naar de handrug/voetwreef) Bij bewegingen van de hand en /of de
voet
Palmaire flexie (buiging naar de handpalm)
Plantaire flexie (buiging naar de voetzool)
Supinatie (buitenwaartse draaiing van horizontaal Bij bewegingen van de hand en de voet
gehouden hand/voet waardoor de
handpalm/voetwreef naar boven draait)
Pronatie (tegengesteld van supinatie)
Abductie (beweging van de middellijn af) Bij bewegingen van de ledematen
Adductie (beweging naar de middellijn toe)
Exorotatie (buitenwaartse draaiing rond een lengteas) Bij bewegingen van de ledematen
Endorotatie (binnenwaartse draaiing rond een
lengteas)
Opponeren (plaatsing van de duim tegenover de Bij bewegingen van de duim
andere vingers van dezelfde hand)
Reponeren (tegengestelde van opponeren)
❖ Lichaamsgebieden, voorkant:
o Cefaal: hoofd Brachiaal: arm
o Orbitaal: oogholte Abdominaal: buik
o Oraal: mondholte Ubilicaal: navel
o Frontaal: voorhoofd Carpaal: pols
o Nasaal: neusholte Digitaal: vingers
o Cervicaal: nek Pubisch: genitaal
o Axillair: oksel Inguinaal: lies
o Thoracaal: borstkas Femoraal: bovenbeen
o Sternaal: borstbeen Patellair: knieschijf
o Mamaal: borst Cruraal: onderbeen
, o Tarsaal: enkel
o Digitaal: teen
o Pedaal: voet
o Hallux: grote teen
❖ Lichaamsgebieden, achterkant:
o Occipitaal: achterhoofd
o Vertebraal: wervelkolom
o Lumbaal: onderrug
o Saccraal: heiligbeen
o Gluteaal: billen
o Perineaal: tussen anus en
genitalien (geslachtsdeel)
o Popliteaal: knieholte
o Calcaneaal: hiel
o Plantair: voetzool
❖ Lichaamsgebieden, abdomen:
o De buik is in 9 vakken
ingedeeld:
, ❖ Onderzoeksmethoden voor lichamelijk onderzoek en veel voorkomend aanvullend
onderzoek.
• Inspectie: systematisch observeren van de buitenkant van het lichaam.
• Palpatie: tast met je handen en vingers het lichaamsoppervlak op zo'n manier af dat je iets te weten
komt over dieper gelegen structuren.
• Percussie: klop je aan de buitenkant op een deel van het lichaam op uit de hoogte van de toon een
indruk te krijgen over de toestand van het onderliggende weefsel.
• Auscultatie: luisteren met een stethoscoop naar geluiden die door het lichaam geproduceerd
worden.
• Laboratoriumonderzoek: weefsels en vloeistoffen, zoals bloed, speeksel of urine worden
onderzocht.
• Röntgenstraling: opname maken van de botten in het lichaam. De kalkhoudende botten absorberen
de straling niet. In tegenstelling tot de omringende zachte weefsels.
• Computertomografie (CT): wordt ook röntgenstaling toegepast. Hierbij kunnen ook zachtere
weefsels zichtbaar worden gemaakt.
• Magnetic resonance imaging (MRI): ligt de te onderzoeken persoon in een tunnel die een zeer sterke
magneet bevat, waarmee de waterstofatoomkernen in het lichaam gemagnetiseerd worden. Lucht
en weefsels die weinig of geen water bevatten, bijvoorbeeld botweefsel, geven geen signaal af en
zien er op de MRI zwart uit.
• Echografie: beeldvormend onderzoek met behulp van ultrageluidstrillingen. Via een sonde worden
hoogfrequentie geluidsgolven het lichaam in gezonden. De golven worden door de organen en
weefselstructuren weerkaatst en vervolgens geregistreerd.
• Doppleronderzoek: wordt gebruik gemaakt van hoogfrequentie geluidsgolven. Hierbij worden vooral
de stroomsnelheden en stroomrichting van het bloed geregistreerd.
• Endoscopie: verzamelnaam van alle onderzoeken waarbij gebruik gemaakt wordt van een optische
sonde. Flexibele staaf voorzien van een camera. Alle organen en grote gewrichten kunnen van
binnen worden bekeken.
