Hoofdstuk 2 Taalverwerving
2.1 Taalverwerving via spreken en luisteren
In de eerste levensjaren wordt de basis gelegd van de taalverwerving. Als het
kind in de eerste levensjaren van de basisschool en daarvoor veel stimulans en
ondersteuning heeft gehad om te leren, heeft het meer kans om de
taalvaardigheid in latere jaren naar een hoog niveau te tillen.
2.1.1. Visies op taalverwerving
Theorieën over de taalontwikkeling worden beschreven in:
- De eerstetaalontwikkeling (behaviorisme, het nativisme, de
interactionele benadering en nieuw onderzoek)
- De tweedetaalontwikkeling (interferentietheorie, de universalistische
theorie, de interactionele benadering en tweetalige opvoeding)
Eerste Taalontwikkeling
- Behaviorisme:
Tot de jaren 60 van de vorige eeuw dacht men dat kinderen taal leerden
door de klanken van volwassenen te imiteren. De redenering was: kinderen
imiteren wat volwassenen zeggen en volwassenen reageren vervolgens
positief. Door deze positieve reactie ontvangt het kind een prikkel van zijn
omgeving, en als de omgeving hier positief op reageert, wordt het kind
beloond. Het behaviorisme stelt dus dat het kind leert door imitatie,
bekrachtiging (positieve feedback) en conditionering (beloning van
goed gedrag).
- Nativisme:
Imitatie als verklaring voor het taalgedrag is te simpel gebleken. Je ziet
immers dat kinderen tijdens bepaalde fases van hun taalverwerving soms
fouten maken en dat deze fouten zich voordoen bij praktisch alle kinderen.
De popje heeft geloopt is een fout die het kind in principe niet heeft
geïmiteerd van een volwassene. Het lijkt er dus op dat kinderen zelf regels
opstellen op grond van de taal die ze al hebben gehoord, en dat ze die
regels vervolgens consequent toepassen.
Taalkundige Noam Chomsky stelde in de jaren zestig van de vorige eeuw
dat kinderen geboren worden met een taalleervermogen (Language
Acquisition Device, ofwel LAD) dat kinderen in staat stelt elke taal te
leren waarmee ze in contact komen. Volgens Chomsky is dat te danken aan
dat aangeboren taalverwervingsmechanisme. Alleen mensen kunnen taal
leren, en mensen kunnen alle talen leren, dit noem je soortspecifiek.
Nativisme zet dus niet imitatie maar het eigen taalleervermogen van
kinderen centraal.
- Interactionele benadering:
Volgens deze theorie leren kinderen inderdaad, zoals Chomsky beweerde,
taal doordat ze beschikken over een taalleervermogen en zelf regels
opstellen over taal, maar daaraan wordt toegevoegd dat een goed
taalaanbod daarvoor een voorwaarde is: hoe beter het taalaanbod. hoe
beter de taalverwerving verloopt.
, - Nieuw onderzoek:
Hoe het proces van taalverwerving verloopt, wordt geleidelijk aan steeds
duidelijker. Volgens onderzoek van Borensztajn, Zuidema en Bod (2008)
leren kinderen een taal doordat ze concrete taalwaarnemingen
generaliseren. Zij stellen dat taalregels bestaan uit een dynamische
verzameling van constructies van diverse afmetingen en maten van
abstractie. Het komt er dus op neer dat kinderen, mits zij genoeg taal
krijgen aangeboden, algemene patronen kunnen herkennen in de taal die
ze om zich heen horen (de concrete taalwaarnemingen). Deze kunnen ze
dan op andere momenten toepassen (generaliseren), dus ook op
momenten dat de taaluitingen net een klein beetje verschillen maar het
patroon wel te herkennen is.
De visie op taalverwerving benadrukt dat de rol van de omgeving op de
taalverwerving van een kind cruciaal is, maar stelt ook dat het kind
taalaanbod op een actieve manier verwerkt en het dus niet enkel passief
ondergaat.
Uit neurologisch onderzoek blijkt dat de periode tussen de geboorte en
zeven jaar een kritische periode is waarin het menselijk brein sterk gericht
is op het verwerven van taal, en dat het daarom van groot belang is dat
het kind dan de kans krijgt zijn taal te ontwikkelen.
Hieronder staan enkele voorbeelden van factoren die de taalverwerving
van het kind bevorderen:
o Stimulering door volwassenen
o Feedback
o Van begrijpen naar gebruiken
o Taal en denken stimuleren elkaar
o Noodzaak
Tweedetaalontwikkeling
Er zijn veel kinderen waarvoor Nederlands een tweede taal is. We spreken van
een tweede taal als deze taal de voertaal is van de omgeving van een kind met
een andere moedertaal.
Hieronder staan een aantal aspecten van het leren van Nederlands als tweede
taal:
- Interferentietheorie:
Vroeger werd gedacht dat iemand een tweede taal leert door woorden en
zinnen uit zijn moedertaal te vertalen in de tweede taal. Een kind m et
Turks als moedertaal zegt bijvoorbeeld daar staat stoel in plaat van daar
staat de stoel, omdat Turks in tegenstelling tot het Nederlands geen
lidwoorden kent. Dergelijke fouten heten interferentiefouten. Deze
theorie klopt deels. De theorie verklaart niet dat kinderen bij het leren van
een tweede taal dezelfde fouten maken als de kinderen die de taal als
moedertaal leren.
- Universalistische theorie:
Deze theorie is gebaseerd op de constatering dat kinderen die het
Nederland als tweede taal leren dezelfde fouten maken als Nederlandse
kinderen. Voor het aanleren van een tweedetaal gebruiken kinderen
2.1 Taalverwerving via spreken en luisteren
In de eerste levensjaren wordt de basis gelegd van de taalverwerving. Als het
kind in de eerste levensjaren van de basisschool en daarvoor veel stimulans en
ondersteuning heeft gehad om te leren, heeft het meer kans om de
taalvaardigheid in latere jaren naar een hoog niveau te tillen.
2.1.1. Visies op taalverwerving
Theorieën over de taalontwikkeling worden beschreven in:
- De eerstetaalontwikkeling (behaviorisme, het nativisme, de
interactionele benadering en nieuw onderzoek)
- De tweedetaalontwikkeling (interferentietheorie, de universalistische
theorie, de interactionele benadering en tweetalige opvoeding)
Eerste Taalontwikkeling
- Behaviorisme:
Tot de jaren 60 van de vorige eeuw dacht men dat kinderen taal leerden
door de klanken van volwassenen te imiteren. De redenering was: kinderen
imiteren wat volwassenen zeggen en volwassenen reageren vervolgens
positief. Door deze positieve reactie ontvangt het kind een prikkel van zijn
omgeving, en als de omgeving hier positief op reageert, wordt het kind
beloond. Het behaviorisme stelt dus dat het kind leert door imitatie,
bekrachtiging (positieve feedback) en conditionering (beloning van
goed gedrag).
- Nativisme:
Imitatie als verklaring voor het taalgedrag is te simpel gebleken. Je ziet
immers dat kinderen tijdens bepaalde fases van hun taalverwerving soms
fouten maken en dat deze fouten zich voordoen bij praktisch alle kinderen.
De popje heeft geloopt is een fout die het kind in principe niet heeft
geïmiteerd van een volwassene. Het lijkt er dus op dat kinderen zelf regels
opstellen op grond van de taal die ze al hebben gehoord, en dat ze die
regels vervolgens consequent toepassen.
Taalkundige Noam Chomsky stelde in de jaren zestig van de vorige eeuw
dat kinderen geboren worden met een taalleervermogen (Language
Acquisition Device, ofwel LAD) dat kinderen in staat stelt elke taal te
leren waarmee ze in contact komen. Volgens Chomsky is dat te danken aan
dat aangeboren taalverwervingsmechanisme. Alleen mensen kunnen taal
leren, en mensen kunnen alle talen leren, dit noem je soortspecifiek.
Nativisme zet dus niet imitatie maar het eigen taalleervermogen van
kinderen centraal.
- Interactionele benadering:
Volgens deze theorie leren kinderen inderdaad, zoals Chomsky beweerde,
taal doordat ze beschikken over een taalleervermogen en zelf regels
opstellen over taal, maar daaraan wordt toegevoegd dat een goed
taalaanbod daarvoor een voorwaarde is: hoe beter het taalaanbod. hoe
beter de taalverwerving verloopt.
, - Nieuw onderzoek:
Hoe het proces van taalverwerving verloopt, wordt geleidelijk aan steeds
duidelijker. Volgens onderzoek van Borensztajn, Zuidema en Bod (2008)
leren kinderen een taal doordat ze concrete taalwaarnemingen
generaliseren. Zij stellen dat taalregels bestaan uit een dynamische
verzameling van constructies van diverse afmetingen en maten van
abstractie. Het komt er dus op neer dat kinderen, mits zij genoeg taal
krijgen aangeboden, algemene patronen kunnen herkennen in de taal die
ze om zich heen horen (de concrete taalwaarnemingen). Deze kunnen ze
dan op andere momenten toepassen (generaliseren), dus ook op
momenten dat de taaluitingen net een klein beetje verschillen maar het
patroon wel te herkennen is.
De visie op taalverwerving benadrukt dat de rol van de omgeving op de
taalverwerving van een kind cruciaal is, maar stelt ook dat het kind
taalaanbod op een actieve manier verwerkt en het dus niet enkel passief
ondergaat.
Uit neurologisch onderzoek blijkt dat de periode tussen de geboorte en
zeven jaar een kritische periode is waarin het menselijk brein sterk gericht
is op het verwerven van taal, en dat het daarom van groot belang is dat
het kind dan de kans krijgt zijn taal te ontwikkelen.
Hieronder staan enkele voorbeelden van factoren die de taalverwerving
van het kind bevorderen:
o Stimulering door volwassenen
o Feedback
o Van begrijpen naar gebruiken
o Taal en denken stimuleren elkaar
o Noodzaak
Tweedetaalontwikkeling
Er zijn veel kinderen waarvoor Nederlands een tweede taal is. We spreken van
een tweede taal als deze taal de voertaal is van de omgeving van een kind met
een andere moedertaal.
Hieronder staan een aantal aspecten van het leren van Nederlands als tweede
taal:
- Interferentietheorie:
Vroeger werd gedacht dat iemand een tweede taal leert door woorden en
zinnen uit zijn moedertaal te vertalen in de tweede taal. Een kind m et
Turks als moedertaal zegt bijvoorbeeld daar staat stoel in plaat van daar
staat de stoel, omdat Turks in tegenstelling tot het Nederlands geen
lidwoorden kent. Dergelijke fouten heten interferentiefouten. Deze
theorie klopt deels. De theorie verklaart niet dat kinderen bij het leren van
een tweede taal dezelfde fouten maken als de kinderen die de taal als
moedertaal leren.
- Universalistische theorie:
Deze theorie is gebaseerd op de constatering dat kinderen die het
Nederland als tweede taal leren dezelfde fouten maken als Nederlandse
kinderen. Voor het aanleren van een tweedetaal gebruiken kinderen
